Την Πέµπτη 4 Ιουνίου, ο κόσµος της ένατης τέχνης έγινε πιο φτωχός, καθώς έφυγε από τη ζωή η σπουδαία Ιρανή δηµιουργός, Μαργιάν Σατραπί, σε ηλικία 56 ετών.
Από το Ιράν στην Γαλλία
Η Σατραπί γεννήθηκε το 1969, στο Ιράν, µεγάλωσε στην Τεχεράνη, ενώ σπούδασε σε γαλλικό σχολείο. Και οι δύο γονείς της ήταν πολιτικά ενεργοί στην αριστερά. Μετά την Ιρανική επανάσταση του 1979, η οικογένεια της αναγκάστηκε να ζήσει κάτω από το Ισλαµικό καθεστώς. Πολλοί συγγενείς και γνωστοί της, συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν από το καθεστώς, ενώ βρήκε έναν ήρωα στα µάτια του θείου της, του Ανούς. Ο Ανούς ήταν πολιτικός κρατούµενος, και έζησε κάποια χρόνια εξόριστος στην τότε Σοβιετική Ένωση. Η αγάπη των δύο ήταν αµοιβαία, και ο θείος την αντιµετώπιζε σαν κόρη του. Μάλιστα όταν επέστρεψε στο Ιράν και καταδικάστηκε σε θάνατο, και του επιτράπηκε να δει µόνο ένα άτοµο, πριν την εκτέλεσή του, ζήτησε να δει την µικρή τότε Μαργιάν. Παρόλο που οι γονείς της την έµαθαν να ζει ελεύθερα, ταυτόχρονα ανησυχούσαν πολύ, και έτσι στα 14 της, την έστειλαν να ζήσει στην Αυστρία και να σπουδάσει εκεί στο γαλλικό λύκειο. Εκεί µένοντας από σπίτι σε σπίτι, κατέληξε να ζει για κάποιους µήνες στον δρόµο σαν άστεγη, µέχρι που νοσηλεύτηκε στο νοσοκοµείο µε βαριά βρογχίτιδα. Με την ανάρρωση της επιστρέφει στο Ιράν όπου θα σπουδάσει οπτική επικοινωνία. Στα 21 της χρόνια θα παντρευτεί έναν βετεράνο του πολέµου Ιράν-Ιράκ, µε τον οποίο αργότερα θα χωρίσει. Στη συνέχεια θα µετακοµίσει στο Στρασβούργο της Γαλλίας, µε την προτροπή των γονιών της να µείνει µόνιµα στην Ευρώπη, γιατί το Ιράν δεν είναι πια µέρος για αυτήν. Στο Παρίσι θα παντρευτεί τον Σουηδό ηθοποιό και παραγωγό Mattias Ripa. Μετά τον θάνατο του το 2025, θα ιδρύσει το ίδρυµα «Marjane Ripa-Satrapi», το οποίο στηρίζει ξένους µαθητές να σπουδάσουν κινηµατογράφο στο Παρίσι.
Η ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΗΝ ΕΝΑΤΗ ΤΕΧΝΗ
Η ίδια δεν είχε σαν παιδί σχέση µε τα κόµικς, καθώς και το Ιράν δεν είχε κάποια σχετική κουλτούρα γύρω από την 9η τέχνη. Υπήρχαν βέβαια κάποια στριπάκια µε τα οποία είχε έρθει σε επαφή, ενώ το µόνο κόµικς που είχε διαβάσει ήταν ο γνωστός Τεν-τεν τον οποίο όµως έβρισκε πολύ βαρετό. Στη Γαλλία όµως στο στούντιο που πήγε για να δουλέψει, ήρθε σε επαφή µε ανθρώπους που έτυχε όλοι να ασχολούνται µε τα κόµικς. Της είπαν πως είναι µια δύσκολη διαδικασία και χρονοβόρα. Η ίδια ένοιωθε πως δεν είχε την υποµονή να περιµένει οχτώ, εννιά µήνες ή και χρόνο ολόκληρο µέχρι να ολοκληρώσει ένα βιβλίο. Αλλά στο µυαλό της σκεφτόταν µε εικόνες, δεν ένοιωθε να υπάρχει διαχωρισµός από το κείµενο και την εικονογράφηση. Έτσι ανακάλυψε ότι τα κόµικς ήταν το κατάλληλο µέσο για αυτήν που αγαπούσε το γράψιµο και τη ζωγραφική. Από τη στιγµή που σχεδίασε το πρώτο καρέ, τα κόµικς την κέρδισαν και ο κόσµος κέρδισε µερικά από τα πιο όµορφα έργα που έχουν γραφτεί. Σε συνέντευξή της θα υπερασπιστεί µάλιστα τον όρο κόµικς σε σχέση µε τα graphic novel λέγοντας πως «Οι άνθρωποι φοβούνται να πουν την λέξη κόµικς. Σε κάνει να σκέφτεσαι έναν µεγάλο άνθρωπο µε σπυράκια, αλογοουρά και µεγάλη κοιλία. Με το που το αλλάζεις σε graphic novel όλα αυτό εξαφανίζεται. Όχι, είναι όλα κόµικς».
Το πιο γνωστό της έργο είναι το «Persepolis», το οποίο είναι ένα αυτοβιογραφικό έργο για τη ζωή της. Είναι ταυτόχρονα ένα έργο που παρουσιάζει τη ζωή στο Ιράν και σπάει πολλά στερεότυπα για το πως αντιλαµβανόµαστε οι δυτικοί την χώρα αυτή και τους ανθρώπους. Το έργο αυτό κυκλοφόρησε αρχικά σε 4 τόµους στην Γαλλία, οι οποίοι έγιναν αργότερα 2 στην αµερικανική έκδοση. Πρόσφατα κυκλοφόρησε ένας συλλογικός τόµος µε το σύνολο του έργου. Το κόµικς αυτό κέρδισε το βραβείο στο φεστιβάλ της Ανγκουλέµ, ενώ στο Σικάγο απαγορεύτηκε από τις σχολικές τάξεις. Η µεταφορά του κόµικς σε animation ταινία µεγάλου µήκος, θα φτάσει µέχρι και την υποψηφιότητα για τα όσκαρ, κάνοντας την Σατραπί την πρώτη γυναίκα που θα φτάσει τόσο ψηλά. Το επόµενό της βιβλίο µε τίτλο «Broderies», µε αφηγήσεις από γυναίκες του Ιράν, θα είναι υποψήφιο για το βραβείο πάλι της Ανγκουλέµ, το οποίο θα κερδίσει ξανά µε το «Chicken with plums».
Στην ιστορία του «Chicken with plums», παρακολουθούµε την ιστορία του Νασέρ Αλί, ενός κορυφαίου µουσικού, που σε µια διαµάχη µε τη γυναίκα του θα καταλήξει µε σπασµένο το αγαπηµένο του βιολί. Προσπαθεί να το αντικαταστήσει, αλλά νοιώθει πως κανένα βιολί δεν είναι σαν αυτό που είχε. Μη µπορώντας έτσι να το αντικαταστήσει, νοιώθει αβάσταχτη τη ζωή του χωρίς µουσική και σκέφτεται διάφορους τρόπους να αυτοκτονήσει. Τελικά καταλήγει στο να ξαπλώσει στο κρεβάτι του και να πεθάνει απλά εκεί. Κάπως έτσι έφυγε και από τη ζωή η Μαργιάν Σατραπί, από στεναχώρια, ένα χρόνο µετά το θάνατο του άντρα της.
Η ένωση κόµικς της Αµερικής, την κατατάσσει ανάµεσα στις 12 γυναίκες που αξίζουν αναγνώριση για το έργο της.
γραμμοσκιάσεις… Zgur
