Πώς µπορεί να αποδώσει κανείς µια συνθήκη συνεχούς µετασχηµατισµού συνδυάζοντας το σώµα, τον ήχο και τον χώρο; Τι συναισθήµατα γεννά η «αιώρηση» ανάµεσα σε δύο καταστάσεις; Τι µας κρατάει «πίσω» και πόσο αυτή η µεταιχµιακή συνθήκη συνοµιλεί µε την εποχή µας;
Αυτά είναι µερικά από τα ερωτήµατα που ψηλαφεί η ηχοσωµατική εγκατάσταση «Liminal Space», που θα παρουσιαστεί σε λίγες ηµέρες στο ιστορικό κτήριο iP12house. Ερωτήµατα τα οποία συζητήσαµε µαζί µε δύο από τους βασικούς συντελεστές του έργου, την Αλίκη Χιωτάκη, που είχε τη σύλληψη και τη δηµιουργία, και τον Λορέν που σχεδίασε την ηχητική εγκατάσταση. Μια συζήτηση που κινήθηκε στον «ενδιάµεσο χώρο» της καλλιτεχνικής έκφρασης, της ελευθερίας, του αυτοσχεδιασµού και του απρόβλεπτου που µας καλεί το «Liminal Space»να είµαστε ανοιχτοί.
Θα ήθελα έτσι να ξεκινήσουµε την κουβέντα µας από το τι είναι αυτό που θα παρακολουθήσει ο κόσµος που θα έρθει, γιατί ίσως πολλοί να µην είναι εξοικειωµένοι µε αυτό που λέτε ηχοσωµατική εγκατάσταση.
Α.Χ.: Πριν από περίπου δύο µήνες επικοινωνήσαµε µε τον Λορέν προκειµένου να συνεργαστούµε. Η πρώτη ιδέα ήταν η δηµιουργία µιας εγκατάστασης ηχητικής αλλά και ενός κινούµενου σώµατος εντός αυτής. Στην πορεία δηµιουργήθηκαν νέες συνθήκες για το πώς αυτή η δράση µπορεί να δοµηθεί και να φιλοξενηθεί στο iP12house. Και τελικά καταλήξαµε σε αυτό το τίτλο, το «Liminal Space». Εποµένως, αυτό που θα παρακολουθήσει ο κόσµος είναι µια εγκατάσταση ηχητική από τον Λορέν και µια σωµατική, υπό την έννοια της κίνησης του σώµατος από εµένα, αλλά και µια εγκατάσταση µε αντικείµενα του ίδιου του χώρου. Αυτά τα τρία κοµµάτια συνδέονται µεταξύ τους.
Το «Liminal Space» µεταφράζεται σαν ενδιάµεσος χώρος και στο σηµείωµα του έργου µιλάτε για τη µετάβαση από µια κατάσταση σε µια άλλη. Όλο αυτό ταιριάζει «γάντι» στην εποχή µας που νιώθουµε ότι είµαστε σε µια διαρκή µετάβαση, ότι ζούµε σε µια µεταιχµιακή εποχή. Είναι κάπως έτσι και για εσάς;
Λ.: Ναι, σίγουρα. Επίσης, νοµίζω ότι το catch είναι ότι µπορεί η κατάσταση να έχει ήδη αλλάξει, αλλά το άτοµο να µην είναι σε θέση να το συνειδητοποιήσει και να µένει σε αυτόν τον ενδιάµεσο χώρο. Ίσως αυτό περιγράφει πιο συγκεκριµένα το «Liminal Space», σαν ψυχολογικό όρο.
Αυτό που λες, Λορέν, είναι νοµίζω και λίγο χαρακτηριστικό της εποχής µας, γιατί µε τους ρυθµούς που συµβαίνουν τα πράγµατα και που δεχόµαστε πληροφορίες, ερεθίσµατα κ.λπ. νοµίζω ότι ελάχιστα πράγµατα προλαβαίνουν να καθίσουν µέσα µας και να νιώσουµε τι είναι πραγµατικά. Μοιράζεστε κι εσείς αυτή την αίσθηση;
Α.Χ.: Σίγουρα. Για µένα ο ενδιάµεσος χώρος έχει να κάνει µε πολλά πράγµατα. Έχει να κάνει µε την έννοια της µετάβασης. Έχει να κάνει µε αυτό που είπε ο Λορέν, ότι ίσως το σώµα δεν είναι έτοιµο να διανύσει το διάστηµα µεταξύ του ενός χώρου και του άλλου. Έχει δηλαδή κυριολεκτική αλλά και µεταφορική σηµασία. Έχει να κάνει µε την ηλικία την οποία διαβαίνω αυτή τη στιγµή, που είναι ένα µεταβατικό σκαλοπάτι στη ζωή µου. Νοµίζω ότι ο ενδιάµεσος χώρος είναι µία παύση, όχι ακινησία, µεταξύ δύο καταστάσεων. Στη µουσική υπάρχει η παύση ανάµεσα σε δύο νότες. Αυτή η παύση είναι το liminal space.
Αυτή η συνθήκη που περιγράφεις, Αλίκη, συχνά στους ανθρώπους δηµιουργεί ανασφάλεια, αβεβαιότητα, ενέχει µία προσωρινότητα ή τουλάχιστον έτσι νοµίζουµε εµείς. Είναι άραγε ένα γόνιµο έδαφος για δηµιουργία η ανασφάλεια και η αβεβαιότητα; Τροφοδοτεί τη δηµιουργικότητά σας;
Α.Χ.: Νοµίζω ότι ο καλλιτέχνης πάντα είναι σε κατάσταση αβεβαιότητας και αυτό τον ωθεί να δηµιουργήσει, γιατί αναθεωρεί πράγµατα σε σχέση µε τον εαυτό του, αλλά και σε σχέση µε την κοινωνία και το περιβάλλον του.
Λ.: Κι εγώ θα έλεγα ότι είναι απλά τροφή. Το να βιώνεις δυσκολίες, µπορεί τη στιγµή που τις βιώνεις να µη σε βοηθάνε να εκφραστείς, αλλά όταν ανακάµψεις θα έχεις όλο αυτό που σου συνέβη προηγουµένως σαν τροφή για να δηµιουργήσεις.
Κρατάω µια λέξη που είπες Αλίκη, τη λέξη αναθεώρηση. Θεωρώ σηµαντικό και χρειαζόµαστε, ίσως, αυτόν τον ενδιάµεσο χώρο για τον οποίο µιλάτε, για να µπορούµε να αναστοχαστούµε και να αλλάξουµε ενδεχοµένως ρότα. Η έννοια της αναθεώρησης είναι νοµίζω και συνυφασµένη και µε την καλλιτεχνική δηµιουργία, για να παραµείνει ζωντανός δηµιουργικά ο καλλιτέχνης και να αποφύγει τη µανιέρα…
Α.Χ.: Ναι, είναι σηµαντικό. Εξαρτάται βέβαια από το αν θεωρείς ότι πρέπει να παραµείνεις ασφαλής σε ένα σηµείο ή πρέπει να προχωρήσεις σε ένα άλλο κοµµάτι. Αυτό έχει να κάνει µε την εξέλιξή σου και σαν άνθρωπος. ∆εν είναι µόνο το καλλιτεχνικό. Στο καλλιτεχνικό απλώς ο καλλιτέχνης πολύ συχνά σωµατοποιεί όλη αυτή την δράση, αλλά κι αυτό το οποίο συµβαίνει γύρω του.
– Έχει ενδιαφέρον ότι το έργο που θα παρουσιάσετε ενσωµατώνει πολλές τέχνες. Εσύ Αλίκη το κάνεις αυτό στις δουλειές σου, σαν να µην υπάρχουν στεγανά ανάµεσα στα διάφορα είδη τεχνών και έκφρασης για εσένα. Άραγε αυτό είναι ένα έτοιµα της εποχής µας; Να φύγουµε, δηλαδή, από τις κατηγοριοποιήσεις του παρελθόντος;
Λ.: Εγώ θα έλεγα το αντίθετο, ότι η εποχή µας ζητάει εξειδίκευση και ταµπέλες, ότι κάθε άτοµο πρέπει να κάνει κάτι πολύ συγκεκριµένο για να προχωρήσει και αυτό που λες για την Αλίκη, εγώ το βλέπω σαν διαµαρτυρία απέναντι σε όλο αυτό που συµβαίνει.
– Είναι αλήθεια ότι η κατηγοριοποίηση και η εξειδίκευση έχουν αποθεωθεί στην εποχή µας και αυτό διατρέχει όλα τα πεδία, της επιστήµης, του αθλητισµού, οτιδήποτε. ∆εν είναι «φυλακή» όµως, να µην µπορείς να εκφράσεις ελεύθερα πράγµατα που ενδεχοµένως δεν χωράνε στις γνώριµες κατηγορίες;
Α.Χ.: Στη δικιά µου περίπτωση µε ενδιαφέρει το υβριδική µορφή τέχνης, µε την έννοια ότι µπορείς να συνδυάσεις διαφορετικές συνθήκες και να δηµιουργήσεις ένα άλλο πλαίσιο. Με ενδιαφέρει η ολιστική προσέγγιση παρά κάτι µεµονωµένο, όπως αυτό που είπε ο Λορέν για την εξειδίκευση. Από την άλλη, στο συγκεκριµένο έργο, τα τρία αυτά στοιχεία, δηλαδή η εγκατάσταση, το σώµα και ο ήχος, έχουν µια λειτουργία η οποία τροφοδοτεί το ένα το άλλο. Είναι σαν ένας κεντρικός νευρώνας, ο οποίος τροφοδοτεί το υπόλοιπο σύστηµα. Εγώ εξαρτώµαι από τον Λορέν και αυτός εξαρτάται από εµένα, ενώ η εγκατάσταση έχει άµεση σχέση µε εµάς τους δύο. Το ιδιαίτερο αυτής της συνθήκης είναι ότι ο Λορέν δεν ξέρει τι κάνω εγώ κι εγώ δεν ξέρω τι κάνει ο Λορέν, δεν ξέρω, δηλαδή, τι µουσική έχει φτιάξει. Νοµίζω ότι θα παίζει και live, σε real time.
Εµπεριέχει δηλαδή και το στοιχείο του αυτοσχεδιασµού;
Λ.: Ναι, πλήρως.
Ποια είναι η γοητεία του αυτοσχεδιασµού για ένα καλλιτέχνη; Τι τον κάνει ελκυστικό; Γιατί κάποιος άλλος µπορεί να σου πει, γιατί να µπεις σε άγνωστες θάλασσες όταν δεν ξέρεις πού θα βγάλει αυτό;
Λ.: Η ίδια η άγνωστη θάλασσα τον κάνει γοητευτικό. Το ρίσκο ίσως. Στην αρχή που είπαµε µε την Αλίκη ότι θα συνεργαστούµε, της ρωτούσα να µου πει κάποια πράγµατα γι’ αυτό, κάποιο reference προς τα πού να το πάω. Η Αλίκη, όµως, ήταν αρνητική, το οποίο το εκτίµησα πολύ. Γιατί στην αρχή για µερικές µέρες µπορεί να αισθανόµουν ένα χάος όµως, εν τέλει, ήταν από τις πιο όµορφες και δηµιουργικές διαδικασίες που έχω περάσει. Όταν η βεντάλια ανοίγει τόσο πολύ στο τι µπορώ να κάνω, αυτό µε ελευθερώνει. Προσπάθησα κατά κάποιο τρόπο να φτιάξω έναν οργανισµό που µπορώ να τον τιθασεύω την ώρα που θα παίζουµε. Κι αυτό είναι µαγικό.
– Στις performance υπάρχει αυτό το στοιχείο της µοναδικότητας, του ανεπανάληπτου και της θνητότητας. Αντίθετα, ο σύγχρονος άνθρωπος µοιάζει να τροµάζει µπροστά σε αυτό. Κρατάει πάντα µια οθόνη κινητού µπροστά του, για να αιχµαλωτίσει πράγµατα, εικόνες κ.τλ.
Α.Χ.: Στην performance, ορισµένες φορές υπάρχει το στοιχείο της µαντεψιάς, δηλαδή υπάρχει µια επανάληψη. Από την άλλη µεριά, στο happening, στη δράση, δεν ξέρεις τι µπορεί να συµβεί και πώς θα αντιδράσει ο άλλος. Στην προκειµένη περίπτωση µε τον ενδιάµεσο χώρο, συνδυάζονται αυτά τα δύο πράγµατα. Και υπάρχει και το στοιχείο του θεατή, ο τρόπος που αυτός θα κινηθεί, που είναι απρόβλεπτος. Γιατί στο «Liminal Space» οι θεατές δεν θα κάθονται, θα εισέρχονται στον χώρο και θα έχουν τη δυνατότητα να µετακινηθούν.
– Είπες Λορέν πριν ότι δεν ξέρεις καν τι κάνει η Αλίκη κι εσύ Αλίκη τι θα συναντήσεις από τη µεριά του Λορέν. Παράλληλα, και το κοινό «ξεβολεύεται» από τη γνώριµη τη συνθήκη παρακολούθησης ενός θεάµατος. Είναι έτοιµο το κοινό σήµερα για κάτι τέτοιο;
Α.Χ.: Σε προηγούµενη performance την οποία έχω κάνει, το κοινό δηµιούργησε ένα κλοιό γύρω µου, σαν κλοιό προστασίας. Σε δεύτερη φάση, επειδή ήταν τέτοια η τοποθέτησή µου στον χώρο, οι άνθρωποι µετακινούνταν. Σαν να στεκόντουσαν αλλά και δεν στεκόντουσαν. Τώρα θα είναι πάλι µια άλλη συνθήκη. ∆εν ξέρω πώς θα αντιδράσουν.
Λ.: Εγώ φαντάζοµαι ή ίσως θέλω να ελπίζω, ότι κάποιος στο κοινό µπαίνει σε µια θέση θεατή επειδή η συνθήκη τον βάζει σε µια θέση θεατή. Οπότε µια συνθήκη που σπάει αυτό το «καλούπι» σε βάζει σε κάτι διαφορετικό, θα προσαρµοστούν σε αυτή τη νέα συνθήκη.
∆εν ξέρω αν υπάρχει πάντα στόχος για την τέχνη ή αν χρειάζεται να υπάρχει. Για εσάς ποια θα µπορούσε να είναι η αντίδραση του κοινού που θα σας ικανοποιούσε ως δηµιουργούς; Είναι η συγκίνηση, είναι ο προβληµατισµός;
Λ.: Εγώ δεν ξέρω αν µπορώ να απαντήσω αυτό, τουλάχιστον δεν το σκέφτοµαι. Σκέφτοµαι ότι θα κάνουµε αυτό που µας βγαίνει να κάνουµε και ελπίζω ότι θα έχει κάποιο αντίκτυπο, ότι θα αγγίξει το κοινό. Όµως το τι θα κάνει αυτό το άγγιγµα δεν το σκέφτοµαι. Α.Χ.: Εγώ στην αρχή είχα όλες αυτές τις σκέψεις που ανέφερες κι αφού κάποια στιγµή «φούσκωσα» µέσα µου, είπα ότι µάλλον πρέπει να το αφήσω να δω τι θα συµβεί, γιατί αλλιώς είναι σαν να προκαταλαµβάνω µια κατάσταση στην οποία δεν έχει επέλθει ακόµα.
«Liminal Space»
Η ηχοσωματική εγκατάσταση «Liminal Space» (2026, 35″) θα παρουσιαστεί στις 13, 14, 15 & 16 Μαρτίου 2026 στις 21:00 μ.μ. στο ισόγειο του ιστορικού κτηρίου iP12house.
Η είσοδος είναι 10€ χωρίς κράτηση.
Συντελεστές :
Σύλληψη / Δημιουργία : Αλίκη Χιωτάκη
Σχεδιασμός ηχητικής εγκατάστασης: Lorèn
Βίντεο teaser: Ελπινίκη Βούτσα Ρεντζεποπούλου
