Το σηµερινό ευαγγέλιο περιγράφει ένα από τ’ αµέτρητα θαύµατα που έκανε ο Θεός. Με αυτό φανερώνεται η αγάπη του Χριστού για τους ανθρώπους που υποφέρουν, αλλ’ αποκαλύπτεται για µια ακόµα φορά κι η θεότητά Του.
Εκείνο τον καιρό, «παράγων ο Ιησούς, είδεν άνθρωπον τυφλόν εκ γενετής» (Ιωάν. θ΄1). Πριν απ’ αυτό αναφέρεται πως οι Ιουδαίοι είχαν πάρει πέτρες για να ρίξουν στον Ιησού που ήταν στο ναό, επειδή µιλούσε την αλήθεια. Την ώρα που οι κακούργοι Ιουδαίοι σκέφτονταν µόνο πως θα κάνουν κακό στον Κύριο, Εκείνος σκεφτόταν µόνο πως θα ευεργετήσει τους ανθρώπους.
Ένας άνθρωπος καθόταν εκεί ζητώντας ελεηµοσύνη. Κανένας από τους κακεντρεχείς διώκτες του Χριστού, τους επαίσχυντους άρχοντες και πρεσβυτέρους του λαού, δεν ήταν πρόθυµος ν’ ασχοληθεί µε τον φτωχό αυτόν άνθρωπο. Ακόµα κι αν κάποιος απ’ αυτους έριχνε λίγα νοµίσµατα στα χέρια του, το έκανε περισσότερο για να τον δουν οι άνθρωποι, παρά από αγάπη γι’ αυτόν. Με τη γλώσσα του Μωυσή ο Κύριος είχε πει παλιότερα για τέτοιους ανθρώπους: «Γενεά εξεστραµµένη εστίν, υιοί, οίς ούκ έστι πίστις» (∆ευτ. λβ΄20). Ο στοργικός Κύριος στάθηκε µπροστά στον άνθρωπο αυτόν, έτοιµος να τον βοηθήσει πραγµατικά.
«Και ηρώτησαν αυτόν οι µαθηταί αυτού λέγοντες· ραββί, τις ήµαρτεν, ούτος ή οι γονείς αυτού, ίνα τυφλός γεννηθεί;» (Ιωαν. θ΄2). Λίγο νωρίτερα ο Κύριος είχε θεραπεύσει τον παραλυτικό στην προβατική κολυµβήθρα και του είχε πεί: «Μηκέτι αµάρτανε, ίνα µη χείρον σοι τι γένηται» (Ιωαν. ε΄14). Η περίπτωση του γεννηµένου τυφλού όµως ήταν ασαφής και γι’ αυτό οι µαθητές ρώτησαν το Χριστό: Τις ήµαρτεν;
Το ότι πολλά παιδιά υποφέρουν για τις αµαρτίες των γονιών τους, έχει ξεκαθαριστεί από την αρχή. Το ότι ο Θεός επιτρέπει µερικές φορές να υποφέρουν τα παιδιά για τις αµαρτίες των γονιών τους, έχει κι αυτό ξεκαθαριστεί από την Αγία Γραφή (Α΄ Βασ. ια΄ 12, κα΄ 29). Αυτό µπορεί να φανεί άδικο µόνο σ’ εκείνους που έχουν συνηθίσει να θεωρούν τους ανθρώπους σαν ξεχωριστές οντότητες, σα να ’ναι τελείως αποκοµµένοι ο ένας από τον άλλον. Όποιος όµως θεωρεί το ανθρώπινο γένος ως έναν οργανισµό, δε θα το λογαριάσει αυτό ούτε άδικο ούτε αφύσικο.
Όταν ένα αµαρτωλό µέλος τραυµατίζεται, τα άλλα µέλη που δεν έχουν αµαρτήσει, υποφέρουν. Είναι πολύ πιό δύσκολο να εξηγήσεις πως και πότε µπορεί να αµάρτησε ο άνθρωπος που γεννήθηκε τυφλός, παρά να ορίσεις την αιτία της τυφλότητας. Σαν απλοί άνθρωποι οι απόστολοι δέχτηκαν τη δεύτερη αυτή εκδοχή, χωρίς να σκεφτούν αν υπάρχει και τρίτη.
Σ’ αυτούς φαινόταν πιο πιθανό στην περίπτωση αυτή ν’ αµάρτησαν οι γονείς του τυφλού. Θυµήθηκαν όµως τα λόγια που είπε ο Χριστός στον παραλυτικό (µηκέτι αµάρτανε), και συνέδεσαν κατά κάποιο τρόπο τη µιά περίπτωση µε τήν άλλη. Ήταν σαν να του έλεγαν: Ήταν καθαρό σε µας τότε από τα ίδια τα λόγια Σου, πως ο άνθρωπος εκείνος προκάλεσε µόνος του την αρρώστια. Μπορεί όµως να ισχύει το ίδιο και σ’ αυτήν την περίπτωση; Ο τυφλός αυτός άνθρωπος αµάρτησε ο ίδιος ή αµάρτησαν οι γονείς του;
Αν ο Κύριος έκανε τη στιγµή αυτή στους µαθητές του την ερώτηση: «Πώς νοµίζετε πως θα µπορούσε να έχει αµαρτήσει για να γεννηθεί τυφλός;», οι µαθητές Του θα βρίσκονταν σε αµηχανία. Σαν τελευταίο επιχείρηµα ίσως επικαλούνταν την κοινή αµαρτία του ανθρώπινου γένους από την αµαρτία του Αδάµ, όπως λέει ο Ψαλµωδός: «Ιδού γαρ εν ανοµίαις συνελήφθην και εν αµαρτίαις εκίσσησέ µε η µήτηρ µου» (Ψαλµ. ν΄5).
Η πιθανότητα ν’ αναφέρονταν οι µαθητές στο σκεπτικό ορισµένων γραµµατέων και φαρισαίων (που δεν ήταν δικό τους, το είχαν δανειστεί από την Άπω Ανατολή), πως η ψυχή του ανθρώπου, προτού γεννηθεί, είχε πιθανώς ζήσει σε κάποιο άλλο σώµα και πως σ’ αυτήν την προηγούµενη ζωή είχε ζήσει µε τρόπο που άξιζε ν’ ανταµειφθεί ή να τιµωρηθεί σ’ αυτήν τη ζωή, είναι πολύ µικρή. Αυτή είναι µιά φιλοσοφική υπόθεση, που δε θα ’ταν δυνατό να την ήξεραν οι απλοϊκοί και πιστοί Γαλιλαίοι ψαράδες.
Ο σοφός ∆ιδάσκαλος απάντησε στην ερώτηση των µαθητών: «Ούτε ούτος ήµατρτεν ούτε οι γονείς αυτού, αλλ’ ίνα φανερωθή τα έργα του Θεού εν αυτώ» (Ιωαν. θ΄2). ∆ηλαδή, όπως λέει ο ιερός Χρυσόστοµος: «ὅτι αµάρτησε αυτός ή οι γονείς του, δεν είναι εδώ η αιτία της τυφλότητας» Για τον Ιώβ δεν ειπώθηκε αν αµάρτησε ο ίδιος ή οι γονείς του που τον βρήκαν τόσες συµφορές κι αρρώστιες, ώστε αναγκάστηκε να κραυγάσει: «Φύρετε δε µου το σώµα εν σαπρία σκωλήκων, τήκω δε βώλακας γης από ιχώρος ξύων» (Ιώβ, ζ΄ 5).
Για τα βάσανα και τις αρρώστιες που βρίσκουν τον άνθρωπο στη γη, ίσως υπάρχουν κι άλλες αιτίες, εκτός από τις αµαρτίες του ίδιου ή των γονιών του. Στην περίπτωση του ανθρώπου που γεννήθηκε τυφλός, η αιτία ήταν ίνα φανερωθή τα έργα του Θεού εν αυτώ.
Ευλογηµένοι είναι εκείνοι που πάνω τους φανερώνονται τα έργα του Θεού, που τα χρησιµοποιεί για την ψυχική τους σωτηρία. Ευλογηµένος είναι ο φτωχός άνθρωπος που όταν το έλεος του Θεού τον κάνει πλούσιο και διάσηµο, εκείνος νιώθει και δέχεται το έλεός Του µε ευχαριστία. Ευλογηµένος είναι ο απελπισµένος ανάπηρος που ο Θεός του δίνει την υγεία του κι αυτός υψώνει την καρδιά του στον αθέατο Θεό, το µοναδικό ευεργέτη του.
Πόσο ορατά είναι κάθε µέρα στον καθένα µας τα έργα του Θεού! Τι χαρά νιώθουν όλοι εκείνοι που µέσα από τα έργα αυτά ο Θεός ανοίγει την πνευµατική τους όραση για να θεωρούν το Θεό! Αλίµονο σε κείνους που, ενώ στα χέρια τους αφθονούν τα δώρα του Θεού, εκείνοι του γυρίζουν την πλάτη και ακολουθούν σαν τυφλοί τους σκοτεινούς και µαταιόδοξους δρόµους τους. Τα έργα του Θεού φανερώνονται σε όλους µας κάθε µέρα, αφού ο Θεός είναι µαζί µας κάθε µέρα και ώρα της επίγειας ζωής µας.
Τα έργα του Θεού λειτουργούν για τη σωτηρία του κάθε ανθρώπου ξεχωριστά. Τα έργα του Θεού στον εκ γενετής τυφλό όµως συντελούν στη σωτηρία πολλών. Τα έργα αυτά αποκάλυψαν πραγµατικά πως ο Θεός κατέβηκε στη γη, έζησε ανάµεσα στους ανθρώπους. Τα έργα αυτά φανέρωσαν πως ανάµεσα στους ανθρώπους ζουν περισσότεροι πνευµατικά τυφλοί παρά σωµατικά. Αποδείχτηκε επίσης µε τα έργα αυτά πως ένας συνετός άνθρωπος, που έχει από το Θεό κάποιο σωµατικό χάρισµα, θα το χρησιµοποιήσει για να εµπλουτίσει την ψυχή του µε αληθινή πίστη.
Πώς αντιδρούν, όµως, οι άνθρωποι στα θαύµατα του Θεού; Στην περικοπή βλέπουµε, κατ’ αρχήν, τους γείτονες του τυφλού να είναι διχασµένοι. Ενώ τον βλέπουν θεραπευµένο, πολλοί απ’ αυτούς αδυνατούν να το πιστέψουν. Και προπαντός αµφισβητούν τη θεραπεία από το Χριστό. Ακολουθούν οι γνωστοί µας Φαρισαίοι. Είναι εντυπωσιακό ότι το µεγαλύτερο µέρος της ευαγγελικής περικοπής καταλαµβάνει η εξονυχιστική ανάκριση του πρώην τυφλού και των γονέων του, τους οποίους απειλούν και τροµοκρατούν. Κακοπροαίρετοι, µε καρδιά «πέτρινη» και νου σκοτισµένο, παθιασµένοι εναντίον του Χριστού, περιχαρακώνονται στα τείχη της εγωπάθειας και του φανατισµού τους, συκοφαντώντας τον, µάλιστα, και υβρίζοντάς Τον. Με την αµετανοησία τους γίνονται αυτοκατάκριτοι, «οδηγοί τυφλοί», στο δρόµο απώλειας της αιώνιας ζωής.
Ο τυφλός προβάλλει ως παράδειγµα αντίστασης στο κατεστηµένο των ισχυρών και «σοφών». Αφού πρώτα εµπιστεύεται και υπακούει στο Χριστό, χωρίς να τον βλέπει, όταν θεραπεύεται, απορρίπτει µε θάρρος όλα τα επιχειρήµατα της σοφιστικής των ∆ασκάλων του Νόµου, µε αποτέλεσµα να εισπράξει το διωγµό του από τη συναγωγή. Αλλά όταν συναντήθηκε ξανά µε τον Κύριο κι Αυτός αυτοαποκαλύφθηκε, τότε βρήκε και το πνευµατικό φως κι αυθόρµητα οµολόγησε την πίστη του και τον προσκύνησε ως Υιό του Θεού!
Είδαµε πόσες αντιδράσεις προκαλεί ένα θαύµα, ενώ ο Ιησούς ενεργεί «αθόρυβα», διακριτικά. Το ζήτηµα βεβαίως του ανθρώπινου πόνου και των θλίψεων είναι πανανθρώπινο, διαχρονικό. Όµως χρειάζεται πολλή περίσκεψη, ώστε να «αναγνωστεί» σωστά, στο πνεύµα της παιδαγωγίας του Θεού. Εκείνο που πρέπει να προσέξουµε δεν είναι τα εντυπωσιακά θαύµατα. Βεβαίως, είναι λογικό να θέλουµε τη θεραπεία των ασθενειών, πολλές φορές µάλιστα µε επιµονή, ίσως και µε αγωνία, να επιζητούµε. Βλέπουµε όµως ότι ο Κύριος στρέφει την προσοχή µας στη θέα της αιωνιότητας και στη θεραπεία της ψυχής. Το θαύµα λοιπόν της θεραπείας του Τυφλού µάς ωθεί να στρέψουµε τη σκέψη µας και στην πιθανότητα της προσωπικής µας πνευµατικής τύφλωσης.
Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαµάς, ο µέγιστος θεολόγος των Θείων ενεργειών και του Ακτίστου Φωτός, περιπλανώµενος επί µήνες στο Άγιον Όρος, παρακαλούσε εναγωνίως το Θεό λέγοντας: «Κύριε, φώτισόν µου το σκότος». Αν θέλουµε να τον µιµηθούµε, σε µια εποχή συγχύσεως, πνευµατικού ζόφου και σκοταδισµού, τότε θα πρέπει να πορευτούµε στο δύσκολο δρόµο της εσωτερικής αναζήτησης, της νήψης της Ορθόδοξης πνευµατικότητας. Είναι ο δρόµος των Πατέρων, που οδηγεί µε ασφάλεια στην κάθαρση και στον πραγµατικό φωτισµό της ψυχής. Στην αναστάσιµη ειρήνη και χαρά, όπως ποθεί και οµολογεί ο υµνογράφος:
«Της ψυχής τα όµµατα πεπηρωµένος, σοι Χριστέ προσέρχοµαι, ως ο Τυφλός εκ γενετής, εν µετανοία κραυγάζων σοι. Συ των εν σκότει, το φως το υπέρλαµπρον» (Κοντάκιο Κυριακής).
Ο Ιησούς Χριστός, ο Υιός και Λόγος του Θεού, είναι το Φως του κόσµου. Είναι Αυτός, που φωτίζει και αγιάζει τη ζωή µας, και µας καθοδηγεί στο να πράττουµε πάντοτε το σωστό. Χωρίς το Χριστό ο άνθρωπος ζει µέσα στο σκοτάδι της αγνωσίας. Χωρίς το Χριστό, όση µόρφωση κι αν αποκτήσει κανείς, όσα πλούτη και δόξα, παραµένει κάτω από την κυριαρχία της αµαρτίας, που σκοτίζει και µαυρίζει την όλη ύπαρξή του.
Η αµαρτία και τα αµαρτωλά πάθη τυφλώνουν τους πνευµατικούς οφθαλµούς της ψυχής. Ο άνθρωπος της αµαρτίας, αν και έχει σωµατικούς οφθαλµούς και βλέπει το φως το αισθητό, παραµένει τυφλωµένος και δεν θεωρεί το νοητό φως των θείων αποκαλύψεων. Εκείνος, που αιχµαλωτίζεται από τα πάθη της αµαρτίας, γίνεται σκλάβος της αµαρτίας. Στερεί από τον εαυτό του την πραγµατική του ελευθερία, που χαρίζει µόνον ο Άγιος Θεός.
Για να απολαύσουµε τη θέα των θείων ∆ωρεών του Θεού, οφείλοµε να αποµακρυνθούµε από την αιτία της πνευµατικής τύφλωσης, την αµαρτία. Όσο εµµένοµε στις αµαρτωλές µας επιθυµίες, τόσο περισσότερο καθυστερούµε το φως να εισέλθει µέσα στο ναό της ψυχής µας.
Μπορούµε να παροµοιάσουµε την αµαρτία σαν ένα σκοτεινό σύννεφο, που επισκιάζει το πρόσωπο της γης και δεν αφήνει τις ακτίνες του ήλιου να φωτίσουν και να ζωογονήσουν τη ζωή. Έτσι και η αµαρτία γίνεται το εµπόδιο, ώστε οι ακτίνες της θείας Χάριτος να µη φθάνουν µέχρι την ψυχή, ώστε να χαρίσουν την αιώνιο ζωή στον άνθρωπο.
Ο σηµερινός εκ γενετής Τυφλός βρήκε το φως του κοντά στο Χριστό. Γνώρισε το Χριστό και τον οµολόγησε Θεό Αληθινό. Εµείς ακολουθώντας το δικό του παράδειγµα, ας πλησιάσουµε τον Ιησούν και ας Του ζητήσουµε να µας θεραπεύσει από τη δική µας πνευµατική τύφλωση. Ας Τον παρακαλέσουµε, να µας χαρίσει το Φως το νοητό, ώστε να βλέπουµε το δρόµο των αρετών επάνω στο οποίο οφείλοµε να βαδίζουµε. Ας Τον παρακαλέσουµε, να αποτινάξει από επάνω µας το βαρύ σκοτάδι των παθών, που µας βυθίζουν στο ανεξιχνίαστο σκοτάδι. Ο Κύριος είπε: «Εάν το φως το εν σοί σκότος εστί, το σκότος πόσον»; Ας Τον παρακαλέσουµε να µας χαρίσει την θεία Του ευσπλαγχνία και έλεος, ώστε διά των πρεσβειών της υπερευλογηµένης δεσποίνης ηµών Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας και πάντων των Αγίων να αξιωθούµε της εν Χριστώ σωτηρίας µας.
Χριστός Ανέστη! Αληθώς ο Κύριος.
*Ο π. Μελχισεδέκ Αµπελικάκης είναι αρχιµανδρίτης του οικουµενικού θρόνου εφηµέριος Στερνών.
