Την τέταρτη Κυριακή µετά το Πάσχα θυµόµαστε τη συνάντηση και τη συνοµιλία που είχε ο Κύρός µας µε µία γυναίκα που βρήκε κοντά σ΄ ένα πηγάδι, στην περιοχή της Σαµάρειας. Γι΄ αυτό και λέγεται Κυριακή της Σαµαρείτιδος.
Η Σαµάρεια ήταν πόλη, αλλά και ονοµασία περιοχής, στα βορειοανατολικά της Παλαιστίνης. Απείχε περί τα 45 χιλιόµετρα από την Ιερουσαλήµ. Εκτός από την πόλη Σαµάρεια στην περιφέρεια της Σαµάρειας υπήρχαν και άλλες πόλεις όπως η Καισάρεια και η Συχέµ, όπου βρισκόταν ένα σηµαντικό µνηµείο για τους Ισραηλίτες, το φρέαρ του πατριάρχη Ιακώβ, το οποίο άνοιξε για να ποτίσει την οικογένειά του και τα ποίµνιά του. Οι Σαµαρείτες ήταν ισραηλιτικής καταγωγής, αλλά, λόγω των ιστορικών περιπετειών, αποκόπηκαν ενωρίς από τις υπόλοιπες φυλές. Λόγο ότι είχαν αναµειχθεί µε τους ειδωλολάτρες, είχαν υιοθετήσει πολλές από τις συνήθειες τους και κατά συνέπεια είχαν διαφοροποιηθεί κυρίως από τους Ιουδαίους, οι οποίοι τους µισούσαν και τους αποστρέφονταν µε βδελυγµία.
Ο Κύριός µας Ιησούς Χριστός ήρθε στον κόσµο να σώσει ολόκληρο ανθρώπινο γένος και όχι µόνο τους Ιουδαίους, όπως αντιλαµβάνονταν εκείνοι λαθεµένα το πρόσωπο του Μεσσία. Γι’ αυτό και περιόδευσε σε περιοχές που κατοικούσαν µη Ιουδαίοι. Σε µια από τις περιοδείες Του ανέβηκε, µε τους µαθητές του, και στη Σαµάρεια να κηρύξει και εκεί το ευαγγέλιο της σωτηρίας. ∆εν είναι άλλωστε τυχαίο το γεγονός πως στις παραβολές Του αναφέρθηκε κάποιες φορές στους Σαµαρείτες, παρουσιάζοντάς τους ως ηθικά ανώτερους από τους Ιουδαίους (Λουκ.10,25-37).
Έφτασαν το ζεστό µεσηµέρι στη Συχέµ και στάθµευσαν στο ιστορικό πηγάδι του Ιακώβ. Οι µαθητές Του είχαν πάει στην πόλη για να αγοράσουν προµήθειες. Ο Χριστός είχε µείνει µόνος και διψασµένος στο στόµιο του πηγαδιού, περιµένοντας κάποιον να έρθει µε δοχείο άντλησης να του δώσει νερό να ξεδιψάσει.
Κάποια στιγµή ήρθε µια γυναίκα να αντλήσει νερό. Ο Κύριος της ζήτησε να του δώσει νερό, υποσχόµενος ότι θα της έδινε σε αντάλλαγµα το «ζωντανό νερό» να µην διψάσει ποτέ πια. Εκείνη εξέφρασε την απορία της, πως ήταν δυνατόν ένας Ιουδαίος να ζητά χάρη από µια «αιρετική» Σαµαρείτισσα. Αυτή ήταν η αφορµή για να προκαλέσει συζήτηση µαζί της. Ως Θεός γνώριζε ότι η γυναίκα εκείνη είχε δεκτική ψυχή για να καρποφορήσει ο λόγος Του, διότι έµελλε να γίνει η ευαγγελιστής των οµοεθνών της. Γι’ αυτό έπιασε µαζί της υψηλού θεολογικού χαρακτήρα συζήτηση, αποκαλύπτοντάς της υψηλές αλήθειες, τις οποίες δεν ήταν ώριµοι να ακούσουν, ούτε οι µαθητές Του. Επίσης της ανάγγειλε ότι είναι ο αναµενόµενος Μεσσίας και πως ήρθε µαζί Του η νέα µεσσιανική εποχή. Ακόµα της αποκάλυψε, για πρώτη φορά, την πνευµατική φύση του Θεού και την πνευµατική και αληθινή λατρεία Του και πως έφτασε το τέλος στις θρησκευτικές αντιλήψεις του κόσµου, είτε αυτές είναι ιουδαϊκές, είτε σαµαρειτικές, είτε εθνικές. Πως έφτασε ο πολυπόθητος καιρός κατά τον οποίο θα λατρεύεται ο Θεός «εν πνεύµατι και αληθεία» (Ιωάν.4,23).
Η γυναίκα αυτή ήταν αµαρτωλή. Άλλαζε τους άνδρες και ζούσε έκλυτη ζωή. Αυτό όµως δεν στάθηκε εµπόδιο στο Χριστό να πιάσει συζήτηση µαζί της και να της αποκαλύψει τα µυστήρια της σωτηρίας. Ο Χριστός δεν ήρθε στον κόσµο να αναζητήσει δικαίους, αλλά αµαρτωλούς, να τους καλέσει σε µετάνοια (Λουκ.5,31). Γι’ αυτό και συναναστρέφονταν µε αµαρτωλούς, πόρνες και τελώνες, κάτι που σκανδάλιζε σφόδρα τους ηθικιστές Ιουδαίους (Λουκ.7,34). ∆εν είναι πια πρόβληµα αυτή καθ’ εαυτή η αµαρτία, αλλά η αµετανοησία, η εµµονή στην αµαρτία. Παραδείγµατα προς µίµηση δεν είναι οι «ηθικοί» Φαρισαίοι, όπως ήταν στην ιουδαϊκή κοινωνία, αλλά οι µετανοηµένοι τελώνες, πόρνες, ληστές και οι λοιποί αµαρτωλοί.
Ο ισραηλιτικός λαός, ο λαός του Θεού, είχε για οδοδείκτη τον Μωσαϊκό νόµο. Ήταν αυτό που ο Θεός είχε δώσει στον λαό Του για να µένει κοντά στο θέληµά Του, να πορεύεται την οδό των εντολών Του. Όµως αυτό ήταν κάτι εξωτερικό, ένας νόµος δοσµένος έξωθεν, που ο λαός (κι ο κάθε άνθρωπος) πάλευε να κάνει κτήµα του και να εφαρµόσει στη ζωή του, χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία τις περισσότερες φορές.
Πριν από το έργο του Χριστού, η σύγκρουση αυτή ήταν µέσα µας απόλυτη. Στην πάλη του µε τις εντολές του Θεού, ο άνθρωπος είχε αντίπαλο τον ίδιο του τον εαυτό. Έπινε το νερό των εντολών του Θεού, µα έµενε µέσα του αξεδίψαστος κι έπρεπε να ξαναπιεί, όπως γινόταν και µε το νερό από το πηγάδι του Ιακώβ. Όµως, ο Χριστός µε το σωτηριώδες έργο του (από την ενσάρκωση µέχρι την ανάληψή Του) έχτισε για τον άνθρωπο νέο εαυτό. Έγινε ο πρώτος άνθρωπος που οι εντολές του Θεού δεν ήταν µόνο εξωτερική επιταγή, αλλά και βαθιά εσωτερική κατάνευση.
∆ίχως την Ανάσταση, δεν θα ήταν µέσα µας εφικτός ο νέος εαυτός. ∆ιότι η τελευταία και πιο κραταιή όψη της αµαρτίας που είχε θρονιαστεί µέσα µας, ο «ἔσχατος ἐχθρός» (Α′ Κορ. 15,25) ήταν ο θάνατος. Νικώντας τον θάνατο, η νίκη είναι πλήρης. Κι έτσι κοινωνούµε όχι µόνο το Σώµα και το Αίµα του ενσαρκωµένου Θεού, αλλά και του Αναστηµένου Ανθρώπου. Κοινωνούµε όλο τον Θεάνθρωπο, που µε την Ανάληψή του έκανε τη γη ουρανό και τον ουρανό γη.
Να γιατί ο λόγος του Θεού στη Σαµαρείτιδα προϋποθέτει την Ανάσταση. Το «ὕδωρ τὸ ζῶν» είναι «εἰς ζωὴν αἰώνιον».
Μετά την Ανάσταση του Χριστού, η σύγκρουση του εσωτερικού µας θελήµατος µε τις εξωτερικές εντολές του Θεού, ενώ υπάρχει ακόµα, δεν είναι πλέον απόλυτη. Ένας άλλος εαυτός είναι δεδοµένος στον ορίζοντα των δυνατοτήτων µας. ∆εν είναι απροϋπόθετος, ούτε εύκολος. Η Ανάσταση του Χριστού δεν κατασίγασε αυτόµατα την θρονιασµένη µέσα µας αµαρτία. ∆εν εγκαινίασε αυτόµατα µέσα στον καθένα µας έναν άλλο εαυτό (κάτι τέτοιο θα παραβίαζε την ελευθερία µας). Πρέπει να τον επιλέξουµε και δεν είναι εύκολο.
Υπάρχει και ένας τρίτος λόγος που κάνει τη σηµερινή περικοπή αναστάσιµη. Είναι η ανάσταση που επιτελείται στη ζωή της Σαµαρείτιδας. Η γυναίκα εκείνη ήταν αποκοµµένη από την κοινότητα του χωριού της. Πώς φαίνεται αυτό; Από το γεγονός ότι πηγαίνει στο πηγάδι για να πάρει νερό το µεσηµέρι — «ὥρα ἦν ὡσεὶ ἕκτη». Αντί να πάει µε τις άλλες γυναίκες το πρωί, όπως συνηθιζόταν, πηγαίνει µόνη της σε ώρα ακατάλληλη, µέσα στο µεσηµβρινό λιοπύρι. ∆εν θέλει να τη δουν, ούτε να τις δει. Είναι αποκοµµένη διότι έχει δεσµό έκθεσµο και παρελθόν επιλήψιµο («πέντε γὰρ ἄνδρας ἔσχες, καὶ νῦν ὃν ἔχεις οὐκ ἔστι σου ἀνήρ»).
Η κοινότητά του χωριού της σίγουρα δεν την καλοβλέπει, την έχει στο περιθώριο. Μα αυτό για κάποιον άνθρωπο εκείνης της εποχής, συνεπάγεται µια νέκρωση. Ο άνθρωπος που δεν είχε θέση µέσα στο σώµα των υπόλοιπων ανθρώπων, ήταν ένας άνθρωπος νεκρωµένος. Κι ο Χριστός την ανασταίνει. Την κάνει µάρτυρά Του: η Σαµαρείτιδα τρέχει και ειδοποιεί τους συγχωριανούς της, γίνεται ο κοµιστής της είδησης της νέας πηγής. Ένας άλλος εαυτός αρχίζει να ανατέλλει µέσα της.
Η Σαµαρείτιδα δεν κατάλαβε το µεγαλείο του ζωντανού νερού (τις δωρεές του Αγίου Πνεύµατος, που καθαρίζουν, δροσίζουν και ζωογονούν την ψυχή και την κάνουν να ανθίζει και να καρποφορεί τον πλούτο των αρετών και των καλών έργων, τους πολύτιµους και ευάρεστους στον Θεό πνευµατικούς καρπούς).
Τελειώνοντας, µπορούµε να φανταστούµε µε ποιους «συνοµιλεί» σήµερα ο Χριστός. Προφανώς όχι µε τους σύγχρονους µεγαλορρηµονούντες «θεολόγους», ∆εν «συνοµιλεί» µε τους ισχυρούς του κόσµου, οι οποίοι τον εκθρόνισαν και στη θέση Του θρόνιασαν την ανθρώπινη µαταιοδοξία. Με ποιους λοιπόν «συνοµιλεί»; Αναµφίβολα, µε ταπεινούς στην καρδιά, κληρικούς, µοναχούς και λαϊκούς, των οποίων ο απλοϊκός λόγος είναι αγνή και αυθεντική θεολογία, διότι είναι ξεχείλισµα πίστεως και αγάπης προς Αυτόν και προς τους αδελφούς τους!
Κλείνοντας το άρθρο µας, αγαπητοί µου αδελφοί, καταλαβαίνουµε γιατί η Εκκλησία µας ονόµασε τη Σαµαρείτιδα Φωτεινή και µάλιστα Ισαπόστολο, αφού όχι µόνο παρακίνησε τους συµπατριώτες της να γνωρίσουν τον Χριστό, αλλά µετά την Ανάσταση Του Κυρίου και την Πεντηκοστή, αφιέρωσε τον εαυτό της στη διάδοση του Ευαγγελίου.
Από τη δική της συµπεριφορά και βιοτή καταλαβαίνουµε γιατί ο Χριστός είναι η αλήθεια, αφού µια άσηµη αµαρτωλή γυναίκα άλλαξε εντελώς ζωή και γύρισε την οικουµένη και στο τέλος αξιώθηκε να µαρτυρήσει για τον Κύριο.
Για εµάς τους Έλληνες έχει συνδεθεί το όνοµά της και µε την ιστορία του µικρασιατικού Ελληνισµού, αφού ο ναός προς τιµή της στη Σµύρνη, µεταφέρθηκε στη Νέα Σµύρνη και οι πρεσβείες της µας συνοδεύουν πάντα.
Χριστός Ανέστη!
Αληθώς ο Κύριος.
*Ο π. Μελχισεδέκ Αμπελικάκης είναι Αρχιµανδρίτης του οικουµενικού θρόνου, εφηµέριος Στερνών.
