Κυριακή ΙΒ’ Λουκά » (∆έκα Λεπρών), Λουκ. Ιζ΄,12-19
Η σηµερινή περικοπή µάς δίνει την ευκαιρία να θαυµάσουµε την παρουσία του Θεού ανάµεσα στους ανθρώπους, αλλά και να προβληµατιστούµε για τη στάση τους προς Εκείνον και για τις ανθρώπινες σχέσεις.
Ας θυµηθούµε τα κυριότερα σηµεία.
Ο Ιησούς πορεύεται µε τους µαθητές Του στις περιοχές της Γαλιλαίας και της Σαµάρειας, µε τελικό προορισµό την Ιερουσαλήµ. Στην είσοδο ενός χωριού τον βλέπει µια οµάδα δέκα λεπρών που αρχίζουν να του φωνάζουν δυνατά να τους βοηθήσει. ∆υστυχισµένοι άνθρωποι! Μια ζωή µακριά από όλους, αποµονωµένοι, ξεκοµµένοι από την ανθρώπινη κοινωνία. Έχοντας τις εικόνες από τη ζωή των «φυλακισµένων» της Σπιναλόγκας, περιττεύει να αναλύσοµε το δράµα αυτών των «ζωντανών νεκρών». Μπορούµε λοιπόν να φανταστούµε τις εναγώνιες στιγµές ικεσίας εκείνων των δέκα. Ο φιλεύσπλαχνος Κύριος τους λέει να πάνε στους ιερείς να τους εξετάσουν. Κι ενώ πορεύονταν, έγινε το θαύµα της γιατρειάς τους! Έγιναν υγιείς, «κανονικοί άνθρωποι», από «φαντάσµατα του πόνου» που ήταν, οι «σκιές του εαυτού τους». Μα τι έγινε µετά; Ο ένας απ’ αυτούς γύρισε αµέσως πίσω και φωνάζοντας δυνατά, δοξολογούσε το Θεό. Και πέφτοντας στα πόδια του Χριστού, τον ευχαριστούσε. Κι Αυτός λέει: «δε θεραπεύτηκαν και οι δέκα; Πού είναι οι άλλοι εννιά; Σήκω και πήγαινε. Η πίστη σου σ’ έχει σώσει».
Και πάλι µας φανερώνει την δόξα Του ο Σωτήρας και µε τη θεοπρεπή µεγαλουργία µε την οποία έρχεται να αλιεύσει στην πίστη, τους άκαρδους και αγνώµονες Ισραηλίτες. Αλλά ήταν και αυτής της γενιάς οι Ισραηλίτες σκληροί και απείθαρχοι, όπως και οι περισσότεροι από τους προπάτορές τους. Ποιος λοιπόν λόγος θα τους βοηθήσει την ηµέρα της κρίσεως, αφού δεν ανέχτηκαν να δεχτούν τη σωτηρία που τους πρόσφερε ο Κύριος Ιησούς Χριστός, και µάλιστα µολονότι άκουσαν µε τα αυτιά τους τους λόγους Του και είδαν τις παράδοξες και τις πέρα από κάθε ανθρώπινη λογική θαυµατουργικές ενέργειές Του;
Και πράγµατι ο Κύριος είπε γι΄αυτούς τα εξής: «Εἰ µὴ ἦλθον καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς, ἁµαρτίαν οὐκ εἶχον· νῦν δὲ πρόφασιν οὐκ ἔχουσι περὶ τῆς ἁµαρτίας αὐτῶν(:Εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα µιλήσει αποδεικνύοντάς τους µε τη διδασκαλία µου και µε τα θαύµατά µου ότι είµαι ο Μεσσίας, δεν θα είχαν αµαρτία για την απιστία που έδειξαν σε µένα. Τώρα όµως δεν έχουν καµία πρόφαση που να δικαιολογεί την αµαρτία τους. Και είναι βαριά και ασυγχώρητη η αµαρτία τους αυτή)» [Ιω.15,22]. Και πάλι: «Εἰ τὰ ἔργα µὴ ἐποίησα ἐν αὐτοῖς ἃ οὐδεὶς ἄλλος πεποίηκεν, ἁµαρτίαν οὐκ εἶχον· νῦν δὲ καὶ ἑωράκασι καὶ µεµισήκασι καὶ ἐµὲ καὶ τὸν πατέρα µου(:Αν δεν είχα κάνει ανάµεσά σας τα καταπληκτικά και υπερφυσικά έργα, τα οποία κανείς άλλος από τους προφήτες και απεσταλµένους του Θεού στην Παλαιά ∆ιαθήκη δεν έχει κάνει, δεν θα είχαν αµαρτία. Τώρα όµως η ενοχή για την απιστία τους είναι µεγάλη· διότι και τα θαύµατά µου αυτά έχουν δει, και έχουν µισήσει και Εµένα, και στο δικό µου πρόσωπο και τον Πατέρα µου)»[Ιω.15,24].
Οι δέκα αυτοί λεπροί όµως συναντώντας τον Σωτήρα, Τον εκλιπαρούσαν να τους απαλλάξει από το κακό, ονοµάζοντάς Τον «ἐπιστάτη», δηλαδή διδάσκαλο. Κανείς τότε δεν ελεούσε αυτούς που είχαν την αρρώστια αυτήν, Αυτός όµως ήρθε στη γη γι’ αυτόν τον λόγο και έγινε άνθρωπος για να τους ελεήσει όλους, Αυτούς τους λυπήθηκε και τους ευσπλαχνίστηκε.
«Καὶ ἰδὼν εἶπεν αὐτοῖς· πορευθέντες ἐπιδείξατε ἑαυτοὺς τοῖς ἱερεῦσι. καὶ ἐγένετο ἐν τῷ ὑπάγειν αὐτοὺς ἐκαθαρίσθησαν(:Βλέποντάς τους Εκείνος τους είπε: ‘’Πηγαίνετε και δείξτε το σώµα σας στους ιερείς, για να βεβαιώσουν αν πράγµατι θεραπευθήκατε, σύµφωνα µε τη διάταξη του νόµου’’. Και καθώς αυτοί πήγαιναν να εξεταστούν από τους ιερείς, καθαρίστηκαν από τη λέπρα)»[Λουκ.17,14].
Αυτή είναι η νοµική διάταξη για τον λεπρό, η οποία θα τηρηθεί κατά την ηµέρα που αυτός θα έχει θεραπευτεί από τη λέπρα· θα οδηγηθεί αυτός προς τον ιερέα, ο οποίος θα εξέλθει από την κατασκήνωση προς το µέρος, στο οποίο βρίσκεται ο λεπρός. Θα τον εξετάσει και θα πειστεί ότι έχει θεραπευτεί πλέον η λέπρα)»]. Νόµος πάλι υποχρέωνε σε αυτό εκείνους που είχαν απαλλαγεί από τη λέπρα· γιατί τους πρόσταζε να δείχνουν τους εαυτούς τους στους ιερείς και να προσφέρουν θυσία για τη θεραπεία τους[Λευιτ.14,4: «Καὶ προστάξει ὁ ἱερεύς, καὶ λήψονται τῷ κεκαθαρισµένῳ δύο ὀρνίθια ζῶντα καθαρὰ καὶ ξύλον κέδρινον καὶ κεκλωσµένον κόκκινον καὶ ὕσσωπον(:Θα διατάξει κατόπιν ο ιερέας να φέρουν για τον θεραπευµένο λεπρό δύο µικρά ζωντανά πτηνά, από τα καθαρά, δηλαδή από εκείνα των οποίων επιτρέπεται η βρώση, ένα κέδρινο ξύλο, ταινία από στριµµένο κόκκινο νήµα και κλωναράκι υσσώπου)»].
Έχοντας λοιπόν θεραπευθεί τους είπε να µεταβούν και κατά κάποιον τρόπο να επιβεβαιώσουν δηµόσια οι ιερείς, δηλαδή οι καθοδηγητές των Ιουδαίων, οι οποίοι φθονούσαν πάντοτε την δόξα Του, ότι παρ’ ελπίδα και κατά τρόπο παράδοξο και απροσδόκητο απαλλάχτηκαν από το κακό, αφού έδωσε τη συναίνεση για τη θεραπεία τους ο Χριστός. ∆εν τους θεράπευσε προηγουµένως, αλλά τους έστειλε στους ιερείς, επειδή εκείνοι γνώριζαν τα σηµάδια της λέπρας και το πότε θεραπεύεται. Τους έστειλε στους ιερείς, και µαζί στο δρόµο τους έστειλε και τη θεραπεία.
Το τελευταίο αυτό σηµείο έχει κεντρική θέση στη διήγηση, ίσως σηµαντικότερη απ’ όση το ίδιο το γεγονός του θαύµατος. Ο ευαγγελιστής Λουκάς σκόπιµα αναφέρει τις λεπτοµέρειες για την έκφραση ευχαριστίας προς τον Ιησού από µέρους του Σαµαρείτη πρώην λεπρού. Γνωρίζουµε την έντονη εθνική αντίθεση Ιουδαίων και Σαµαρειτών. Οι Σαµαρείτες χαρακτηρίζονται ως αλλοεθνείς από τους Ιουδαίους, οι οποίοι τους κατέτασσαν ανάµεσα στους Εθνικούς. Η αναφορά από τον ευαγγελιστή Λουκά της εθνικότητας του θεραπευθέντος λεπρού αποτελεί έµµεση κριτική κατά των Ιουδαίων, οι οποίοι κατηγορούσαν τους Σαµαρείτες ως αποστάτες του νόµου. Εν τούτοις οι Σαµαρείτες αποδεικνύονται περισσότερο έτοιµοι να δεχθούν τον Ιησού ως Μεσσία (πρβλ. Ευαγγελική περικοπή Σαµαρείτιδος, Ιω. 4, 5-42) µένοντας µακρυά από την τυπολατρική προσκόλληση των Ιουδαίων στις διατάξεις του Νόµου. Στην άσκηση κριτικής απέναντι στη «σκληροκαρδία» των Ιουδαίων αποσκοπούν και οι συνεχείς ρητορικές ερωτήσεις του Χριστού προς το Σαµαρείτη: «Ουχι οι δέκα εκαθαρίσθησαν; Οι δε εννέα πού; Ουχ ευρέθησαν υποστρέψαντες δούναι δόξαν τω Θεώ ει µη ο αλλογενής ούτος;». Στηλιτεύεται εδώ η αχαριστία του εκλεκτού λαού του Θεού και προβάλλεται η αλήθεια ότι εθνικοί, τελώνες και αµαρτωλοί γίνονται θετικοί αποδέκτες του κηρύγµατος του Ευαγγελίου.
Στην πρώτη επίκληση του ονόµατος Χριστού από τους δέκα λεπρούς «Ιησού επιστάτα, ελέησον ηµάς» συναντήσαµε µία προσευχή παρακλήσεως που µέσα στη λατρευτική εµπειρία της Εκκλησίας την γνωρίζουµε ως τη σύντοµη προσευχή «Κύριε, ελέησον». Στις ενέργειες του Σαµαρείτη µετά τη θεραπεία του συναντούµε την δοξολογική προσευχή, την έκφραση ευχαριστίας προς το Θεό. Στην πρώτη προσευχή ο Χριστός απάντησε προσφέροντας τη θεραπεία. Στη δεύτερη απαντά επαινώντας το θεραπευθέντα λεπρό λέγοντας «Αναστάς πορεύου· η πίστις σου σέσωκέ σε». Η πίστη των δέκα λεπρών, η οποία εκφράζεται ως εµπιστοσύνη στο λόγο του Ιησού «πορευθέντες επιδείξατε εαυτούς τοις ιερεύσι» ήταν η αιτία της θεραπείας. Η επίδειξη ευγνωµοσύνης όµως από το Σαµαρείτη φανερώνει µια άλλη πίστη που ξεπερνά τις σωµατικές και υλικές ανάγκες, όπως ήταν η ανάγκη θεραπείας. Αυτή η πίστη είναι που πραγµατικά σώζει τον άνθρωπο ψυχή και σώµατι, γιατί αυτή αποτελεί το µέσο κοινωνίας µε το Θεό, µέσω µίας δοξολογικής διάθεσης.
Συνοψίζοντας τα µηνύµατα της ευαγγελικής περικοπής µπορούµε να προβάλουµε επίσης τις προεκτάσεις της στην εποχή µας.
Πρώτο θέµα ο κοινωνικός αποκλεισµός των λεπρών την εποχή του Χριστού, αλλά και κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα. Παρόµοια καχυποψία, αν όχι και αποκλεισµός ανθρώπων, υπάρχει και στη δική µας σύγχρονη κοινωνία, είτε εξαιτίας µιας ασθένειας, είτε του εθισµού ατόµων σε κάποιες ουσίες. Ο Χριστός όµως αποκαθιστά την αξιοπρέπεια όλων εκείνων των ανθρώπων, των «ελαχίστων», τους οποίους η κοινωνική «ευπρέπεια» είχε θέσει στο περιθώριο και αυτό είναι το µήνυµα του προς τους Χριστιανούς κάθε εποχής.
Η εµπιστοσύνη των δέκα λεπρών προς την προτροπή του Χριστού να πάνε και να δείξουν τους εαυτούς τους στους ιερείς, ενώ προηγουµένως ζήτησαν το έλεός του, µας διδάσκει την υποµονή την οποία πρέπει να έχουµε κατά την προσευχή. Ζητώντας κάτι από το Θεό δεν πρέπει να απαιτούµε την άµεση ικανοποίηση του αιτήµατος µας. Ο Θεός γνωρίζει τι και πότε είναι καλύτερο για µας. Η έκφραση ευγνωµοσύνης προς το Χριστό από µέρους του Σαµαρείτη πρώην λεπρού µας υπενθυµίζει την αξία της ευχαριστίας και δοξολογίας, καθότι οι άνθρωποι πιο εύκολα θυµόµαστε το Θεό στην ανάγκη µας παρά στη χαρά µας. Οι προσευχές µας είναι πολλές φορές γεµάτες από αιτήµατα και σχεδόν καθόλου από ευχαριστίες.
Τέλος η άσκηση κριτικής από το Χριστό για την αγνωµοσύνη των Ιουδαίων, οι οποίοι προσκολληµένοι στην τυπολατρική τήρηση των διατάξεων του Νόµου δικαίωναν εαυτούς, φέρνει προ των ευθυνών µας όλους τους σηµερινούς πιστούς. Πολύ εύκολα κι εµείς µπορούµε να πέσουµε στην παγίδα της αυτοδικαίωσης, της υποκρισίας και της τυπολατρείας, χάνοντας έτσι την ουσία της σχέσεως µε το Θεό, που είναι η έκφραση αγάπης και ευγνωµοσύνης, χωρίς ιδιοτέλεια.
•Ο π. ΜΕΛΧΙΣΕ∆ΕΚ ΑΜΠΕΛΙΚΑΚΗΣ είναι Αρχιµανδρίτης του Οικουµενικού Θρόνου, εφηµέριος Στερνών.
