Το Facebook (ελληνιστί: φατσοβιβλίο), το φαντάζοµαι σαν ένα µεγάλο καφενείο, από εκείνα τα παλιά που δεν ανήκουν σε µια γειτονιά αλλά σε ολόκληρη την πόλη. ∆εν έχει ταµπέλα που να σε προειδοποιεί τι θα συναντήσεις µέσα. Η πόρτα του είναι πάντα ανοιχτή και ο καθένας µπαίνει ό,τι ώρα θέλει, χωρίς να ρωτήσει κανέναν.
∆εν υπάρχει ωράριο, δεν υπάρχει τελευταίο τραπέζι που µαζεύεται στο τέλος της ηµέρας. Μπαίνεις, στέκεσαι για λίγο στην είσοδο και κοιτάς γύρω σου. ∆ιαλέγεις πού θα καθίσεις. Μπορείς να καθίσεις µόνος και να ακούς, να γίνεις ο σιωπηλός θαµώνας που δεν µιλά αλλά τα παρατηρεί όλα. Μπορείς όµως και να πάρεις τον λόγο, να απλώσεις τη σκέψη σου πάνω στο τραπέζι, να διαφωνήσεις, να συµφωνήσεις, να γελάσεις ή να υψώσεις τη φωνή σου.
Καφετζής δεν υπάρχει. Κανείς δεν θα σου φέρει τον καφέ στο τραπέζι. Τον φέρνεις από το σπίτι σου, όπως φέρνεις και τη διάθεσή σου. Άλλος έρχεται φορτωµένος ένταση και ανάγκη να ξεσπάσει. Άλλος έρχεται µε ηρεµία και διάθεση να µοιραστεί µια φωτογραφία, µια ανάµνηση, µια σκέψη που τον απασχόλησε. Σε ένα τραπέζι η κουβέντα είναι καθαρά πολιτική, µε επιχειρήµατα που πέφτουν βαριά σαν ζάρια στο τάβλι. Σε άλλο τραπέζι αναλύονται κοινωνικά ζητήµατα, πιο στοχαστικά, µε προβληµατισµό και ανταλλαγή εµπειριών. Παραδίπλα, κάποιοι δείχνουν φωτογραφίες από τα παιδιά τους, από ένα ταξίδι, από µια βόλτα στη θάλασσα. Υπάρχει το τραπέζι του χιούµορ, όπου το γέλιο κυκλοφορεί εύκολα, και υπάρχει και το τραπέζι της σιωπής, όταν µια απώλεια ενώνει τους θαµώνες σε µια κοινή, άηχη συµπαράσταση.
Υπάρχει ακόµη το τραπέζι της νοσταλγίας, εκεί όπου οι παλιές φωτογραφίες γίνονται αφορµή για επιστροφές σε άλλες δεκαετίες, σε σχολικές αίθουσες, σε στρατόπεδα, σε γειτονιές που άλλαξαν ή χάθηκαν. Υπάρχει το τραπέζι των νέων, γεµάτο όνειρα, σχέδια, µουσικές και ανησυχίες. Υπάρχουν εκείνοι που γράφουν µικρές προσωπικές εξοµολογήσεις, σαν να µιλούν χαµηλόφωνα σε έναν φίλο απέναντι, και υπάρχουν κι εκείνοι που περνούν, διαβάζουν, σιωπούν και φεύγουν, αφήνοντας µόνο το ίχνος της παρουσίας τους.
Και όπως σε κάθε καφενείο, δεν λείπουν οι παρεξηγήσεις. Μια φράση µπορεί να παρερµηνευθεί, µια λέξη να ακουστεί πιο σκληρή απ’ όσο ήταν στην πρόθεση εκείνου που τη διατύπωσε. Στο φυσικό καφενείο, ένα βλέµµα, ένας τόνος φωνής, µια µικρή παύση µπορούν να διορθώσουν την ένταση. Εδώ, οι λέξεις στέκονται µόνες τους, χωρίς βλέµµα, χωρίς ανάσα, χωρίς το χέρι που ακουµπά τον ώµο για να µαλακώσει τη διαφωνία. Η παρεξήγηση διογκώνεται ευκολότερα και η αποχώρηση από το τραπέζι γίνεται µε ένα απλό κλικ.
Κι όµως, όσο κι αν µοιάζει µε καφενείο, αυτή η συνάντηση απέχει έτη φωτός από τη δια ζώσης. ∆εν υπάρχει η φυσική παρουσία που γεµίζει τον χώρο, δεν υπάρχει το χαµόγελο που διαλύει την ένταση πριν καν ειπωθεί µια κουβέντα. ∆εν ακούς το γέλιο να σπάει τον αέρα, ούτε αισθάνεσαι τη σιωπή να βαραίνει πάνω στο τραπέζι. ∆εν διακρίνεις την αµηχανία, τη συγκίνηση, τη χαρά στα µάτια του άλλου. Όλα µεταφέρονται µέσα από χαρακτήρες σε µια οθόνη, µέσα από εικόνες και σύµβολα που προσπαθούν να υποκαταστήσουν την ανθρώπινη εγγύτητα.
Κι όµως, παρά την απόσταση, το ψηφιακό καφενείο γεµίζει καθηµερινά. Γιατί ο άνθρωπος έχει ανάγκη να ανήκει, να µοιράζεται, να ακούει και να ακούγεται. Ξέρει βαθιά µέσα του ότι τίποτα δεν µπορεί να αντικαταστήσει το απέναντι βλέµµα, τη ζεστασιά της πραγµατικής παρουσίας. Αλλά ακόµη κι έτσι, συνεχίζει να µπαίνει, να κάθεται, να συµµετέχει. Γιατί ακόµη και µια συνάντηση που απέχει έτη φωτός από τη δια ζώσης, παραµένει µια µορφή συνάντησης. Και ίσως αυτό, έστω και ελλιπές, να είναι αρκετό για να επιστρέφει.
*Ο Θανάσης Μαλέτσικας είναι σµηναγός ε.α.
