» Προκλήσεις και για την Ελλάδα
Η διεθνής αναπτυξιακή βοήθεια καταγράφει το 2025 τη µεγαλύτερη µείωση στην ιστορία της, σύµφωνα µε τα προκαταρκτικά στοιχεία του Οργανισµού Οικονοµικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ).
Όπως επισηµαίνεται στην έκθεση της Επιτροπής Αναπτυξιακής Βοήθειας (DAC), συνολικά 26 χώρες-δωρητές περιόρισαν τις δαπάνες τους, οδηγώντας σε πτώση της επίσηµης αναπτυξιακής βοήθειας (ODA) κατά 23%.
Το µεγαλύτερο µέρος αυτής της µείωσης – σχεδόν το 96% – αποδίδεται στις πέντε βασικές δυνάµεις του συστήµατος, δηλαδή τις Ηνωµένες Πολιτείες, τη Γαλλία, τη Γερµανία, την Ιαπωνία και το Ηνωµένο Βασίλειο, µε τις ΗΠΑ να µειώνουν τη συµβολή τους πάνω από το ήµισυ και τη Γερµανία να αναδεικνύεται για πρώτη φορά ως ο µεγαλύτερος δωρητής παγκοσµίως.
Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σηµασία αν ιδωθεί στο ιστορικό της πλαίσιο. Από τη δεκαετία του 1970, τα κράτη-µέλη της DAC είχαν συµφωνήσει στην κατανοµή του 0,7% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήµατος (ΑΕΕ) για την ενίσχυση των αναπτυσσόµενων χωρών, στόχος που αποτέλεσε βασικό πυλώνα της διεθνούς συνεργασίας µετά τον Ψυχρό Πόλεµο.
Αν και ορισµένες χώρες της Βόρειας Ευρώπης κατάφεραν διαχρονικά να τον προσεγγίσουν ή και να τον υπερβούν, η πλειονότητα των δωρητών παρέµεινε κάτω από το όριο, ενώ οι παγκόσµιες κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών – από την οικονοµική κρίση του 2008 έως την πανδηµία COVID-19 και τις πρόσφατες γεωπολιτικές εντάσεις – επηρέασαν σηµαντικά τις προτεραιότητες χρηµατοδότησης.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται χαµηλά στην κατάταξη των χωρών ως προς τη συµβολή της στην αναπτυξιακή βοήθεια. Οι δαπάνες της κινούνται τα τελευταία χρόνια περίπου στο 0,15%–0,20% του ΑΕΕ, ποσοστό που υπολείπεται σηµαντικά του διεθνούς στόχου.
Η ελληνική συµµετοχή διοχετεύεται κυρίως µέσω ευρωπαϊκών µηχανισµών και διεθνών Οργανισµών, ενώ περιορισµένη είναι η διµερής βοήθεια, µε έµφαση κυρίως στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων και της Ανατολικής Μεσογείου.
Η δηµοσιονοµική κρίση της προηγούµενης δεκαετίας άφησε έντονο αποτύπωµα στις δυνατότητες της χώρας, περιορίζοντας τη σταθερή αύξηση των σχετικών κονδυλίων.
Την ίδια στιγµή, οι ανάγκες διεθνώς αυξάνονται. Ένοπλες συγκρούσεις, ανθρωπιστικές κρίσεις και επιπτώσεις της κλιµατικής αλλαγής εντείνουν την πίεση σε περιοχές όπως η Αφρική και η Μέση Ανατολή.
Οργανώσεις ανθρωπιστικής βοήθειας προειδοποιούν ότι οι περικοπές µεταφράζονται ήδη σε λιγότερη πρόσβαση σε τρόφιµα, φάρµακα και εκπαίδευση για εκατοµµύρια ανθρώπους, ενώ αυξάνεται ο κίνδυνος αποσταθεροποίησης και µεταναστευτικών ροών.
Η ιστορική αυτή µείωση της αναπτυξιακής βοήθειας αναδεικνύει ένα κρίσιµο δίληµµα για τη διεθνή κοινότητα: σε µια περίοδο όπου οι ανάγκες πολλαπλασιάζονται, οι διαθέσιµοι πόροι συρρικνώνονται.
Για χώρες όπως η Ελλάδα, το ζήτηµα δεν είναι µόνο δηµοσιονοµικό, αλλά και στρατηγικό, καθώς η συµµετοχή στην παγκόσµια αναπτυξιακή προσπάθεια συνδέεται άµεσα µε τη σταθερότητα στην ευρύτερη περιοχή και τον διεθνή της ρόλο.
Στοιχεία για την τελευταία δεκαετία
Σε ορίζοντα δεκαετίας, τα στοιχεία δείχνουν έντονες διακυµάνσεις. Το 2015 η παγκόσµια αναπτυξιακή βοήθεια των χωρών της DAC ανερχόταν περίπου στα 130 δισ. δολάρια, αυξανόµενη σταθερά τα επόµενα χρόνια.
Το 2019 ξεπέρασε τα 150 δισ., ενώ το 2020 και το 2021 σηµειώθηκε περαιτέρω άνοδος λόγω της πανδηµίας COVID-19 και των έκτακτων χρηµατοδοτήσεων, φθάνοντας σε επίπεδα άνω των 170 δισ. δολαρίων.
Το 2022 και το 2023 καταγράφηκαν ιστορικά υψηλά – άνω των 200 δισ. δολαρίων – εν µέρει λόγω της στήριξης προς την Ουκρανία και των αυξηµένων δαπανών για φιλοξενία προσφύγων εντός των δωρητριών χωρών.
Ωστόσο, το 2024 εµφανίστηκαν τα πρώτα σηµάδια επιβράδυνσης και το 2025 καταγράφεται η απότοµη πτώση, η οποία ουσιαστικά «εξαφανίζει» µεγάλο µέρος της αύξησης της προηγούµενης πενταετίας.
Σε ποσοστό του ακαθάριστου εθνικού εισοδήµατος (ΑΕΕ), η βοήθεια των χωρών της DAC κυµάνθηκε την τελευταία δεκαετία µεταξύ 0,29% και 0,37%, παραµένοντας συστηµατικά κάτω από τον στόχο του 0,7%.
Η Ελλάδα ακολουθεί ακόµη χαµηλότερη τροχιά. Την περίοδο 2015–2024, η ελληνική αναπτυξιακή βοήθεια κυµάνθηκε περίπου µεταξύ 0,10% και 0,20% του ΑΕΕ, µε µικρές αυξοµειώσεις.
Πάντως µετά το 2018 παρατηρήθηκε οριακή ενίσχυση, κυρίως µέσω ευρωπαϊκών συνεισφορών, ωστόσο δεν υπήρξε σταθερή ανοδική τάση. Σε απόλυτους αριθµούς, η ελληνική βοήθεια παραµένει περιορισµένη σε σύγκριση µε το µέγεθος της οικονοµίας και τον µέσο όρο της ΕΕ.
Η εικόνα αυτή αντικατοπτρίζει ευρύτερες διεθνείς τάσεις: ενώ οι ανάγκες αυξάνονται – µε τον αριθµό των ένοπλων συγκρούσεων να έχει σχεδόν διπλασιαστεί την τελευταία δεκαετία – οι διαθέσιµοι πόροι παρουσιάζουν αστάθεια και, πλέον, σηµαντική συρρίκνωση.
Η µετατόπιση δαπανών προς εσωτερικές προτεραιότητες, η αύξηση του κόστους φιλοξενίας προσφύγων εντός των δωρητριών χωρών και οι δηµοσιονοµικές πιέσεις συµβάλλουν σε αυτή τη µεταβολή.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ιστορική πτώση του 2025 δεν αποτελεί απλώς µια συγκυριακή εξέλιξη, αλλά ενδέχεται να σηµατοδοτεί µια βαθύτερη αλλαγή στη διεθνή προσέγγιση της αναπτυξιακής πολιτικής, µε άµεσες συνέπειες τόσο για τις ευάλωτες περιοχές όσο και για τη σταθερότητα σε περιφερειακό και παγκόσµιο επίπεδο.
