Η απόφαση των υπουργών Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης να εντάξουν τους Ιρανικούς Επαναστατικούς Φρουρούς (IRGC) στον κατάλογο των τροµοκρατικών οργανώσεων της ΕΕ βασίζεται, σύµφωνα µε ευρωπαίους αξιωµατούχους, όχι µόνο σε γεωπολιτικά κριτήρια αλλά και σε τεκµηριωµένες αναφορές σοβαρών παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωµάτων. Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωµατίας Κάγια Κάλας έκανε λόγο για «συστηµατική και οργανωµένη καταστολή» που «δεν µπορεί να µείνει χωρίς πολιτική απάντηση».
Η απόφαση της ΕΕ εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο σκλήρυνσης της ευρωπαϊκής στάσης απέναντι στο Ιράν, µε επίκεντρο τα ανθρώπινα δικαιώµατα και την εσωτερική καταστολή. Αν και ευρωπαίοι διπλωµάτες αναγνωρίζουν ότι τα άµεσα πρακτικά αποτελέσµατα µπορεί να είναι περιορισµένα, τονίζουν ότι πρόκειται για ένα σαφές πολιτικό µήνυµα: η Ευρωπαϊκή Ένωση δηλώνει ότι στέκεται ανοιχτά στο πλευρό του ιρανικού λαού και όχι της κατασταλτικής κρατικής µηχανής.
Η απόφαση ελήφθη πάντως µετά από µακρές διαβουλεύσεις, καθώς κράτη-µέλη όπως η Γαλλία και η Ισπανία εξέφραζαν έως πρόσφατα επιφυλάξεις, φοβούµενα αντίποινα από την Τεχεράνη, µεταξύ άλλων σε διπλωµατικό επίπεδο ή εις βάρος ευρωπαίων πολιτών.
Τελικά, η επιδείνωση της κατάστασης των ανθρωπίνων δικαιωµάτων στο Ιράν και η αιµατηρή καταστολή των διαδηλώσεων οδήγησαν σε αλλαγή στάσης. Γερµανία, Αυστρία και Ολλανδία είχαν υποστηρίξει ότι η τροµοκρατική κατάταξη έχει κυρίως ισχυρό πολιτικό και συµβολικό χαρακτήρα, στέλνοντας σαφές µήνυµα στήριξης προς το ιρανικό λαό.
Η γέννηση και η αποστολή των IRGC
Οι Ιρανικοί Επαναστατικοί Φρουροί ιδρύθηκαν το 1979, αµέσως µετά την Ισλαµική Επανάσταση που ανέτρεψε το καθεστώς του Σάχη. Αποστολή τους δεν ήταν απλώς η άµυνα της χώρας, αλλά πρωτίστως η προστασία της Ισλαµικής ∆ηµοκρατίας και της ιδεολογίας της. Σε αντίθεση µε τον τακτικό στρατό, οι IRGC υπάγονται απευθείας στον Ανώτατο Ηγέτη, γεγονός που τους καθιστά ανεξάρτητους από την εκλεγµένη κυβέρνηση.
Με την πάροδο του χρόνου εξελίχθηκαν σε έναν παράλληλο µηχανισµό κράτους, µε δικές τους χερσαίες, ναυτικές και αεροδιαστηµικές δυνάµεις, καθώς και υπηρεσίες πληροφοριών.
Παράλληλα, έχουν αποκτήσει εκτεταµένο έλεγχο σε στρατηγικούς τοµείς της οικονοµίας, από την ενέργεια και τις κατασκευές έως τις τηλεπικοινωνίες, ενισχύοντας περαιτέρω την πολιτική τους ισχύ.
Καταστολή και ανθρώπινα δικαιώµατα
Στο εσωτερικό του Ιράν, οι Επαναστατικοί Φρουροί διαδραµατίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην καταστολή αντικυβερνητικών κινητοποιήσεων, όπως οι τελευταίες που συγκλονίζουν όλη τη χώρα. Ιδιαίτερα µετά τον θάνατο της Μάχσα Αµινί και το κύµα διαδηλώσεων που ακολούθησε, διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωµάτων κατηγορούν τις IRGC για χρήση πραγµατικών πυρών, αυθαίρετες συλλήψεις, βασανιστήρια και εκτελέσεις διαδηλωτών.
Η ΕΕ έχει επανειληµµένα επιβάλει στοχευµένες κυρώσεις σε ανώτατα στελέχη των Φρουρών για σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωµάτων.
Περιφερειακή δράση
και η ∆ύναµη Κουντς
Σε περιφερειακό επίπεδο, οι IRGC αποτελούν βασικό εργαλείο της ιρανικής στρατηγικής ισχύος. Η επίλεκτη ∆ύναµη Κουντς δρα εκτός συνόρων και κατηγορείται για εκπαίδευση, χρηµατοδότηση και εξοπλισµό συµµαχικών ένοπλων οργανώσεων, όπως η Χεζµπολάχ στον Λίβανο, πολιτοφυλακές στο Ιράκ, δυνάµεις που στηρίζουν το καθεστώς Άσαντ στη Συρία, καθώς και τους Χούθι στην Υεµένη. Η δράση αυτή θεωρείται από τη ∆ύση βασικός παράγοντας αποσταθεροποίησης της Μέσης Ανατολής.
Η µακρά αντιπαράθεση
µε τις ΗΠΑ
Οι σχέσεις των Επαναστατικών Φρουρών µε τις Ηνωµένες Πολιτείες βρίσκονται σε ανοιχτή σύγκρουση εδώ και δεκαετίες. Το 2019, η Ουάσιγκτον χαρακτήρισε επίσηµα τις IRGC ως τροµοκρατική οργάνωση, µια άνευ προηγουµένου κίνηση εναντίον επίσηµου στρατιωτικού σώµατος κράτους. Ένα χρόνο αργότερα, η δολοφονία του στρατηγού Κασέµ Σολεϊµανί, επικεφαλής της ∆ύναµης Κουντς, σε αµερικανικό πλήγµα στη Βαγδάτη, έφερε τις δύο χώρες στα πρόθυρα ανοικτής σύρραξης.
Οι ΗΠΑ κατηγορούν τους Φρουρούς για επιθέσεις εναντίον αµερικανικών στόχων και συµµάχων στην περιοχή, ενώ το Ιράν απορρίπτει τις κατηγορίες, κάνοντας λόγο για «κρατική τροµοκρατία» εκ µέρους της Ουάσιγκτον.
Τι λένε οι οργανώσεις
ανθρωπίνων δικαιωµάτων
Σύµφωνα µε εκθέσεις της Amnesty International, οι Ιρανικοί Επαναστατικοί Φρουροί έχουν διαδραµατίσει κεντρικό ρόλο στη βίαιη καταστολή ειρηνικών διαδηλώσεων, µε χρήση πραγµατικών πυρών, πλαστικών σφαιρών και εκτεταµένων συλλήψεων. Η οργάνωση έχει καταγράψει περιπτώσεις αυθαίρετων κρατήσεων, βασανιστηρίων και εξαναγκαστικών οµολογιών, ιδιαίτερα εις βάρος νέων, γυναικών και πολιτικών ακτιβιστών.
Η Human Rights Watch έχει επισηµάνει ότι οι IRGC και οι δυνάµεις που υπάγονται σε αυτές λειτουργούν συχνά εκτός πλαισίου λογοδοσίας, αξιοποιώντας ειδικά δικαστήρια και ασαφείς κατηγορίες περί «απειλής κατά της εθνικής ασφάλειας». Σε εκθέσεις της, η οργάνωση αναφέρεται σε συστηµατική ποινικοποίηση της διαφωνίας, µε βαριές ποινές φυλάκισης και θανατικές καταδίκες έπειτα από συνοπτικές διαδικασίες.
Παράλληλα, το Γραφείο του Ύπατου Αρµοστή του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα ∆ικαιώµατα έχει εκφράσει «σοβαρή ανησυχία» για τον ρόλο των Επαναστατικών Φρουρών στη χρήση υπέρµετρης βίας και στη θανατηφόρα αντιµετώπιση διαδηλώσεων, επισηµαίνοντας ότι πολλές από τις επιχειρήσεις καταστολής φαίνεται να ήταν προµελετηµένες και κεντρικά συντονισµένες.
Ανθρωπιστικές οργανώσεις καταγράφουν επίσης ότι οι IRGC στοχεύουν δυσανάλογα εθνοτικές και θρησκευτικές µειονότητες, όπως Κούρδους και Μπαλούχους, καθώς και δηµοσιογράφους, δικηγόρους και υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωµάτων. Η οργάνωση Reporters Without Borders (∆ηµοσιογράφοι χωρίς σύνορα) έχει καταγγείλει ότι στελέχη των Φρουρών εµπλέκονται άµεσα σε συλλήψεις και ανακρίσεις δηµοσιογράφων, µε στόχο τον εκφοβισµό και τη φίµωση ανεξάρτητων φωνών.
∆ιεθνής διάσταση και
ευρωπαϊκή αιτιολόγηση
Η ΕΕ, επικαλούµενη αυτές τις εκθέσεις, υποστηρίζει ότι η τροµοκρατική κατάταξη των IRGC αποτελεί πολιτικό και ηθικό µήνυµα, ιδίως προς την ιρανική κοινωνία. Όπως σηµειώνουν ευρωπαίοι διπλωµάτες, η απόφαση συνδέεται άµεσα µε τη θέση ότι η µαζική και συστηµατική κρατική βία µπορεί να συνιστά µορφή τροµοκρατίας, ακόµη και όταν ασκείται από επίσηµους κρατικούς µηχανισµούς.
Οι ανθρωπιστικές οργανώσεις, αν και χαιρετίζουν την αυξηµένη διεθνή πίεση, τονίζουν ότι η αποτελεσµατικότητα της απόφασης θα κριθεί από το αν θα συνοδευτεί από συνεπή πολιτική προστασίας των θυµάτων, υποστήριξη των ιρανών ακτιβιστών και αποφυγή συλλογικής τιµωρίας του πληθυσµού µέσω γενικευµένων κυρώσεων.
