Στις µέρες µας, όπου η πολιτιστική κληρονοµιά αντιµετωπίζεται είτε ως µουσειακό είδος είτε ως τουριστικό προϊόν, το ∆ιάζωµα αποτελεί ένα φωτεινό παράδειγµα σύγχρονης, ολιστικής και βιώσιµης διαχείρισης του πολιτισµού. Από την ίδρυσή του το 2008 µέχρι σήµερα, το σωµατείο έχει καταφέρει όχι µόνο να προστατεύσει και να αναδείξει τα αρχαία θέατρα της Ελλάδας, αλλά και να επαναπροσδιορίσει τον τρόπο µε τον οποίο αυτά εντάσσονται στη καθηµερινή ζωή των πολιτών και στην αναπτυξιακή προοπτική της χώρας.
Πίσω από αυτή τη δυναµική πρωτοβουλία βρίσκεται µια προσωπικότητα µε αξιοσηµείωτη δηµόσια διαδροµή και αποδεδειγµένη την ικανότητα µετασχηµατισµού ιδεών σε πράξη: ο Σταύρος Μπένος! Ως δήµαρχος Καλαµάτας την περίοδο του καταστροφικού σεισµού το1986, αλλά και µετέπειτα ως υπουργός Πολιτισµού και ∆ηµόσιας ∆ιοίκησης, ο Μπένος έχει συνδέσει το όνοµά του µε την αναγέννηση, τη διαφάνεια και τη δηµιουργική διακυβέρνηση. Η ίδρυση και λειτουργία των Κέντρων Εξυπηρέτησης Πολιτών (Κ.Ε.Π.), είναι ένα από τα πολλά έργα του που πιστοποιούν την αξιοσύνη του.
Στον πυρήνα της φιλοσοφίας της ίδρυσής του ∆ιαζώµατος βρίσκεται µια βαθιά αλλά απλή ιδέα: τα µνηµεία δεν ανήκουν στο παρελθόν, αλλά στο παρόν και στο µέλλον, και δεν πρέπει να αντιµετωπίζονται ως νεκρά µνηµεία, αλλά ως ζωντανοί οργανισµοί που οφείλουν να επανενταχθούν στην καθηµερινότητα. Έτσι µε στοχευµένες παρεµβάσεις, συµβάλλει στην αποκατάσταση, ανάδειξη και λειτουργική αξιοποίηση των θεάτρων.
Η καινοτοµία του ∆ιαζώµατος όµως δεν έγκειται µόνο στο «τι» κάνει, αλλά κυρίως στο «πώς» το κάνει. Το ∆ιάζωµα λειτουργεί ως καταλύτης συνεργασιών. Φέρνει στο ίδιο τραπέζι πολίτες, επιστήµονες, αρχαιολόγους, επιχειρήσεις, δηµόσιους φορείς, δηµιουργώντας ένα δυναµικό δίκτυο που παράγει απτά αποτελέσµατα. Το µοντέλο του ∆ιαζώµατος συνδυάζει πολιτισµό, βιωσιµότητα, κοινωνική συµµετοχή και οικονοµική ανάπτυξη.
Στην χώρα µας όπου το παρελθόν είναι πανταχού παρόν το ∆ιάζωµα δεν είναι απλώς ένας φορέας προστασίας µνηµείων. Επαναπροσδιορίζει τη σχέση µας µε τον πολιτισµό, µετατρέποντας την κληρονοµιά σε εργαλείο ζωής, ανάπτυξης και συλλογικής ταυτότητας. Είναι ένα ζωντανό παράδειγµα που αξίζει να πολλαπλασιαστεί.
Κάθε χρόνο η Γενική Συνέλευση του ∆ιαζώµατος πραγµατοποιείται σε µια περιοχή µε αρχαία θέατρα, ενισχύοντας συµβολικά αλλά και ουσιαστικά τη σύνδεση του θεσµού µε τον τόπο. Φέτος η 19η (ΙΘ΄) Γενική Συνέλευση θα πραγµατοποιηθεί επί τέλους και στην Κρήτη, από την Πέµπτη 8 έως και την Κυριακή 11 Οκτωβρίου 2026.
Έναν προορισµό που δεν επιλέχθηκε τυχαία, καθώς στο νησί έχουν πλέον ωριµάσει οι συνθήκες για µια ουσιαστική πολιτιστική παρέµβαση µεγάλης κλίµακας. Υλοποιείται ήδη ένα σηµαντικό πρόγραµµα ανάδειξης των αρχαίων θεάτρων, της Απτέρας, της Χερσονήσου, της Ιεράπυτνας, της Γόρτυνας και του Κουφονησίου Λεύκης, µέσα από τη συνεργασία του Υπουργείου Πολιτισµού, της Περιφέρειας Κρήτης, των ∆ήµων και του ∆ιαζώµατος.
Παράλληλα, έχει δροµολογηθεί και το φιλόδοξο πρόγραµµα που συνδέει µνηµεία, τοπία και κοινότητες. Περιλαµβάνει περιοχές ενταγµένες στον Κατάλογο Παγκόσµιας Κληρονοµιάς της UNESCO, όπως τα Γεωπάρκα Ψηλορείτη και Σητείας, περιοχές βιόσφαιρας όπως τα Αστερούσια και τα Λευκά Όρη, καθώς και τις δηµοτικές κοινότητες γύρω από τα έξι Μινωικά ανακτορικά κέντρα της Κρήτης.
Το ∆ιάζωµα πρωτοστατεί στην υλοποίηση αυτών των δράσεων, έπειτα από την υπογραφή σχετικού Μνηµονίου Συνεργασίας µε την Περιφέρεια Κρήτης, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο του ως στρατηγικού εταίρου σε µεγάλης κλίµακας αναπτυξιακά έργα.
Η φετινή Γενική Συνέλευση του ∆ιαζώµατος δεν αποτελεί απλώς µια θεσµική διαδικασία. Είναι ένα ανοιχτό κάλεσµα προς όλους: φορείς, τοπικές κοινωνίες, επιχειρήσεις και ενεργούς πολίτες.
Σε µια περίοδο που η ανάγκη για βιώσιµες και ουσιαστικές πρωτοβουλίες είναι πιο επιτακτική από ποτέ, το ∆ιάζωµα δεν επιζητά απλώς συνέργειες, αλλά προσφέρει ένα πεδίο ουσιαστικής πολιτιστικής δράσης.
Η Κρήτη, τον Οκτώβριο του 2026, δεν θα φιλοξενήσει απλώς µια γενική συνέλευση. Θα βιώσει ένα ζωντανό παράδειγµα, του πώς ο πολιτισµός µπορεί να γίνει µοχλός συνεργασίας, ανάπτυξης και συλλογικής δηµιουργίας.
Και αυτό είναι ένα κάλεσµα που αξίζει να απαντηθεί όπως του πρέπει, από όλους τους Κρητικούς!
*Η Ελένη Βουγιούκαλου είναι πρόεδρος του Ανοιχτού Λαϊκού Πανεπιστηµίου/Μέλος του ∆ΙΑΖΩΜΑΤΟΣ
Περισσότερα για το ∆ΙΑΖΩΜΑ και το έργο του εδώ: https://diazoma.gr/
