Τα αίτια της επανάστασης του 1896 βαραίνουν αποκλειστικά και µόνον την πλευρά των Μουσουλµάνων της Κρήτης και της Κωνσταντινούπολης καθώς αντιδρούσαν στην εφαρµογή του νέου πολιτεύµατος.
Όπως έλεγαν οι Μουσουλµάνοι προτιµούσαν τον όλεθρο παρά να κυβερνώνται από τους Ρωµιούς, ήταν όπως βεβαίωναν διατεθειµένοι να κάψουν την Κρήτη από το ένα άκρο στο άλλο παρά να αφήσουν να εφαρµοστεί ο νόµος.
Είχαν συνηθίσει να θεωρούν τους εαυτούς τους κυρίαρχους και ουδέποτε θέλησαν ισότητα, άλλωστε διά αυτό είχαν προσχωρήσει στο Ισλάµ.
12 Μαΐου 1896 στην πόλη των Χανίων όχλος από χιλιάδες Κρήτες Μουσουλµάνους σκοτώνει στο Κάτωλα τους καβάζηδες του ρωσικού και ελληνικού προξενείου Γιώργη Κότσαµπασάκη και Γιώργη Κουβα
ριτάκη .
Μεθυσµένοι από το αίµα των νεκρών οι Κρήτες Μουσουλµάνοι αρχίζουν ένα ανελέητο και απάνθρωπο µακελειό. Κάθε Έλληνα που συναντούσαν τον έσφαζαν σαν αρνί, 3 ολόκληρες µέρες κράτησε η σφαγή. 50 Έλληνες φαγιάστηκαν και γύρω στους 10 µε 15 Κρήτες Μουσουλµάνοι. Η µεγάλη κατακραυγή στην Ευρώπη για τις δολοφονίες υποχρέωσε το Σουλτάνο να εκδώσει νέο φιρµάνι που παραχωρούσε σπουδαία προνόµια στους Κρητικούς.
Οι Μουσουλµάνοι για να εµποδίσουν την εφαρµογή του φιρµανιού άρχισαν φανερά και αδίστακτα δολοφονίες, βιασµούς , βιοπραγίες και εµπρησµούς.
Συγκεκριµένα στις 23 του Γενάρη του 1897 στην Σπλάντζια χιλιάδες Κρήτες Μουσουλµάνοι µε αλλαγµούς ξεχύνονται στην πόλη και σκοτώνουν όσους δεν είχαν προλάβει να κλειστούς στα σπίτια τους µαζί και µία γυναίκα µε ένα µικρό παιδί.
Όταν αντιλήφθηκαν οι Κρήτες Μουσουλµάνο
ι ότι δεν µπορούν να ανοίξουν τα σπίτια και να σφάξουν τους Έλληνες γιατί αυτή ήταν οχυρωµένοι από µέσα και τους πυροβολούσαν τότε έβαλαν φωτιά και έκαψαν όλες τις ελληνικές συνοικίες.
Οι χριστιανοί για να γλιτώσουν τρυπούσαν τους στίχους των σπιτιών, τα σπίτια ήταν κολλητά και από σπίτι σε σπίτι έφτασαν στο λιµάνι που τους πήραν τα πλοία των µεγάλων δυνάµεων και τους πήγαν στον Πειραιά.
Συντονιστής της όλης επιχείρησης ήταν ο περιβόητος Καούρης από τον Αζωγυρέ Σελίνου και ο Μπάντρης.
Ένώ οι Κρήτες Μουσουλµάνοι είχαν βάλει φωτιά από την πλευρά του Κάτωλα – Παπλωµατάδικα, οι Έλληνες έφευγαν δυτικά προς τη µεριά της φράγκικης εκκλησίας για να σωθούν και ο Μπάντρης εχτύπα το κεφάλι του διότι δεν κατάφερε να βάλει φωτιά και απ την άλλη πλευρά το Κρύο Βρυσσάλι ώστε να µην υπάρχει καµία διέξοδος δια τους Έλληνες.
Περιττό να πούµε ότι της φωτιάς επακολούθη
σε καταλήστευση των χριστιανικών περιουσιών.
Η πόλη των Χανίων καταστράφηκε και τόση ήταν η µανία των Κρητών Μουσουλµάνων που έκαψαν και το διοικητήριο που ήταν η κατοικία και τα γραφεία του Πασά.
* Ο Μιχάλης Κατσανεβάκης είναι αρχιτέκτων µηχανικός, συγγραφέας, ιστορικός ερευνητής.
