Η Παγκόσµια Ηµέρα της Γυναίκας, που τιµάται κάθε χρόνο στις 8 Μαρτίου, δεν αποτελεί απλώς µια ηµέρα εορτασµού. Είναι µια ηµέρα µνήµης και αναγνώρισης των αγώνων που έδωσαν οι γυναίκες σε όλο τον κόσµο για ισότητα, δικαιώµατα και αξιοπρέπεια.
Οι ρίζες της βρίσκονται στους κοινωνικούς και εργατικούς αγώνες των γυναικών στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα. Την εποχή εκείνη, η βιοµηχανική ανάπτυξη είχε οδηγήσει χιλιάδες γυναίκες σε εργοστάσια και βιοτεχνίες, όπου εργάζονταν συχνά σε δύσκολες και άνισες συνθήκες: χαµηλότερους µισθούς από τους άνδρες, εξαντλητικά ωράρια και ελάχιστη προστασία στους χώρους εργασίας.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον άρχισαν να εµφανίζονται τα πρώτα οργανωµένα κινήµατα εργατριών που διεκδικούσαν καλύτερες συνθήκες εργασίας και κοινωνικά δικαιώµατα.
Το 1910, σε διεθνές συνέδριο εργαζόµενων γυναικών στην Κοπεγχάγη, προτάθηκε για πρώτη φορά η καθιέρωση µιας διεθνούς ηµέρας αφιερωµένης στους αγώνες των γυναικών. Η πρόταση αυτή υιοθετήθηκε σταδιακά από πολλές χώρες και η 8η Μαρτίου καθιερώθηκε ως ηµεροµηνία συµβολισµού των αγώνων για ισότητα.
Αργότερα, το 1975, ο Οργανισµός Ηνωµένων Εθνών αναγνώρισε επίσηµα την ηµέρα ως διεθνή επέτειο για τα δικαιώµατα των γυναικών.
Η πρώτη απεργία εργατριών
στην Ελλάδα
Οι εργατικοί αγώνες των γυναικών δεν περιορίστηκαν µόνο στις µεγάλες βιοµηχανικές χώρες της Ευρώπης και της Αµερικής. Ανάλογες κινητοποιήσεις εµφανίστηκαν και στην Ελλάδα ήδη από τον 19ο αιώνα.
Μία από τις πρώτες καταγεγραµµένες κινητοποιήσεις εργατριών στη χώρα σηµειώθηκε στον Πειραιά.
Στις 13 Απριλίου 1892, περίπου εξήντα εργαζόµενες του νηµατουργείου των Αδελφών Ρετσίνα στον Πειραιά προχώρησαν σε απεργία όταν πληροφορήθηκαν ότι το ηµεροµίσθιό τους µειώθηκε. Οι γυναίκες αντέδρασαν άµεσα και απευθύνθηκαν στη διεύθυνση του εργοστασίου ζητώντας την αποκατάσταση της αδικίας.
Η κλωστοϋφαντουργία των Αδερφών Ρετσίνα, µία από τις πρώτες επιχειρήσεις που αποτέλεσαν τη βάση για τη βιοµηχανική ανάπτυξη του ελληνικού κράτους, υπήρξε για ένα διάστηµα η µεγαλύτερη κλωστοϋφαντουργία της χώρας, καλύπτοντας το 72% της ετήσιας παραγωγής. Στα περισσότερα από εκατό χρόνια του βίου της, η επιχείρηση πέρασε από στάδια ανασυγκρότησης και ευηµερίας, ύφεσης και περιορισµού, αναγκαστικής διαχείρισης και ελέγχου, αλλά και ανάκαµψης. Μετατρεπόµενη από οικογενειακή επιχείρηση σε ανώνυµη εταιρεία, δηµιούργησε ολοκληρωµένο φάσµα επεξεργασίας νηµάτων, κατασκευής υφασµάτων από φυσικές και τεχνητές ίνες αλλά και έτοιµο ένδυµα. Στην πορεία της ανακλώνται φάσεις βιοµηχανικής ανάπτυξης και προσπάθειες του ελληνικού κράτους, πολιτικές των εκάστοτε κυβερνήσεων, η ανάδειξη προσωπικοτήτων στον βιοµηχανικό και πολιτικό χώρο, καθώς και η διαµόρφωση του βιοµηχανικού και αστικού χώρου.
Η κινητοποίηση αυτή καταγράφηκε στον ελληνικό Τύπο της εποχής και ιδιαίτερα στην εφηµερίδα «Εφηµερίς των Κυριών» (1892, Φ256), που εξέδιδε η Καλλιρρόη Παρρέν, η οποία ίδρυσε µετέπειτα το Λύκειο Ελληνίδων.
Στο σχετικό δηµοσίευµα αναφέρεται:
«Περὶ τὰς 60 ἐκ τῶν ἐργαζοµένων γυναικῶν εἰς τὸ ἐν Πειραιεῖ Νηµατουργεῖον τῶν ἀδελφῶν Ῥετσίνα, ἐνήργησαν ἀπεργίαν, ὡς ἐγένετο αὐταῖς γνωστόν, ὅτι ἠλαττώθη τὸ ἡµεροµίσθιόν των.
Αἱ ἀπεργήσασαι ἀνηνέχθησαν εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ καταστήµατος, ζητοῦσαι τὴν διόρθωσιν τοῦ ἀδίκου τούτου µέτρου.
Ἐν ἐποχῇ καθ’ ἣν πάντα τὰ τρόφιµα καὶ λοιπὰ εἴδη τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης ἔχουσιν ὑπερτιµηθῇ, φρονοῦµεν ὅτι ἔδει νὰ αὐξηθῇ τὸ ἡµεροµίσθιον τῶν πτωχῶν ἐργατίδων, αἵτινες δι’ ὅλης τῆς ἡµέρας ἐργαζόµεναι µόλις πορίζονται τὸν ἐπιούσιον ἄρτον, πλουτίζοντες ὁλονὲν διὰ τοῦ ἱδρῶτος αὐτῶν τὰ βαλάντια τῶν ἐργοστασιαρχῶν.»
Το άρθρο σχολιάζει µάλιστα τις δύσκολες οικονοµικές συνθήκες της εποχής, τονίζοντας ότι οι εργάτριες εργάζονταν ολόκληρη την ηµέρα και µετά βίας εξασφάλιζαν τα βασικά για τη ζωή τους.
Η απεργία των εργατριών του εργοστασίου Ρετσίνα θεωρείται µία από τις πρώτες συλλογικές διεκδικήσεις γυναικών εργαζοµένων στην Ελλάδα και αποτελεί σηµαντικό σταθµό στην ιστορία του ελληνικού εργατικού κινήµατος.
Οι αγώνες των γυναικών
Στα χρόνια που ακολούθησαν, οι εργαζόµενες γυναίκες συµµετείχαν ενεργά σε πολλές εργατικές κινητοποιήσεις, διεκδικώντας καλύτερες συνθήκες εργασίας αλλά και ισότητα δικαιωµάτων. Οι αγώνες αυτοί δεν ήταν εύκολοι και σε αρκετές περιπτώσεις συνοδεύτηκαν ακόµη και από ανθρώπινες απώλειες.
Χαρακτηριστικό παράδειγµα αποτελεί η µεγάλη απεργία των καπνεργατών στην Καβάλα το 1924, κατά την οποία έχασε τη ζωή της η καπνεργάτρια Μαρία Χουσιάδου.
Λίγα χρόνια αργότερα, το 1926, σε εργατικές κινητοποιήσεις στο εργοστάσιο καπνού Παπαστράτος στο Αγρίνιο, σηµειώθηκε ένα ακόµη τραγικό περιστατικό. Στην οµάδα περιφρούρησης της απεργίας συµµετείχε και η εργάτρια Βασιλική Γεωργαντέλη, η οποία ήταν έξι µηνών έγκυος. Στις 8 Αυγούστου 1926 σκοτώθηκε από πυρά της αστυνοµίας κατά τη διάρκεια πορείας των απεργών.
Τα γεγονότα αυτά αποτελούν υπενθύµιση ότι η ιστορία των εργατικών διεκδικήσεων και της ισότητας των φύλων συνδέεται συχνά µε δύσκολους και σκληρούς αγώνες.
Μια ιστορία που συνεχίζεται
Τα γεγονότα αυτά υπενθυµίζουν ότι οι κοινωνικές και εργασιακές κατακτήσεις των γυναικών δεν προέκυψαν τυχαία. Κατακτήθηκαν µέσα από µακροχρόνιους αγώνες, κινητοποιήσεις και θυσίες εργαζόµενων γυναικών που διεκδίκησαν αξιοπρέπεια, δικαιοσύνη και ισότητα.
Η Παγκόσµια Ηµέρα της Γυναίκας δεν αποτελεί λοιπόν απλώς µια ηµέρα εορτασµού. Είναι µια ηµέρα µνήµης για τις γυναίκες που αγωνίστηκαν πριν από εµάς, αλλά και µια υπενθύµιση ότι η προσπάθεια για ισότητα και κοινωνική δικαιοσύνη παραµένει διαρκής.
Από τις εργάτριες των εργοστασίων του 19ου και του 20ού αιώνα έως τις σύγχρονες κοινωνίες, η ιστορία της ισότητας συνεχίζει να γράφεται καθηµερινά.
Σ.Σ.: Το ιστορικό σηµείωµα δηµοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα www.syros-agenda.gr µε αφορµή τον εορτασµό της Παγκόσµιας Ηµέρας Γυναίκας (8 Μαρτίου).
