Σάββατο, 4 Δεκεμβρίου, 2021

Η πολιτική και η ιδεολογία του Βενιζέλου

Είναι γνωστό ότι το κίνημα της 15ης Αυγούστου 1909 στο Γουδί έθεσε τις βάσεις για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής, κοινωνικής, πολιτιστικής, οικονομικής και στρατιωτικής ζωής στην Ελλάδα. Η ήττα στον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897, οι δυσβάσταχτοι φόροι για την πληρωμή των πολεμικών αποζημιώσεων και η οικονομική ένδεια οδήγησαν τον στρατό και τον λαό σε σύγκρουση με το πολιτικό κατεστημένο, το οποίο θεωρούσαν υπεύθυνο γι’ αυτά τα δεινά. Ηταν ένα κίνημα μικροαστών με αιχμή του δόρατος τον στρατό, ο οποίος επίσης ανήκε στην αστική τάξη. Ο άνθρωπος που επιλέχθηκε να κυβερνήσει την Ελλάδα ήταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος μετά από δυο δημοκρατικές εκλογικές αναμετρήσεις (Αύγουστο και Νοέμβριο 1910), έγινε πρωθυπουργός της Ελλάδας. Το παλαιό πολιτικό κατεστημένο και το πελατειακό φαυλοκρατικό κράτος με τις κομματικές φατρίες ηττήθηκαν.

Ο Βενιζέλος ήταν ο πρώτος Έλληνας πολιτικός, ο οποίος ίδρυσε ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό κόμμα (το κόμμα των Φιλελευθέρων) με αρχές, ιδέες και συγκεκριμένους στόχους, έχοντας το όραμα της Μεγάλης Ελλάδας και το ρεαλιστικό σχέδιο για να το πραγματοποιήσει. Με αριστοτεχνικό τρόπο απέφυγε τη σύγκρουση με τον βασιλιά Γεώργιο, διατηρώντας το πολίτευμα της βασιλευόμενης κοινοβουλευτικής δημοκρατίας και αναθεωρώντας το σύνταγμα (1911), χωρίς να το αλλάξει. Με τον τρόπο αυτό δεν δίχασε τον λαό, ισορροπώντας ταυτόχρονα με τον βασιλιά και τους πολιτικούς του αντιπάλους.
Αξιοσημείωτο είναι ότι το κίνημα στο Γουδί δεν ήταν ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά εντασσόταν στο ευρύτερο νοτιοευρωπαϊκό πλαίσιο των επαναστάσεων των μικροαστών, οι οποίοι συσπειρώθηκαν γύρω από τον ριζοσπαστισμό (αριστερή πτέρυγα του φιλελευθερισμού), με στόχο την εμβάθυνση της δημοκρατίας, τις μεταρρυθμίσεις και την επικράτηση της λαϊκής κυριαρχίας. Αυτά τα κινήματα εμφανίστηκαν την ίδια περίπου χρονική περίοδο με το ελληνικό κίνημα στη Γαλλία, στην Ιταλία, στην Ισπανία και στην Πορτογαλία, ως αποτέλεσμα αποικιοκρατικών συγκρούσεων.

Η ιδεολογική βάση του νεοϊδρυθέντος κόμματος των Φιλελευθέρων ήταν ο γαλλικός φιλελεύθερος ριζοσπαστισμός, με πρότυπο τον Γάλλο φιλελεύθερο δημοκράτη Γαμβέτα, ο οποίος το 1870-1871 συγκρούστηκε με τον αυτοκράτορα Λουδοβίκο και τον δεσποτισμό του, σώζοντας το Παρίσι από τον πρωσικό στρατό. Ο Βενιζέλος ήδη από το 1901 με τα άρθρα του στην εφημερίδα «Κήρυξ» («Γεννηθήτω φως», Δεκέμβριος 1901- Ιανουάριος 1902) έδειξε τις ισχυρές επιρροές που δέχτηκε από τον Γάλλο ριζοσπάστη πρωθυπουργό Κλεμανσώ. Ταυτόχρονα, χρησιμοποίησε τη διπλωματική δεινότητα του Ιταλού ριζοσπάστη πρωθυπουργού, Giovani Giolitti, αριστοτέχνη των πολιτικών ελιγμών (transformismo), για να μπορέσει να ισορροπήσει στην ελληνική πολιτική σκηνή, καθώς η Ελλάδα είχε βασιλευόμενη δημοκρατία, ενώ η Γαλλία είχε αβασίλευτη.

Επίσης, ο Κρητικός πολιτικός γνώριζε πολύ καλά τη χαμηλή πολιτική κουλτούρα του ελληνικού λαού, στην οποία κυριαρχούσε ο επαρχιωτισμός και ο τοπικισμός, καθώς στην Ελλάδα υπήρχε μια δημοκρατία-βιτρίνα στην οποία πρωταγωνιστούσαν πολιτικά και κοινωνικά οι παραδοσιακές “ιστορικές ολιγαρχίες” των οικογενειών της Επανάστασης του 1821. Η σύγκρουσή του με τον παλαιοκομματισμό την πρώτη πενταετία της διακυβέρνησής του τον ανέδειξε νικητή, διότι έκανε συντηρητικές πολιτικές μεταρρυθμίσεις, συνεργάστηκε με τον βασιλιά, αναδιοργάνωσε το δημόσιο και τον στρατό, μείωσε τη φορολογία και προώθησε πολλά νέα, άφθαρτα πρόσωπα στην πολιτική ζωή του τόπου. Με αυτό τον τρόπο, κέρδισε τους δύο Βαλκανικούς Πολέμους και εκσυγχρόνισε το κράτος.

Πηγές

Πλουμίδης Σ., «Μεταξύ επανάστασης και μεταρρύθμισης. Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος και βενιζελισμός 1909-1922», εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2020.

1 Comment

Αφήστε ένα σχόλιο

Please enter your comment!
Please enter your name here

Εντός εκτός και επί τα αυτά

Μικρές αγγελίες

aggelies

Βήμα στον αναγνώστη

Στείλτε μας φωτό και video ή κάντε μία καταγγελία

Συμπληρώστε τη φόρμα

Ειδήσεις

Σχόλια

Συνεργασίες

Διαδρομές

Podcasts

Επιστολές

Χρήσιμα