Πόλεµος! Μια λέξη που (σε) τροµάζει. Μια συνθήκη που µπορεί να µην έχεις αποδεχτεί εντελώς το νόηµά της. Ένας τρόπος επίλυσης των διαφορών που νοµίζω θα συµφωνήσεις, ότι δύσκολα γίνεται κατανοητός. Μπορεί να σκέφτεσαι: «Γιατί ο πόλεµος εµφανίζεται πάντα ως αναγκαιότητα; Υπάρχουν ειρηνικοί τρόποι επίλυσης των προβληµάτων που δηµιουργούνται ανάµεσα στους λαούς; Συµφέρει ο πόλεµος; Μήπως, επί τοις ουσίας, είναι όλοι χαµένοι; Υπάρχει λογική στον πόλεµο, ή η λογική του αρχίζει εκεί που σταµατά η λογική του ανθρώπου;» και άλλα σχετικά. Όπως και να έχει, το τελευταίο διάστηµα ο πόλεµος έχει δείξει το σκληρό του πρόσωπο. Το βλέπουµε στις οθόνες. Κατεστραµµένες πόλεις, νεκροί, τροµαγµένα παιδικά πρόσωπα που µεγαλώνουν µέσα στον ήχο των σειρήνων, ουρανοί που δε φωτίζονται από τον ήλιο αλλά από εκρήξεις. Κι είναι κι άλλα που τώρα θα σκεφτείς. Και όσον αφορά τη Μέση Ανατολή -τη γη που γεννήθηκαν θρησκείες και πολιτισµοί- οι παραπάνω εικόνες δεν αλλάζουν και ο κύκλος της βίας δεν έχει τέλος. Είναι µια πληγή που διαιωνίζεται και µεταφέρεται από γενιά σε γενιά, σαν κληρονοµιά.
Και τώρα που η ένταση κλιµακώθηκε µε την εµπλοκή πολλών χωρών και της Αµερικής κυρίως, πώς βλέπεις την κατάσταση; Σου µοιάζει ως εµπλοκή σταθεροποίησης ή ως παράγοντας κλιµάκωσης; Πρόκειται άραγε για συµµαχική υποχρέωση ή για στρατηγικό υπολογισµό κι έναν ακόµη κρίκο σε µια αλυσίδα επιρροών δεκαετιών στη Μέση Ανατολή; Και τελικά, όταν µια µεγάλη δύναµη παρεµβαίνει σε µια περιφερειακή σύγκρουση φέρνει πιο κοντά την ειρήνη ή απλώς µεταφέρει τον πόλεµο σε ένα ευρύτερο σκάκι συµφερόντων;
Κι από την άλλη, παράλληλα µε τον πραγµατικό πόλεµο τι γίνεται µε τον πόλεµο που πολλοί µπορεί να νιώθουν µέσα τους; Τον επίµονο, ύπουλο και επικίνδυνο πόλεµο, που δε µεταδίδεται ζωντανά και δεν έχει όπλα, ούτε γεωγραφικό προσδιορισµό, παρά µόνο φόβο; Φοβόµαστε τις εικόνες καταστροφής που καθηµερινά βλέπουµε στις οθόνες. Φοβόµαστε εκείνη τη βίαιη δυσάρεστη αίσθηση µέσα µας ότι ο κόσµος «τρίζει» συθέµελα και γίνεται πιο ασταθής από ό,τι αντέχουµε να πιστεύουµε.
Κι ύστερα, µε αυτά τα δεδοµένα, τι κάνουµε; Μερικοί για να νιώσουν ασφαλείς µπορεί να υψώσουν εσωτερικά τείχη και να µην τους αγγίζουν καν τα γεγονότα. Άλλοι, µπορεί να διαλέξουν στρατόπεδο και να φανατιστούν. Και κάποιοι άλλοι, µπορεί να απλουστεύουν τα πράγµατα και να λένε: «Έτσι είναι! Ό,τι κι αν κάνουµε, τίποτα δεν αλλάζει! Ο κόσµος είναι χαµένος!» Άγνοια ή επίγνωση της κατάστασης; Ό,τι διαλέξει ο καθένας…
Αλλά όµως, και νοµίζω θα συµφωνήσεις, υπάρχει µια λεπτή αλλά ουσιαστική διαφορά, ανάµεσα στην άγνοια και στην επίγνωση. Η επίγνωση δεν αρνείται τη βία -η οποία βία είναι υπαρκτή και ωµή- αρνείται να τη µετατρέψει σε απόλυτη ερµηνεία του κόσµου. Ούτε ωραιοποιεί τη σύγκρουση -η οποία σύγκρουση συχνά παρουσιάζεται ως αναπόφευκτη, ενώ είναι αποτέλεσµα επιλογών και συµφερόντων- αντίθετα τη βλέπει καθαρά. Μήπως λοιπόν, καλύτερα επίγνωση της κατάστασης γιατί σου δίνει τη δύναµη να κατανοήσεις και όχι άγνοια, γιατί σε κάνει να πιστεύεις ότι τίποτα δεν αλλάζει;
Κι από την άλλη, ο εσωτερικός πόλεµος άραγε πώς τελειώνει; Με συνθήκες ειρήνης ή όταν επιλέγουµε να µη γίνουµε φορείς του µίσους που παρατηρούµε; Όταν παρά την οργή που µπορεί να νιώθουµε, επιµένουµε να βλέπουµε τον κόσµο ως πεδίο ευθύνης και όχι ως σκηνή καταδίκης; Μήπως, τελικά, ο µεγαλύτερος αγώνας δεν είναι η επικράτηση του ενός στρατοπέδου πάνω στο άλλο, αλλά η διατήρηση της ανθρωπιάς µέσα στη θύελλα; «Ο κόσµος πονά, αλλά δεν είναι µόνο πόνος. Η βία υπάρχει, αλλά δεν είναι το σύνολο της ανθρώπινης φύσης. Η Ιστορία γράφεται µε αίµα, αλλά και µε πράξεις συµφιλίωσης που συχνά περνούν απαρατήρητες». Αυτά µπορείς να τα πεις; Θα βοηθούσαν τον τυχόν εσωτερικό σου πόλεµο;
Όπως και να έχει, η ιστορία έχει δείξει ότι οι πόλεµοι τελειώνουν, έστω κι αν αργούν. Αυτό είναι σίγουρο. Η διαφορά όµως των πολέµων των παλαιότερων ετών µε τους σηµερινούς, είναι ότι οι πόλεµοι του τότε έδιναν διέξοδο µε το τέλος τους. Η ανθρωπότητα ξεκινούσε πραγµατικά από την αρχή και επιβίωνε. Οι σηµερινοί όµως πόλεµοι εµπλέκουν πυρηνικά όπλα. Και µε το τέλος τους, τι µέλει γενέσθαι; Θα υπάρξει αφετηρία ή η ανθρωπότητα κινδυνεύει µε ολική καταστροφή; Πολλές οι αναρωτήσεις και ο καθένας έχει τις απαντήσεις του…
Εν τέλει, ευχή µου και ευχή όλων µας, νοµίζω, είναι: Μακάρι ο πόλεµος να µην γενικευθεί. Μακάρι να µη µεγαλώσει ο χάρτης της φωτιάς, ούτε ο χάρτης του φόβου. Μακάρι να βρεθεί εκείνη η λεπτή στιγµή σωφροσύνης όπου οι αποφάσεις θα υπηρετήσουν τη ζωή και όχι τα συµφέροντα. Μακάρι!
*Η Μαρία Σαρρή – Σαββάκη είναι δασκάλα Ειδικής Αγωγής – συγγραφέας
