Η περιήγηση στον Ανατολικό Αποκόρωνα, την ηλιόλουστη Κυριακή 14 ∆εκεµβρίου 2025, πρόσφερε µεγάλη συγκίνηση σε όλα τα µέλη και τους φίλους της Ιστορικής, Λαογραφικής και Αρχαιολογικής Εταιρείας που συµµετείχαν.
Περιελάµβανε τέσσερις σταθµούς: τα Λαογραφικά Μουσεία Γαβαλοχωρίου και Κεφαλά, το ίδρυµα Μαριακάκη στα Τσικολιανά Βάµου και το µοναστηριακό συγκρότηµα του Αγίου Γεωργίου στο Καρύδι. Οι άνθρωποι των Μουσείων και των Συλλογών µας υποδέχτηκαν µε µεγάλη χαρά και άνοιξαν διάπλατα τις πόρτες και τις καρδιές τους για να µας δείξουν τα αντικείµενα που µε πολύ κόπο, περίσσια φροντίδα και άφθονη αγάπη έχουν συγκεντρώσει. Σε αυτό προστέθηκε και η εξαιρετική ξενάγηση και οι καίριες παρατηρήσεις από την αρχαιολόγο – ξεναγό Μαρία Ανδριανάκη.
Το Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο στο Γαβαλοχώρι είναι ένα µικρό µουσείο – κόσµηµα µε προσεγµένη δοµή στην παρουσίαση των εκθεµάτων και µε πολύ ενδιαφέρουσα θεµατική κατανοµή που προβάλλει τις ασχολίες, τα επαγγέλµατα και γενικά την καθηµερινή ζωή των κατοίκων της περιοχής. Στο ιστορικό τµήµα εκτίθενται όπλα και σπαθιά από τους αγώνες των Κρητικών για την ελευθερία και εποπτικό υλικό (ζωγραφικοί πίνακες και λιθογραφίες) µε τα σηµαντικότερα γεγονότα της ελληνικής και κρητικής ιστορίας. Το κτήριο κατασκευάστηκε στα ενετοτουρκικά χρόνια, χρησιµοποιήθηκε ως κατοικία µέχρι το τέλος του 20ου αι. και δωρίθηκε από το ζεύγος Γεωργίου και Μαρίας Στυλιανάκη. Μετά από µακρόχρονη λειτουργία, ασφυκτιά πλέον στους περιορισµένους χώρους της δίπατης κατοικίας και γίνεται συστηµατική προσπάθεια να επεκταθεί και στο γειτονικό ερειπωµένο συγκρότηµα, αφού αυτό αποκατασταθεί, όπως µας πληροφόρησε η κ. Κατερίνα Μπακατσάκη, Πρόεδρος της Τοπικής Κοινότητας.
Το µικρό Λαογραφικό Μουσείο του Κεφαλά στεγάζεται σε χαρακτηριστική παραδοσιακή οικία, η οποία είναι γεµάτη µε χαρακτηριστικά σκεύη, έπιπλα, εργαλεία, ενδυµασίες, φωτογραφίες και χειροτεχνήµατα των χωριανών που απλόχερα δώρισαν και βοηθούν στη συντήρησή τους. Οι Κεφαλιανοί, τόσο ο Σύλλογος Αττικής, υπό την αιγίδα και την φροντίδα του οποίου λειτουργεί το µουσείο όσο και ο Εξωραΐστικός Σύλλογος Κεφαλά µε τον Πρόεδρο του κ. Σταµάτη Καραµπινάκη αγωνιούν για την πληρέστερη αποκατάσταση του κτηρίου και την καλύτερη έκθεση των πολιτιστικών αγαθών τους που µε τόσο κόπο διατήρησαν από το παρελθόν σε ένα τόπο, ο οποίος σύµφωνα µε την µαντινάδα: «Καλό χωριό ο Κεφαλάς µα’χει πολλά χαράκια, η µόνη του παραγωγή χοχλιοί και µανουσάκια». Την ξενάγηση σε όλο το µουσείο πραγµατοποίησε η εκπαιδευτικός κ. Ελένη Κοτσιφάκη. Ταυτόχρονα, είχαµε την πολύ ευχάριστη και συγκινητική αφήγηση της ιστορίας του σπιτιού και των ιδιοκτητών του από την ιδιαίτερα ταλαντούχα συντοπίτισσά µας Μαρινέλλα Βλαχάκη, η οποία είχε την τύχη να κατοικήσει σε αυτό.
Το πολύ ενδιαφέρον κτήριο του νεοσύστατου Ιδρύµατος Εµµ. Μαριακάκη είναι µια αποκατεστηµένη πλούσια οικία στα Τσικολιανά Βάµου, όπου προσωρινά φιλοξενείται µέρος της Λαογραφικής Συλλογής Ελένης Φραντζεσκάκη του Πολυτεχνείου Κρήτης. Στους στόχους του Ιδρύµατος, όπως µας πληροφόρησε ο υπεύθυνος κ. Μάρκος Σελιανάκης, είναι να δηµιουργηθεί Λαογραφικό Μουσείο, Πνευµατικό Κέντρο και Σχολή Επιµόρφωσης. Η ολοκλήρωση της δράσης αυτής ασφαλώς θα προσδώσει ιδιαίτερο κύρος και περισσότερη πνευµατική ζωή στην περιοχή του Βάµου, η οποία ούτως ή άλλως χαρακτηρίζεται από πλούσια πολιτιστική δραστηριότητα.
Είναι κοινή και σεβαστή διαπίστωση η ανάγκη των τοπικών κοινοτήτων των Χανίων να συγκεντρώνουν και να εκθέτουν τα αγαθά του τοπικού πολιτισµού για να τα διασώσουν και να γίνονται κοινωνοί σε αυτά οι απόγονοί τους. Ταυτόχρονα, όµως, είναι επίσης κοινή διαπίστωση η απουσία και η αδήριτη ανάγκη δηµιουργίας ενός µεγάλου Λαογραφικού και Εθνογραφικού Μουσείου για τα Χανιά, όπου θα βρίσκεται, όχι αποσπασµατικά αλλά συγκεντρωµένος ο λαϊκός πολιτισµός της χανιώτικης υπαίθρου και των αστικών κέντρων. Τοιουτοτρόπως, οι επισκέπτες, κυρίως οι εντόπιοι αλλά και οι αλλοδαποί θα αποκτούν µια σφαιρικη γνώση του πρόσφατου παρελθόντος του τόπου µέσα από τα υλικά και άυλα τεκµήρια του πολιτισµού του. Όπως συχνά επαναλαµβάνει η ΙΛΑΕΚ, οι τοπικοί φορείς, Περιφέρεια και ∆ήµοι, µπορούν να συνεργαστούν άριστα – γεγονός που το έχουν αποδείξει – ώστε να αποκτήσουν τα Χανιά ένα χώρο αντάξιο του πρόσφατου πολιτιστικού αποθέµατός τους. Η ΙΛΑΕΚ, µε τους ανθρώπους της και τη Λαογραφική Συλλογή της είναι στη διάθεσή τους.
Και τα τρία παραδοσιακά χωριά που επισκεφτήκαµε είναι χάρµα οφθαλµών από την άποψη της διατήρησης του αρχιτεκτονικού τους χαρακτήρα, όπως και τα περισσότερα χωριά του ορεινού και κεντρικού Αποκόρωνα, που δίκαια έχει ονοµαστεί «η Τοσκάνη της Κρήτης», παρά τις πρόσφατες «ανεξέλεγκτες» επεκτατικές τάσεις, που µόνο η αρµόδια δηµόσια υπηρεσία µπορεί να συγκρατήσει. Τουναντίον, η επίσκεψή µας στο µοναστηριακό συγκρότηµα του Αγίου Γεωργίου στο Καρύδι, εκτός από το γλυκό κέρασµα, για το οποίο ευχαριστούµε, και την εντυπωσιακή ξενάγηση της Μαρίας Ανδριανάκη στον ιερό ναό και το ελαιοτριβείο, προκάλεσαν σε όλους αρνητική εντύπωση οι αυξανόµενες διακοσµητικές προσθήκες τουριστικού χαρακτήρα που δε συνάδουν µε το µέχρι πρότινος λιτό συγκρότηµα, το οποίο είχε υπάρξει υπόδειγµα αποκατάστασης. Ελπίζουµε οι αρµόδιοι να το συνειδητοποιήσουν εγκαίρως και να επαναφέρουν τον λιτό και καθαρό χαρακτήρα του.
