Πώς µια ενιαία προσέγγιση στη διαχείριση όλων των υδάτων µπορεί να απαντήσει στη λειψυδρία, την κλιµατική κρίση και στην ανάγκη για πιο δίκαιες λύσεις για όλους
Το νερό υπήρξε ανέκαθεν θεµέλιο της ζωής, της οικονοµίας και του πολιτισµού στην Ελλάδα. Από τα υδραγωγεία της αρχαίας Αθήνας και τις δηµόσιες κρήνες των πόλεων έως τα σύγχρονα φράγµατα, τις γεωτρήσεις και τα δίκτυα ύδρευσης και άρδευσης, η διαχείρισή του αποτελούσε πάντα ζήτηµα δηµόσιου συµφέροντος και συλλογικής ευθύνης.
Σήµερα, όµως, η χώρα βρίσκεται αντιµέτωπη µε νέες και εντονότερες προκλήσεις: την έντονη κλιµατική µεταβλητότητα, τις αυξηµένες ανάγκες άρδευσης, την τουριστική πίεση και την άνιση κατανοµή των υδατικών πόρων στον χώρο και στον χρόνο.
∆εν είναι τυχαίο ότι η Παγκόσµια Ηµέρα Νερού 2026 αναδεικνύει τη σχέση νερού και ισότητας, υπενθυµίζοντας ότι η πρόσβαση στο νερό και η συµµετοχή στις αποφάσεις για τη διαχείρισή του δεν είναι µόνο τεχνικό ή περιβαλλοντικό ζήτηµα, αλλά και ζήτηµα δηµόσιας υγείας, αξιοπρέπειας και ίσων ευκαιριών. Σε αυτό το πλαίσιο κερδίζει έδαφος διεθνώς, και σταδιακά και στην Ελλάδα, η προσέγγιση του «One Water», ως απάντηση σε ένα ολοένα πιο σύνθετο πρόβληµα.
Τι σηµαίνει «One Water»
Η έννοια «One Water» αντιµετωπίζει το νερό όχι ως ξεχωριστές κατηγορίες — πόσιµο, άρδευσης, λύµατα, όµβρια — αλλά ως ένα ενιαίο, αλληλένδετο σύστηµα. Το νερό της βροχής, τα υπόγεια και επιφανειακά νερά, τα επεξεργασµένα λύµατα και ακόµη και το θαλασσινό νερό αποτελούν τµήµατα του ίδιου φυσικού κύκλου και, ως εκ τούτου, πρέπει να σχεδιάζονται και να διαχειρίζονται συνολικά. Η βασική ιδέα είναι απλή αλλά κρίσιµη: κάθε σταγόνα έχει αξία και, µε τη σωστή επεξεργασία και τον κατάλληλο σχεδιασµό, µπορεί να αξιοποιηθεί περισσότερες από µία φορές, µε ασφάλεια για τη δηµόσια υγεία και µε σεβασµό στο περιβάλλον.
Η ελληνική πραγµατικότητα
Η Ελλάδα παρουσιάζει έντονες υδρολογικές και κλιµατικές αντιθέσεις. Ενώ στη δυτική και ορεινή χώρα καταγράφονται υψηλές βροχοπτώσεις και σηµαντικά υδατικά αποθέµατα, οι νησιωτικές και νοτιοανατολικές περιοχές αντιµετωπίζουν χρόνια και συχνά οξυνόµενη λειψυδρία. Περίπου το 80% της συνολικής κατανάλωσης νερού κατευθύνεται στη γεωργία, γεγονός που καθιστά κρίσιµη τη σωστή και αποδοτική διαχείριση της άρδευσης. Την ίδια στιγµή, λιγότερο από το 10% των επεξεργασµένων αστικών λυµάτων επαναχρησιµοποιείται, παρά το σηµαντικό δυναµικό που υπάρχει για αγροτική χρήση και εµπλουτισµό υπόγειων υδροφορέων. Ιδίως στην Κρήτη, όπου λειψυδρία, γεωργία και τουρισµός πιέζουν τα ίδια υδατικά αποθέµατα, η ανάγκη για µια πιο ολοκληρωµένη και δίκαιη διαχείριση του νερού είναι ιδιαίτερα επιτακτική.
Σήµερα, η διακυβέρνηση του νερού στη χώρα παραµένει σε µεγάλο βαθµό κατακερµατισµένη, µε αποτέλεσµα χαµένες ευκαιρίες, αυξηµένο κόστος για τις τοπικές κοινωνίες και µειωµένη ανθεκτικότητα απέναντι σε περιόδους ξηρασίας ή ακραίων καιρικών φαινοµένων. Το «One Water» έρχεται να απαντήσει ακριβώς σε αυτό το έλλειµµα, προτείνοντας µια ενιαία θεώρηση του νερού, στην οποία οι υποδοµές, οι χρήσεις και οι αποφάσεις συνδέονται µεταξύ τους.
Παραδείγµατα από την Ελλάδα
Παρά τις δυσκολίες, υπάρχουν ήδη θετικά παραδείγµατα που δείχνουν τον δρόµο προς την ενιαία διαχείριση του νερού. Στην Κρήτη, το Ηράκλειο αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγµατα µετάβασης προς τη λογική του “One Water”. Με την προσθήκη τριτοβάθµιας επεξεργασίας στην εγκατάσταση επεξεργασίας λυµάτων και µε την ανάπτυξη αρδευτικών δικτύων, το επεξεργασµένο νερό µπορεί να επαναχρησιµοποιείται µε ασφάλεια για άρδευση καλλιεργειών και περιαστικού πρασίνου, αντί να χάνεται. Πρόκειται για µια πρακτική εφαρµογή που συνδέει τη διαχείριση λυµάτων, τη γεωργία, την εξοικονόµηση φυσικών πόρων και την ανθεκτικότητα απέναντι στη λειψυδρία. Στην Αττική υλοποιούνται επίσης µεγάλης κλίµακας υποδοµές που επιτρέπουν τη χρήση επεξεργασµένου νερού για άρδευση και τον εµπλουτισµό υπόγειων υδροφορέων. Παράλληλα, πιλοτικές εφαρµογές στην Αθήνα δείχνουν πώς ακόµη και σε πυκνά αστικά περιβάλλοντα µπορεί να εφαρµοστεί αποκεντρωµένη επαναχρησιµοποίηση νερού για τη συντήρηση πράσινων χώρων. Στη ∆ράµα, η τοπική ∆ΕΥΑ κατάφερε να µειώσει σηµαντικά τις απώλειες νερού µέσω εκσυγχρονισµού των δικτύων, καλύτερης παρακολούθησης και ψηφιακών εργαλείων ελέγχου.
Τι δείχνει η διεθνής εµπειρία
Η διεθνής εµπειρία είναι εξίσου διδακτική. Η Σιγκαπούρη καλύπτει σηµαντικό µέρος των αναγκών της µέσω ανακυκλωµένου νερού υψηλής ποιότητας, ενώ στην Καλιφόρνια τα επεξεργασµένα λύµατα χρησιµοποιούνται για τον εµπλουτισµό υπόγειων αποθεµάτων πόσιµου νερού. Πόλεις όπως η Μελβούρνη επενδύουν σε «πράσινες» υποδοµές που συγκρατούν και αξιοποιούν το νερό της βροχής µέσα στον αστικό ιστό, µειώνοντας πληµµύρες και βελτιώνοντας την ποιότητα ζωής. Κοινό στοιχείο όλων αυτών των παραδειγµάτων είναι η θεσµική συνεργασία, ο µακροπρόθεσµος σχεδιασµός και, κυρίως, η εµπιστοσύνη των πολιτών.
Τα εµπόδια και οι ευκαιρίες
Η εφαρµογή της προσέγγισης «One Water» στην Ελλάδα προσκρούει σε µια σειρά από διαχρονικά και δοµικά εµπόδια. Κεντρικό πρόβληµα παραµένει ο κατακερµατισµός των αρµοδιοτήτων, µε διαφορετικούς φορείς να διαχειρίζονται την ύδρευση, την άρδευση, τα λύµατα και τα όµβρια ύδατα, συχνά χωρίς κοινό σχεδιασµό και σαφή κατανοµή ευθυνών. Αυτό δυσκολεύει τη λήψη ολοκληρωµένων αποφάσεων και οδηγεί σε αποσπασµατικές παρεµβάσεις, οι οποίες δεν λαµβάνουν υπόψη ολόκληρο τον κύκλο του νερού.
Σηµαντικό εµπόδιο παραµένει και η έλλειψη σταθερής χρηµατοδότησης, µε αποτέλεσµα πολλά έργα να µένουν σε πιλοτικό στάδιο ή να καθυστερούν, ενώ η συντήρηση και ο εκσυγχρονισµός υφιστάµενων υποδοµών συχνά υποτιµώνται σε σχέση µε την κατασκευή νέων. Επιπλέον, η περιορισµένη ενηµέρωση και συµµετοχή των πολιτών δηµιουργεί επιφυλάξεις, ιδίως γύρω από την επαναχρησιµοποίηση νερού, παρά το γεγονός ότι οι σύγχρονες τεχνολογίες εξασφαλίζουν υψηλά επίπεδα ασφάλειας.
Χαρακτηριστικό παράδειγµα αποτελεί η χρήση τριτοβάθµια επεξεργασµένου νερού στην αγροτική παραγωγή. Μελέτες του Ινστιτούτου Ελιάς, Υποτροπικών Φυτών και Αµπέλου του ΕΛΓΟ–∆ΗΜΗΤΡΑ έχουν καταδείξει ότι η άρδευση δενδρωδών καλλιεργειών, όπως η ελιά, καθώς και της αµπέλου, µπορεί να πραγµατοποιηθεί χωρίς κανένα πρόβληµα για τη δηµόσια υγεία ή την ποιότητα των προϊόντων. Αντιθέτως, σε πολλές περιπτώσεις καταγράφονται σηµαντικά οφέλη, όπως η σταθερότερη παροχή νερού και η βελτίωση της παραγωγικότητας. Παρά τα επιστηµονικά δεδοµένα και τη διεθνή εµπειρία, η επαναχρησιµοποίηση εξακολουθεί να αντιµετωπίζεται µε επιφυλακτικότητα. Αυτό αναδεικνύει την ανάγκη για καλύτερη ενηµέρωση, θεσµική στήριξη και σύνδεση της έρευνας µε την πράξη, ώστε το επεξεργασµένο νερό να αξιοποιηθεί ως ασφαλής και πολύτιµος πόρος, ιδιαίτερα σε περιοχές που πλήττονται από χρόνια λειψυδρία.
Την ίδια στιγµή, οι ευκαιρίες που ανοίγονται είναι ιδιαίτερα σηµαντικές. Η πρόοδος στην ψηφιακή παρακολούθηση δικτύων, στους «έξυπνους» µετρητές και στα συστήµατα έγκαιρης ανίχνευσης διαρροών επιτρέπει καλύτερο έλεγχο και µείωση απωλειών. Τα ευρωπαϊκά χρηµατοδοτικά εργαλεία και τα προγράµµατα για την πράσινη µετάβαση δηµιουργούν δυνατότητες επενδύσεων σε υποδοµές επαναχρησιµοποίησης και σε φυσικές λύσεις, όπως οι πράσινες και µπλε υποδοµές για τη συγκράτηση και αξιοποίηση του νερού της βροχής, που συµβάλλουν στη βιώσιµη διαχείριση των υδατικών πόρων, στη µείωση πληµµυρικών κινδύνων και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας απέναντι στην κλιµατική αλλαγή. Παράλληλα, αναπτύσσονται τεχνολογίες ευφυούς άρδευσης, που αξιοποιούν αισθητήρες, µετεωρολογικά δεδοµένα και αυτοµατοποιηµένα συστήµατα ελέγχου για τη βέλτιστη χρήση του νερού στην αγροτική παραγωγή, µειώνοντας τις απώλειες και αυξάνοντας την αποδοτικότητα.
Νερό, συµµετοχή
και ισότητα
Ωστόσο, η επιτυχία αυτής της µετάβασης δεν θα κριθεί µόνο από τις τεχνικές λύσεις. Θα κριθεί και από το ποιος συµµετέχει στον σχεδιασµό, ποιος εκπροσωπείται στη λήψη αποφάσεων και κατά πόσο οι υπηρεσίες νερού ανταποκρίνονται στις ανάγκες όλων. Η συζήτηση για το νερό δεν µπορεί να παραµένει υπόθεση κλειστών τεχνικών κύκλων. Χρειάζεται περισσότερη διαφάνεια, καλύτερη ενηµέρωση των πολιτών και ουσιαστικότερη συµµετοχή των τοπικών κοινωνιών, των αγροτών και περισσότερη παρουσία γυναικών στα επίπεδα σχεδιασµού και διαχείρισης. Μια πιο συµπεριληπτική διακυβέρνηση δεν είναι ζήτηµα συµβολισµού, αλλά προϋπόθεση για πιο αποτελεσµατικές λύσεις.
Ιδιαίτερα για περιοχές που πλήττονται συχνά από ξηρασία, όπως η νησιωτική Ελλάδα και η Κρήτη, το «One Water» µπορεί να λειτουργήσει ως στρατηγικό εργαλείο ασφάλειας νερού, µειώνοντας την εξάρτηση από γεωτρήσεις και µεταφορές νερού σε µεγάλες αποστάσεις. Παράλληλα, ενισχύει τη συνεργασία µεταξύ δήµων, αγροτών, τοπικών επιχειρήσεων και φορέων διαχείρισης, δηµιουργώντας προϋποθέσεις για αποδοτικότερη διαχείριση των υδατικών πόρων.
Τελικά, το «One Water» αφορά όχι µόνο την τεχνολογία και τις υποδοµές, αλλά και το πώς αντιλαµβανόµαστε το νερό: ως κοινό αγαθό που συνδέει την ανθεκτικότητα, τη δηµόσια υγεία, την αγροτική παραγωγή, την περιβαλλοντική προστασία και την κοινωνική συνοχή. Αν τα εµπόδια αντιµετωπιστούν µε συνέπεια και οι ευκαιρίες αξιοποιηθούν στρατηγικά, η ενιαία διαχείριση του νερού µπορεί να αποτελέσει έναν από τους βασικούς πυλώνες βιώσιµης ανάπτυξης για τη χώρα τα επόµενα χρόνια. Εκεί ακριβώς συναντώνται το «One Water» και το µήνυµα της Παγκόσµιας Ηµέρας Νερού 2026: όπου το νερό διαχειρίζεται µε πρόνοια, συµµετοχή και δικαιοσύνη, µπορούν να αναπτυχθούν πιο ανθεκτικές κοινωνίες και περισσότερη ισότητα.
Πηγή: Kourgialas, N.N.; Angelakis, A.N.; Tchobanoglous, G. Implementing the One Water Concept in Greece: Evidence from Case Studies and Policy Pathways. Water 2025, 17, 3525 https://doi.org/10.3390/w17243525
*Ο ∆ρ. Νεκτάριος Κουργιαλάς είναι Κύριος Ερευνητής – Υπεύθυνος Εργαστηρίου Υδατικών Πόρων & Αρδεύσεων ΕΛΓΟ ∆ΗΜΗΤΡΑ – Ινστιτούτο Ελιάς, Υποτροπικών Φυτών και Αµπέλου
Αρχισυντάκτης (Editor-in-Chief), ∆ιεθνής Ένωση Υδάτων (IWA), Water Supply
