∆ΙΑΧΡΟΝΙΚΑ οι γυναίκες αποτελούν το µοχλό της ζωής. Όχι µόνο επειδή γεννούν, αλλά και επειδή το µυαλό τους (θηλυκό) δηµιουργεί λύσεις ή σκέψεις που οι άντρες δεν βλέπουν ή αδυνατούν να φανταστούν. Ταυτόχρονα, σε κάθε πόλεµο, γυναίκες, παιδιά και αλήθεια, είναι τα πρώτα θύµατα. Είναι οι γυναίκες επίσης που σηκώνουν το βάρος του µεταπολέµου… Στο υποσυνείδητό µας εξάλλου, υπάρχει η πεποίθηση πως, πίσω από “διασηµότητες”, κρύβεται µια γυναίκα!
ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ∆Α, οι αλλαγές στο status των γυναικών ακολούθησαν-και ακολουθούν-ό,τι συµβαίνει στην Ευρώπη. Οι “εξεγέρσεις” των γυναικών (feminisme) ανάγονται στη Γαλλική Επανάσταση (1789), οι µικρές όµως “επιτυχίες” τους άρχισαν από τα τέλη του 19ου αι. Και…. συνεχίζονται. Ειδικά στην ελληνική πολιτική, στο πρώτο τέταρτο του παρόντος αιώνα, η ποσόστωση των γυναικών στη Βουλή έχει φτάσει το 24%, αν και υπολείπεται αρκετά του µ.ο. της ΕΕ. Όµως, είδαµε την πρώτη γυναίκα Πτ∆ (Κ. Σακελλαροπούλου) την πρώτη γυναίκα πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ (Φώφη Γεννηµατά), την πρώτη γυναίκα δήµαρχο Αθηνών, αλλά και υπουργό Εξωτερικών (Ντόρα Μπακογιάννη) κ.λπ. Αντίθετα, το φαινόµενο των γυναικοκτονιών έχει αυξηθεί κατακόρυφα, ενώ και οι αποκαλύψεις “σεξουαλικής παρενόχλησης” (κίνηµα #MeToo, Σοφία Μπεκατώρου) σάρωσαν µετά το 2021.
... ΠΟΙΑ, άραγε, ήταν η εικόνα των γυναικών στα µέσα του προηγούµενου αιώνα; Αποτυπώνεται επιτυχηµένα, θα έλεγα ε π ι κ ά, τόσο στην πεζογραφία όσο και στην ποίηση. Αντιπροσωπευτικό πορτρέτο των πονεµένων µεταπολεµικών γυναικών στην Ελλάδα, δίνει µε ρεαλισµό και τρυφερότητα, ο Τάσος Λειβαδίτης (1):
“…Φτωχές γυναίκες,
µοδίστρες, δακτυλογράφοι, ασπρορουχούδες,
τίµιες ή σπιτωµένες, ακόµα κι άλλες/εκείνες του σκοινιού και του παλουκιού,
γυναίκες του ανέµου, της βροχής, του κουρνιαχτού,
νιώσαµε το φόβο που κρύβεται καµιά φορά
πίσω από την αγνότητα,/πίσω απ’ την υπακοή.
Μα πιο πολύ νιώσαµε την αδυναµία που/κρύβεται πίσω απ’ την κακία.
Συχνά µας άφησαν εκείνοι που αγαπούσαµε
πολλές, πάνω στη τρέλα τους, τους ρίξανε βιτριόλι,
οι πιο πολλές βέβαια κλάψαµε, χτυπηθήκαµε,
µα φροντίσαµε σύντοµα να βρούµε έναν άλλον,/γιατί τα χρόνια περνάνε…
Αν µας έβλεπε κανείς το βράδυ, όταν µένουµε µονάχες
και βγάζουµε τις φουρκέτες, τις ζαρτιέρες, και κρεµάµε
στην κρεµάστρα το πανωφόρι κι αυτήν τη βαµµένη µάσκα
που µας φόρεσαν, εδώ και αιώνες τώρα, οι άντρες
για να τους αρέσουµε –/αν µας έβλεπαν, θα τρόµαζαν µπροστά σε τούτο
το γυµνό, κουρασµένο πρόσωπο.
Αχ, γυναίκες έρηµες,
κανείς δεν έµαθε ποτέ πόση αγωνία κρύβεται πίσω απ’
τη λαγνεία, ή την υστεροβουλία µας.
Και πάντα γυρεύαµε το καλύτερο….
Συχνά καταφύγαµε και στις χαρτορίχτρες,/τρέχουµε στα µέντιουµ να µάθουµε- τι να µάθουµε;
∆ιαβάζουµε καθηµερινά το ωροσκόπιο στις εφηµερίδες,
πηγαίνουµε σε διάφορους ύποπτους αστρολόγους…
λοιπόν πού πάµε; Από πού ερχόµαστε; Τι ψάχνουµε
παλεύοντας αιώνια µε τα έξω και τα µέσα µας στοιχεία;
Ερχόµαστε απ’ το φόβο και το φόνο, απ’ το αίµα και
την επανάληψη. Ερχόµαστε απ’ την παλαιολιθική αρπαγή-
Τέλος, ύστερα από πολλά, παντρευόµαστε,/κάνουµε κάµποσες εκτρώσεις, αρκετά παιδιά,/ύστερα έρχεται η κλιµακτήριος, οι µικρονευρασθένειες,
κι ύστερα τίποτα. Όλα καταλαγιάζουν µέσα µας.
Κι επιθυµίες κι αναµνήσεις- αχ περνάει/γρήγορα η ζωή, ούτε το καταλαβαίνεις.
Τα παιδιά ζούνε σ’ ένα δικό τους κόσµο, δε µας ξέρουν
παρά µονάχα σα µητέρες, δεν µπόρεσαν να µας δουν
ποτέ λίγο κι εµάς σαν ανθρώπους-/µε τις µικρότητες ή τις παραφορές τους.
Έτσι ζήσαµε. Αγνοηµένες και µονάχες µέσα
στο εσωτερικό µας πάθος,/αγνοηµένες κι έρηµες µέσα στην ιερότητα
της µητρότητάς µας…”
ΑΝΤΙΘΕΤΑ, υπάρχουν οι πολυύµνητες “µοιραίες γυναίκες”, που, κολασµένες και αντροκτόνες (όπως στα film noir), παίζουν επικίνδυνα παιχνίδια απλώνοντας τα πλοκάµια/θέλγητρά τους παντού. Με τα “αδύνατα σηµεία τους” κυριαρχούν στα “δυνατά”, παρασύροντας στην καταστροφή “αφελείς”, ερωτύλους και “ανύποπτες καρδιές”, όπως γράφει ο Θεσσαλονικιός ποιητής Γιώργος Βαφόπουλος (2)
“Εσύ, πο ’ χεις την κόλαση στα µάτια σου, τον Σατανά
στα χείλη κι απ’ την πέτρα της καρδιάς σου κάτω φίδι,
που ο κόρφος σου τους αφελείς είναι πλασµένος να πλανά
και να πληγώνει ανύποπτες καρδιές, όµοιος λεπίδι,
ω χάλκινο άγαλµα, αίνιγµα, Σίβυλλα, πέτρα ζωντανή,
µια δύναµη τυφλή που µπρος στο δρόµο σου µε βγάζει,
την πληγωµένη µου καρδιά τη λιώνει φρίκης ηδονή,
κάτω απ’ το πέλµα σου, µοιραία γυναίκα, όταν σφαδάζει.”
ΣΕ ΑΝΤΙΣΤΙΞΗ µε τα προηγούµενα, ο Τίτος Πατρίκιος βλέπει τις γυναίκες όχι µόνο ως “ρόδα αειθαλή” οµορφιάς, αλλά και ως αυτές που αλλάζουν τη ζωή µας, µάλιστα ”βαθύτερα κι από εκατό επαναστάσεις” (3):
“Η οµορφιά των γυναικών που άλλαξαν τη ζωή µας
βαθύτερα κι από εκατό επαναστάσεις
δεν χάνεται, δεν σβήνει µε τα χρόνια
όσο και αν φθείρονται οι φυσιογνωµίες
όσο κι αν αλλοιώνονται τα σώµατα.
Μένει στις επιθυµίες που κάποτε προκάλεσαν
στα λόγια που έφτασαν έστω αργά
στην εξερεύνηση δίχως ασφάλεια της σάρκας
στα δράµατα που δεν έγιναν δηµόσια
στα καθρεφτίσµατα χωρισµών, στις ολικές ταυτίσεις.
Η οµορφιά των γυναικών που αλλάζουν τη ζωή
µένει στα ποιήµατα που γράφτηκαν γι’ αυτές
ρόδα αειθαλή αναδίδοντας το ίδιο άρωµά τους
ρόδα αειθαλή, όπως αιώνες τώρα λένε οι ποιητές.”
ΣΗΜΕΡΑ, η παρατεταµένη σκληρή πραγµατικότητα έχει κουράσει άντρες και γυναίκες. Τα νέα ζευγάρια, µη µπορώντας να αντιµετωπίσουν τις νέες συνθήκες και προκλήσεις της ζωής, µετά την οικονοµική κρίση και την πανδηµία, κυρίως δε αντιµέτωποι µε την ανερχόµενη α κ ρ ί β ε ι α, τους πολέµους και το κόστος ζωής, δεν αντέχουν τη συµβίωση… Έτσι, τα διαζύγια είναι εύκολες λύσεις… Όµως, παρόµοιες συγκρούσεις και χωρισµοί σε µεγαλύτερης ηλικίας ζευγάρια, δεν είναι σπάνιες. Υπάρχει κίνδυνος να σπάσει τελείως η κοινωνική συνοχή και να διαλυθεί η άλλοτε ισχυρή πυρηνική ελληνική οικογένεια… Από κοντά και το θέµα της υπογεννητικότητας που µαστίζει πολλές χώρες και εµάς, οφειλόµενο στο ότι πολλοί νέοι και νέες αρνούνται να συµπράξουν στη δηµιουργία µιας παραγωγικής οικογένειας, προτιµώντας µονήρη ζωή· γι αυτό και το µέλλον των σχέσεων των δυο φύλων αποτελεί ήδη ένα µεγάλο παγκόσµιο ερώτηµα…
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
-(1) Τάσος Λειβαδίτης (1922-1988 ), Γυναίκες (Καντάτα 1960 – απόσπασµα), Ποίηση, τ. 1, εκδ. Κέδρος
-(2) Γιώργος Βαφόπουλος (1903-1996), Τα ρόδα της Μυρτάλης (1931), “Μοιραία γυναίκα”,
-(3) Τίτος Πατρίκιος, Η αντίσταση των γεγονότων, “Ρόδα αειθαλή” , σ. 563, Κίχλη, 2018, Αθήνα,
