Ένας από τους πιο σηµαντικούς και επιδραστικούς Έλληνες καλλιτέχνες της γενιάς µου, ο ∆ιονύσης Σαββόπουλος, ταξίδεψε και αυτός τις προάλλες για τον τόπο τον παντοτινό. Ας µη γράψω και ‘γω τα κοινότυπα “φτωχύναµε” κ.λπ., καθώς «ετούτη η γης, η µαύρη γης, η χιλιοπικραµένη, ποτέ της δε σταµάτησε να βγάζει παληκάρια»1.
Βέβαια, από τα “Τραπεζάκια Έξω” κι εντεύθεν φαίνεται ν’ απέδρασε βαθµιαία από την… παλικαριά, καθώς «δέκα λογιώ οι παλικαριές, οι εννιά να δραπετεύεις…» (!;?)2
Κανείς, όµως δεν µπορεί στα σοβαρά ν’ αµφισβητήσει τη µεγάλη προσφορά του στα µουσικά πράγµατα της χώρας και συγκεκριµένα στο τραγούδι. Όπως δηλαδή κάµποσα χρόνια νωρίτερα ο Μανόλης Χιώτης µπόλιασε µε λάτιν και τζαζίστικα στοιχεία την ελληνική µουσική, έτσι και ο ∆ιονύσης Σαββόπουλος, επηρεασµένος από το κίνηµα των Μπήτνικς στην Αµερική, από Φρανκ Ζάπα, Μποµπ Ντίλαν και άλλους δηµιουργούς, ενέταξε ροκ στοιχεία στα τραγούδια του, παντρεύοντας τα επιτυχώς µε τα ελληνικά χρώµατα του αστικού λαϊκού και του δηµοτικού µας τραγουδιού. Κάτι αντίστοιχο δηλαδή που ο Ντίλαν είχε κάµει µε την κάντρι και άλλους λαϊκούς ήχους του τόπου του. Η µουσική του ∆.Σ. έχει “αίµα”, αίµα που ροδίζει «τις παρειές της παρθένου»3, µα και αίµα που στάζει απ’ τις πληγές της κοινωνίας.
Ας αποτολµήσω τώρα να τον παραλληλίσω και µε τον έτερο σηµαντικό δηµιουργό, τον Μίκη Θεοδωράκη σε ό,τι τουλάχιστον αφορά στη θεµατολογία που υπηρέτησαν ως ανήσυχοι για το κοινωνικό γίγνεσθαι και οι δύο.
Ο Θεοδωράκης βασικά µε το έργο του, απότισε τις οφειλόµενες τιµές στους άταφους νεκρούς µας της Εθνικής Αντίστασης και του Εµφυλίου. Κι ακόµα στήριξε τον λαό ώστε να µείνει άσβεστη η δίψα και η φλόγα για µια καλύτερη ζωή. Ο Σαββόπουλος πάλι, εξέφρασε τα προβλήµατα της δικής του γενιάς του 15% και του 114, συνοδοιπόρος και οδηγητής συνάµα της πολιτισµικής έκρηξης που συνεπήρε και αγκάλιασε πανελλαδικά τον λαό και τη νεολαία µετά τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαµπράκη και καθ’ όλη τη διάρκεια της σύντοµης “χλωµής άνοιξης” της Ένωσης Κέντρου, των “Ιουλιανών” και µέχρι τη λαιµητόµο της 21ης Απριλίου 1967. (Θέατρο, λογοτεχνία, κινηµατογράφος, τραγούδι, εικαστικές Τέχνες, αντιπολεµικό – αντιιµπεριαλιστικό κίνηµα, κοινωνική ζωή, τα πάντα – όλα!)
Αν ο Θεοδωράκης είναι η Αντιγόνη του Σοφοκλή που θάβοντας τον νεκρό αδερφό της υπερασπίζεται µε ζωή της τις παραδοθείσες ηθικές αξίες του παρελθόντος, ο ∆ιονύσης Σαββόπουλος είναι η Αρετούσα του Κορνάρου, που µε τη ζωή της υπερασπίζεται το από ‘δω και µπρος, χαράζοντας τις ηθικές αξίες του µέλλοντος.
Έτσι, µιλάει για «τα κορίτσια τα καηµένα που µια µέρα θα στηθούν στην εκκλησιά… κι ούτε λέξη πια γι’ αυτά…»4 (σ’ έναν ανάρµοστο γάµο προφανώς), για τον έρωτα ελευθερία, για την ελευθερία, για τον πόλεµο στο Βιετνάµ, για τους εργάτες, για ως φοιτητές, για τη διαδήλωση της ΕΦΕΕ, για το «Χαφιέ που µας ακολουθεί…»3
«Τι να τα κάνω τα τραγούδια σας
ποτέ δε λένε την αλήθεια
ο κόσµος υποφέρει και πεινά
και ‘σεις τα ίδια παραµύθια…»4
Κι αργότερα, βρίσκει το κουράγιο -και τον τρόπο- να κάµει αντιστασιακά τραγούδια εν µέσω δικτατορίας που παρά τη λογοκρισία φτάσανε συχνά στα όρια της ποίησης…
Το χαρακτικό που συνοδεύει το παρόν κείµενο, το είχα εµπνευστεί από τον δίσκο “Τραπεζάκια Έξω”. Ήταν το ξεκίνηµα µιας στροφής -και καλά πατριωτικής- που ολοκληρώθηκε σιγά σιγά, όµως ο δίσκος αυτός κρατάει ακόµα τους χυµούς του παρελθόντος! Έκτοτε τέσσερις (4) φορές το πήρα µαζί µου για να του το χαρίσω σε εκδηλώσεις, και τις τέσσερις έφυγα απογοητευµένος µε διάφορα για µένα αδιανόητα.
Τώρα ωστόσο, για πρώτη φορά το παραδίδω στη δηµοσιότητα, και στο κάτω κάτω δηµοκρατία έχουµε (έχουµε;), «µπορεί καθένας δρόµο ν’ αλλάξει, µια µάνα όµως µας αγκαλιάζει»4
(Μας αγκαλιάζει;)
«Άλα, πολιτευτάκια!!»2
Και κάτι ακόµα για τον ∆ιον. Σαββόπουλο: Όπως ο ίδιος βοηθήθηκε από κάποιους ανθρώπους, φερ’ ειπείν τον Νίκο Μαµαγκάκη, τον Πατσιφά, τους αδερφούς Φαληρέα απ’ ό,τι γνωρίζω, έτσι και κείνος όταν βρέθηκε σε ανάλογη θέση µε τη σειρά του, βοήθησε µεγαλόψυχα µια σειρά νεότερους αξιόλογους ανθρώπους να αναδειχθούν. Τον Νίκο Παπάζογλου για παράδειγµα, τον Γερµανό και άλλους. Υποψιάζοµαι επίσης ότι και για τη ραπ, πρόδροµος στην Ελλάδα εκείνος ήταν: «Στο τηλέφωνο σε παίρνω στη γωνία…»2. Ίσως λοιπόν από αυτά τα νέα παιδιά που ραπάρουν, να βγουν οι νέοι ραψωδοί που θα αποτίσουν τις δέουσες τιµές για τους πενήντα εφτά νεκρούς των Τεµπών, για τους πεντακόσιους τόσους της Πύλου και τόσους άλλους, για ν’ απαιτήσουν ανθρωπιά και δικαιοσύνη. Ίσως.
Για όσα µας έδωσες και για όσο καιρό µας στήριξες.
Καλή στραθιά, ∆ιονύση.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Νίκος Εγγονόπουλος
2. ∆ιονύσης Σαββόπουλος
3. Σοφοκλής
4. Βασίλης Τσιτσάνης
