«Αν αγαπάς τον τόπο σου, αγαπάς και τα παιδιά κι αν αυτά τα σπρώχνεις στην πεδιάδα της αγάπης, το µόνο που έχεις να κάνεις είναι να τους φορτώνεις το µυαλό µε ιστορίες, µνήµες και εικόνες. Άλλως ο τόπος θα πάψει να υπάρχει κι ότι κι αν προσπάθησες θα γκρεµιστεί χωρίς καν να ακουστεί θόρυβος».
Αυτή την αρχή ζωής αλλά και λειτουργήµατος ως δάσκαλος µοιράστηκε µε το ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Γεώργιος Σµπώκος ο Ανωγειανός εκπαιδευτικός που συµπορπάτησε, όπως λένε στην Κρήτη, µε το όραµα του για µορφωµένα παιδιά, κοινωνική πρόοδο, διατήρηση της ταυτότητας του Ψηλορείτη και πριν το 1960 στον τόπο του, στο χωριό του στα Ανώγεια.
«Αυτό συµβαίνει όταν ως έργο σου και στόχο σου βάνεις να ξεκινήσεις όσα και για όσο µπορείς την ανάπτυξη στον πολιτισµό και να µεταλαµπαδεύσεις αρχές, αξίες, φρόνηση και αγάπη για τα γράµµατα στα µικρά παιδιά και τους νέους. Για αυτό σου λέω ξαναγεννήθηκα».
Όπως µας είπε, δεν µπορούσε όλο αυτό που αισθανόταν για τα τιµηµένα και ιστορικά Ανώγεια να το θάψει στο συναίσθηµα του. Για το λόγο αυτό αποφάσισε να γράψει βιβλία τα οποία θα βοηθούσαν στην διατήρηση της µνήµης σε όλους αλλά κυρίως στους νέους. «Η µνήµη δεν είναι µόνο για να κάνεις καλές παρέες. Αυτή σε οδηγεί στο αύριο, η µνήµη σου διορθώνει λάθη και αυτή λειτουργεί ως σοφός γέροντας για τις αποφάσεις που πρόκειται να πάρεις. Η µνήµη παιδιά µου, τα έχει όλα. Μουσική, ιστορίες, παραµύθια, αγώνες, χαρά και θρήνο, δάκρυα και ιδρώτα. Η µνήµη ειδικά που περνάει µέσα από τις λέξεις µοιάζει σαν ένα βαρύ αποτύπωµα στη γη».
Τα πάνω από 30 βιβλία του δασκάλου, ερευνητή, λαογράφου, αφορούν σε ένα τεράστιο αρχείο που ενώνει το πολύ πίσω, µε το χθες και το σήµερα µε τις προσδοκίες για το αύριο, όπως εξηγεί στο ΑΠΕ ΜΠΕ. Το 1992 αποφάσισε να γράψει το πρώτο του βιβλίο και παρά την προχωρηµένη ηλικία του, αισθάνεται πολύ ζωντανός και δεν «έχω λόγο να σταµατήσω… Συνεχίζω γιατί αγαπάω. Τα Ανώγεια και τα παιδιά είναι η δύναµη µου και έτσι φωλιάζω µέσα στα βιβλία µου από τραγούδια µέχρι θρύλους, από εικόνες τις ορεσίβιας ζωής, µέχρι την αστεία καθηµερινότητα, τους ιδιωµατισµούς της γλώσσας µας, τα ήθη και τα έθιµα µας, όλα όσα ορίσουν το πρόσωπο και την κορµοστασιά των Ανωγείων στο πέρασµα των αιώνων. Κι όλα αυτά µέσα από βαθιά έρευνα, προσωπικές µαρτυρίες, κουβέντες µε συντοπίτες µου και άλλους, όπως και από το προσωπικό µου αρχείο».
Επιµένει πως αν οι Ανωγειανοί ασχοληθούν σοβαρά µε την ιστορία τους και τη διδάξουν εφ όλης της ύλης στα παιδιά και τα εγγόνια τους: «…αυτός ο τόπος έχει πολλά να κερδίσει. Μα και η Κρήτη θα βγει κερδισµένη, µα και όλη η Ελλάδα. Και δεν µιλώ εγωιστικά. Με πόνο µιλώ διότι κραυγή βγάνω να ακουστώ, πως χωρίς την παράδοση µας και τα στοιχεία του τοπικού µας πολιτισµού, θα χαθούµε σε µία αδηφάγα δεξαµενή, απρόσωπων και γρήγορων πληροφοριών που ο µέσος όρος ζωής τους είναι µερικά λεπτά, άντε µερικές ώρες».
∆ιετέλεσε δύο φορές δήµαρχος και νιώθει περήφανος για τις θητείες του όπως περήφανος νιώθει και για την πορεία του ως δάσκαλος. «Η πρόταση µου προς όλους τους δασκάλους, είναι να µάθουν στα παιδιά την κριτική σκέψη, να τα οδηγήσουν στην αγάπη για το διάβασµα ώστε να έχουν εγκυκλοπαιδικές και άλλες γνώσεις. Να µπορούν να σταθούν σε όποια γωνιά της γης βρεθούν. Να µπορούν τα παιδιά µας να γίνονται πρεσβευτές και υπέρµαχοι της ιστορίας, της µνήµης, σήµερα πια που έχουν και τα όπλα µε τα σύγχρονα µέσα επικοινωνία. ∆υστυχώς διαπιστώνω πως οι νέοι µας αφήνουν το παρελθόν να ξεθωριάζει, να χάνεται και πίστεψε µε, δακρύζω κάποια βράδια καθισµένος στον καναπέ δίπλα στο γραφείο µου… Χρέος σας είναι και εσάς των δηµοσιογράφων να πείτε πως χωρίς παρελθόν δεν µπορούµε να πάµε πουθενά και ό,τι δηµιουργηθεί τώρα µε τον τεχνικό πολιτισµό θα είναι κούφιο και ανούσιο και αδύναµο και τα πάντα που δεν θα µπορεί να χαράξει δρόµο για τις νεότερες γενιές, ώστε να προχωρήσουν σωστά».
Όταν τον ρωτήσαµε για το τι σηµαίνει πατάµε σωστά, µας είπε µε συγκίνηση στα µάτια του… «πρέπει να πατήσεις ρίζες εάν δεν πατήσεις ρίζες, δεν θα µπορέσεις να φτάσεις πουθενά. Να σου πω κάτι αλλά µη µε παρεξηγήσεις. ∆υστυχώς βλέπω πολλά πράγµατα µε την οπτική και την εµπειρία του δασκάλου. Ως δάσκαλος δεν µε ικανοποιεί η πορεία που έχει πάρει η εκπαίδευση. Εµείς µε τα λίγα ως εφόδια, µετά την απελευθέρωση, τελείωσα την Ακαδηµία το 1955, θυµάµαι πως το πρώτο µέληµα µας ήταν τα παιδιά πρώτα να τα κάνουµε ανθρώπους. Μετά έρχεται η γνώση και τα γράµµατα… αυτό που σου λέω το υπηρετήσαµε µε πάθος όλοι οι δασκάλοι και φέραµε αποτελέσµατα. Το βλέπω σήµερα από τους µαθητές µου οι οποίοι όντως είναι µπορώ να σου πω τα καταφέρανε , πολλοί γίνανε επιστήµονες κάποιοι γίνανε σπουδαίοι στον τοµέα τους µα όλοι τους διατηρούν την αξιοπρέπεια και την ανθρωπιά τους. Η πολιτεία πιστεύω πως πρέπει οπωσδήποτε να λάβει υπόψη της ορισµένα πράγµατα τα οποία έχει παραλείψει εδώ και χρόνια, µε αποτέλεσµα να µειώνεται και να χάνετε το παρελθόν και µαζί κάποιες αξίες που µας κρατήσανε όρθιους ως κοινωνίες».
Η πρόταση του δασκάλου, όπως αγαπάει να τον λένε, είναι «…απλή. Αρκεί να πει η πολιτεία στην περιφέρεια, στους δήµους, τις µικρές κοινωνίες ότι θα τους βοηθήσει µε κάθε τρόπο να συλλέγουν και να διαφυλάξουν τοπικές πληροφορίες και στοιχεία. Να γράφεται η ιστορία και να γίνονται και µελέτες µέσω των οποίων θα µελετούνται τα προβλήµατα. Ό,τι έχει ο τόπος, να αποτελούν όλα αντικείµενα µελέτης και να µπούνε ειδικά βιβλιαράκια µέσα στο σχολικό πρόγραµµα ώστε τα παιδιά να µαθαίνουν να συµµετέχουν, να έχουν άποψη και λειτουργία στα κοινά. Όλα τα κοινά, από το χθες µέχρι το σήµερα. Τα παιδιά να δεις θα ξυπνήσουν, θα νιώσουν υπεύθυνα, θα πάρουν ρόλους και δε θα αισθάνονται ότι είναι σε µία γωνιά µε απέναντι τους αδιάφορους δασκάλους, γονείς συνάνθρωπους». Όπως µαρτυράει, αυτό το έκανε ο ίδιος από το 1950, πριν ακόµα πάει να σπουδάσει δάσκαλος. Άρχισε να τον απασχολεί το θέµα των στοιχείων τα οποία θα τον βοηθούσαν να προχωρήσει, να µάθει περισσότερα για την κοινωνία και να εξελιχθεί ως άνθρωπος. «∆εν είµαι κολληµένος. Απεναντίας, νιώθω πολύ πιο ελεύθερος έχοντας τη γνώση για όσα µε ακολουθούν ως ιστορία, για όσα έζησα και ζω ως µέλος κοινωνίας και για όσα σκέφτοµαι για το αύριο στο οποίο θα ζήσουν τα παιδιά µας. Ξέρεις στις ιστορίες που γράφω και στα βιβλία µου και αφορούν στην παράδοση υπάρχει και µία επανάσταση προσωπική δική µου. Όταν επέστρεψα από Γερµανία όπου είχα πάει να υπηρετήσω, ήρθα σε σύγκρουση µε το πρόγραµµα που είχαν δώσει στα σχολεία, διότι είχαν καταργήσει την Ελληνική Γραµµατική. Η επανάσταση µου ήταν πως προσωπικά την έβαζα τη γραµµατική σε σηµειώσεις, στα µαθήµατα γλώσσας και παίρνω τον επιθεωρητή τηλέφωνο τον κ. Βρυξανάκη… ωραίος άνθρωπος… και του λέω Γιάννη, εγώ στην τάξη µου την γραµµατική δεν θα την καταργήσω και θα σου τη βάλω και στο πρόγραµµα. Θα διδάξουµε την γραµµατική Γιάννη, διότι ήξερα πόσο βοηθάει το αύριο των παιδιών. Και µου λέει ο επιθεωρητής… Κάνε Γιώργο ότι καταλαβαίνεις. Κι εγώ του ζήτησα να µου στείλει 23 βιβλία γραµµατικής. Πίστεψε µε, η γραµµατική βοηθάει ακόµα και στο χαρακτήρα ενός παιδιού καθώς µεγαλώνει και ωριµάζει».
Στα Ανώγεια και στον Μυλοπόταµο, ο δάσκαλος Γιώργος Σµπώκος χαίρει ιδιαίτερης εκτίµησης, διότι όπως επισηµάνθηκε από πολλούς στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, φροντίζει για το µέλλον των παιδιών και των νέων. «όσα δεν µπορούµε εµείς να κάνουµε µε την ιστορία µας και την παράδοση, όσα δεν ξέρουµε να κάνουµε σχετικά µε τη διάπλαση χαρακτήρων, τα κάνει ο δάσκαλος ο Σµπώκος από παλιά µέχρι σήµερο», µας είπαν εκφράζοντας την πεποίθηση πως τέτοιους δασκάλους έχει ανάγκη η σηµερινή γενιά.
«Εγώ στον µαυροπίνακα έγραφα και ταυτόχρονα έλεγα στα παιδιά, ώστε να ακούν και να βλέπουν, το πόσο σπουδαίο είναι να είσαι σωστός άνθρωπος στη ζωή σου. Κι αυτό είναι χωνεµένο και στα τόσα βιβλία µου, τα οποία όταν τα διαβάσει κάποιος αντιλαµβάνεται µε µεγάλη ευκολία πως οι κοινωνίες στα δύσκολα και στα ακόµη πιο δύσκολα πήγαν µπροστά και επιβίωσαν λόγω των καλών ανθρώπων. Αυτή την αλήθεια να τη γράψεις. Θέλω να τη δω γραµµένη», ήταν οι τελευταίες κουβέντες του Γεωργίου Σµπώκου πριν σηκωθεί από την καρέκλα του για να χαιρετιστούµε… Ανώγειανη πρεπιά ο κ. Σµπώκος που µετά από εννέα δεκαετίες ζωής µπορεί ακόµη να νοιάζεται και να δακρύζει για τους νέους και το αύριο του τόπου του, εκεί στις πλαγιές του Ψηλορείτη.
