Δύο παλιές φωτογραφίες, ίδιο πρόσωπο, σε νεανική ηλικία και μετά τα 50, βλέμμα ατάραχο, κοιτάζει με κάποια προσμονή το φακό.
Τέσσερις άλλες φωτογραφίες, αυτή τη φορά δεν δείχνουν πρόσωπο. Είναι τραβηγμένες από ψηλά. Μια προβλήτα, ένα σκάφος, πίδακες γύρω τους, ένα “ζουμάρισμα” στις φωτογραφίες δείχνει ανθρώπους να τρέχουν πάνω στο σκληρό τσιμέντο, στην “συρματοπλεγμένη” αμμουδιά.
Με τη βοήθεια φίλων της φωτογραφίας, φιλίστορων αλλά και αυτόπτων μαρτύρων, πηγαίνουμε το χρόνο 8 δεκαετίες πίσω και μιλάμε για δύο ιστορίες που συνδέονται με το εξαιρετικό αυτό φωτογραφικό υλικό.
Το σημείο όπου φαίνεται στο βάθος η προβλήτα και ο πολυβολισμός με φωτογραφία μέσα από το αεροσκάφος της ΡΑΦ, και σημερινή φωτό από το drone του Γ. Γεωργιλάκη.
Η στιγμή που τα βλήματα “σαρώνουν” την προβλήτα και το ψαροκάικο στο Καστέλι Κισσάμου. Στην λεπτομέρεια σημειώνεται ένας ντόπιος εργάτης και τρέχει και στο βάθος Γερμανοί που έκαναν το μπάνιο τους και προσπαθούν να καλυφθούν.
O Δημήτρης Καστανάκης, θυμάται τα γεγονότα που έζησε ως παιδί.
«Ήταν δύο αεροπλάνα τα είδα από το σπίτι μου στο “Καλέ” , δίπλα στο φρούριο στο Καστέλι Κισσάμου. Ξεχύθηκαν από το “ Σελί “ (λόφος δυτικά της Κισσάμου) και όταν έφτασαν στην “Πλάκα” έριξαν κάτι σαν “κόκκινο σταυρό” δεν ξέρω τι ήταν αυτό και μετά άρχισαν να βάζουν με τα πολυβόλα τους». Ο κ. Δημήτρης Καστανάκης ήταν 8 ετών στις 20 Μαίου του 1944 και θυμάται καλά εκείνη την ημέρα.Το λιμάνι της περιοχής ήταν στο “Τελωνείο” και οι Γερμανοί κατακτητές το χρησιμοποιούσαν για τις μεταφορές τους επομένως ήταν στόχος για τους συμμάχους. Τα αεροσκάφη που είδε ο κ. Καστανάκης ήταν Βρετανικά που γάζωσαν την προβλήτα σκοτώνοντας δυστυχώς 8 ντόπιους εργάτες που δούλευαν στην προβλήματα, τραυμάτισαν 6 ακόμα και χτύπησαν και ένα άγνωστο αριθμό Γερμανών. Το γεγονός έχει καταγραφεί στην τοπική ιστορία και πριν από 20 χρόνια στο τμήμα της προβλήτας που έχει απομείνει τοποθετήθηκε αναθηματική πλάκα. «Οι νεκροί αυτοί ήταν εργάτες που ξεφόρτωναν τα σκάφη και τα φόρτωναν σε οχήματα ή σε κάρα. Τότε δεν τολμούσες να κατέβεις στην παραλία γιατί υπήρχαν συρματοπλέγματα, νάρκες και δεν άφηναν οι Γερμανοί (σ.σ. οι κατακτητές είχαν ναρκοθετήσει παραλίες γιατί φοβόταν συμμαχική απόβαση.) Επειδή κοντά στο σπίτι μας οι Γερμανοί είχαν αναρρωτήριο και όταν έφερναν κάποιο τραυματισμένο ή νεκρό δικό τους λυσσούσαν και μας φώναζε η μακαρίτισσα η μάνα μου μπείτε μέσα στο σπίτι μην αρχίσουν να πυροβολούν. Κάποια στιγμή, φύγαμε από το σπίτι αυτό και πήγαμε στα Γεωργιλιανά σε άλλο σπίτι για να έχουμε μεγαλύτερη ασφάλεια», αφηγείται ο κ. Καστανάκης.
ΣΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΗΣ ΡΑΦ
Ένας φίλος της φωτογραφίας ο Γιώργος Γεωργιλάκης δημοσίευσε πριν από ενάμιση μήνα 4 φωτογραφίες από το αρχείο της Βρετανικής Βασιλικής Αεροπορίας (ΡΑΦ) που αποτυπώνουν τα γεγονότα που μας αφηγήθηκε ο κ. Δημήτρης.
«Στον πόλεμο το εμπορικό κέντρο της Κισσάμου ήταν εδώ, πιο πίσω ήταν το Τελωνείο, το σαπουναριό», μας λέει ο Γ. Γεωργιλάκης καθώς περπατάμε πάνω στην προβλήτα, δίπλα στην αναθηματική πλάκα.
Του ζητάμε να μας μιλήσει για το γεγονός. «Υπήρχε η πληροφορία από έναν κατάσκοπο των Βρετανών ότι θα γίνονταν κάποια δραστηριότητα από τις κατοχικές δυνάμεις. Μάλλον ήταν λάθος η πληροφορία ως προς το χρόνο και είχε γίνει ή την προηγούμενη ή την επόμενη. Έτσι όταν ήλθαν τα αεροπλάνα εκείνη την ημέρα δεν υπήρχε Γερμανικό πλοίο στην προβλήτα αλλά εργάτες ντόπιοι που κουβάλαγαν πράγματα και ήταν τα θύματα που πολυβολισμού», αναφέρει.
Μαζί ξαναβλέπουμε τις φωτογραφίες. «Υπάρχει ένα φορτηγό αυτοκίνητο, ένα σκάφος, μεγάλο ψαροκάικο. Μια πιο προσεκτική ματιά στο βάθος δείχνει κάποιους να είναι ξαπλωμένοι στην παραλία ή να κάνουν κάνουν μπάνιο. Αυτήν την εποχή ο ντόπιος πληθυσμός δεν είχε την άνεση να κατέβει στην παραλία και να κάνει μπάνιο. Απαγορεύονταν, είχαν βάλει συρματοπλέγματα και είχε και ναρκοθετήσει ένα μεγάλο μέρος του κόλπου, επομένως συμπεραίνουμε πως είναι Γερμανοί αυτοί που κάνουν το μπάνιο τους», αφηγείται ο Γιώργος.
Τα θύματα της επίθεσης ήταν οι Αρτέμης Δ. Αναστασάκης, Στυλιανός Π. Βασμάρης, Δημήτριος Εμ. Κυριακάκης, Βασίλειος Αντ. Λυκάκης, Γεώργιος Γ. Λαοϊβέρας, Κωνσταντίνος Ι. Μουντάκης, Στυλιανός Γ. Πετράκης, Κυριάκος Γ. Τσαμουρτζόγλου και τραυματίες οι Ιωάννης Γ. Τσουρής, Νικόλαος Θ. Παπακωνσταντίνου, Δημήτριος Μ. Μπαξεβανάκης, Αντώνιος Ι. Βολικάκης, Χαράλαμπος Ι. Αεριωνιωτάκης, Αγκόπ Κ. Σπαθόπουλος.
Πως όμως βρέθηκε αυτό το φωτογραφικό αρχείο στα χέρια του; Όπως μας εξηγεί ο Γιώργος Γεωργιλάκης: «Ο Χρήστος Βίκος από τον Πόρο, χομπίστας που ασχολείται με τη φωτογραφία, βρήκε ένα αρχείο και βλέποντας τα αρνητικά που ήταν αυθεντικά υπήρχαν 4 φωτογραφίες που έγραφαν πάνω Κίσσαμος, ενώ όλες οι υπόλοιπες στο αρχείο δεν έγραφαν τίποτα! Ήταν φωτογραφίες της ΡΑΦ από επιχειρήσεις της στον πόλεμο στην Ελλάδα. Ο Χ. Βίκος έψαξε για την Κίσσαμο βρήκε τη σελίδα μου και μου έστειλε τις φωτογραφίες γράφοντας μου πως ίσως με ενδιαφέρει. Επικοινώνησα μαζί του τηλεφωνικά και ανταλλάξαμε στοιχεία. Πήρα όλο το υλικό, πράγματι μόνο τα αρνητικά για την Κίσσαμο γράφουν από που είναι τραβηγμένες οι φωτογραφίες».
Λίγους μήνες μετά κατά την αποχώρηση των ναζί από την περιοχή καθώς συγκεντρώθηκαν στην περιοχή των Χανίων, ανατίναξαν και κατέστρεψαν ολοκληρωτικά την παλιά προβλήτα. Λιμενικό Ταμείο και Δήμος Κισσάμου έχουν ξεκινήσει μια μελέτη για την αποκατάσταση με άλλη μορφή προκειμένου να γίνει ένα σημείο πρόσδεσης σκαφών.
«Αυτό το υλικό δεν πρέπει να μένει μέσα στα συρτάρια, ούτε να οικειοποιείται αλλά να μοιράζεται, γιατί έτσι μαθαίνουμε καλύτερα την ιστορία του τόπου μας», καταλήγει ο Γιώργος Γεωργιλάκης, που διατηρεί τις σελίδες Kisamos people (με Κισσαμίτες ή ανθρώπους που διαμένουν στην περιοχή) και explore Kisamos που εστιάζει κυρίως στην φυσική ομορφιά της περιοχής.
—————-
Ο Αλικιανιώτης που εκτελέσθηκε δύο φορές!
Ο Βασίλης Δρακακάκης, ηλικίας 52 ετών, ήταν ένας από τους πατριώτες που εκτελέσθηκε… δύο φορές το καλοκαίρι του 1941 λίγο μετά τη Μάχη της Κρήτης, στον Αλικιανό Κυδωνίας. Ο εκπαιδευτικός Μανώλης Νικολακάκης – ο πατέρας του οποίου Στέλιος Νικολακάκης είχε εκτελεστεί στις 2 Ιουνίου του 1941 – εδώ και χρόνια συλλέγει στοιχεία για την εποχή και μας αφηγείται την ιδιαίτερη αυτή ιστορία.
«Με βάση τις αφηγήσεις των χωριανών μας στις 24 Μαίου του 1941 κι ενώ συνεχίζοταν η Μάχη της Κρήτης μια περίπολος των Γερμανών ήλθε από τη μεριά του Κουφού, μπήκε στον Αλικιανό και σε ένα καφενείο βρήκαν 7 άνδρες, κάποιοι από αυτούς μάλιστα είχαν έλθει από τον Κερίτη από το πεδίο της Μάχης. Τον καφετζή τον άφησαν γιατί ήταν τυφλός, τους άλλους τους συνέλαβαν και τους έβαλαν μπροστά τους ως “ασπίδα” για να συνεχίσουν μέσα στο χωριό. Στη διασταύρωση, που βρίσκεται σήμερα το σχολείο και το αστυνομικό τμήμα βρήκαν νεκρό έναν αξιωματικό τους που είχε πυροβοληθεί νωρίτερα από ένα ελεύθερο σκοπευτή ντόπιο. Έγιναν έξω φρενών, έφεραν τους 6 στο σημείο που σήμερα βρίσκεται το εστιατόριο το “Κυκλάμιν﨔 και τους εκτέλεσαν. Ανάμεσα τους ήταν και ο Βασίλης Δρακακάκης», σημειώνει και συνεχίζει τη διήγηση του. «Όμως μάθαμε έπειτα, ο Βασίλης έπεσε από τους πρώτους πυροβολισμούς χωρίς να χτυπηθεί, ανακατεύτηκε με τα αίματα και οι Γερμανοί τον πέρασαν για σκοτωμένο. Ο αξιωματικός που έδωσε τη χαριστική βολή, τους πυροβόλησε αλλά ο Βασίλης στάθηκε τυχερός γιατί η σφαίρα μπήκε από το ένα μάγουλο και βγήκε από το άλλο χωρίς να του σπάσει ούτε ένα δόντι! Έφυγαν οι Γερμανοί, ο Βασίλης σηκώθηκε από το σημείο που ήταν πεσμένοι πήγε σε ένα καφενείο εκεί και του έβαλαν τσικουδιά στο τραύμα και πήγε σπίτι του όπου τον περιέθαλψαν οι δικοί του».
Όλα αυτά στις 24 Μαίου καθώς στη συνέχεια ο Βασίλης Δρακακάκης «αναγκάστηκε να φύγει από το σπίτι του και να κρύβεται γιατί οι Γερμανοί έμαθαν ότι ένας από τους εκτελεσμένους επέζησε – βλέπεις ορισμένοι ήταν πρόθυμοι να τους το πουν – και τον έψαχναν. Ο ίδιος δεν είχε παιδιά ή οικογένεια ήταν όμως “γερό σκαρί” γιατί είχε πολεμήσει στη Μ. Ασία και ήταν από την πρώτη ημέρα στον κάμπο και πολεμούσε τους Γερμανούς. Πέρασαν μερικές εβδομάδες και οι Γερμανοί έκαναν μεγάλη επιχείριση στην περιοχή μάζεψαν όλους τους άνδρες. Ανάμεσα τους και ο Βασίλης Δρακακάκης. Αυτή τη φορά δεν ήταν τυχερός και ήταν ανάμεσα στους 118 πατριώτες που εκτελέσθηκαν στις όχθες του Κερίτη» είναι τα λόγια του κ. Νικολακάκη.
