Βιότοπος – περιγραφή
Η λατινική ονοµασία του βοτάνου είναι Galium aparine L. (Γάλιο η απαρίνη). Ανήκει στην οικογένεια των Ρουβιοειδών. Την συναντούµε µε τις κοινές ονοµασίες κολλητσίδα, κολλητσάδα, κολλητσόχορτο, αγριορίζαρο, αµπελόκαρπο, βατόχορτο, απαρίνη και καβαλλαριά. Είναι ετήσιο φυτό που συναντούµε συχνά στην ύπαιθρο.
Το στέλεχος του φυτού είναι τετραγωνικό και µπορεί να φτάσει σε µήκος τα 120 εκατοστά και έχει µικρά άγκιστρα. Στη χώρα µας υπάρχουν 50 περίπου είδη του φυτού. Τα φύλλα του είναι στενά, µικρά και πολλά (ανά 6 έως 8) σε ρόδακες. Τα άνθη του είναι ερµαφρόδιτα, λευκοκίτρινα, µικρά, κατά βότρυς. Ο καρπός έχει τρίχες αγκιστροειδείς. Η ρίζα του έχει κόκκινη χρωστική ουσία που βάφει τα υφάσµατα.
Είναι φυτό βρώσιµο. Τα φύλλα και τα στελέχη του όµως πρέπει να συλλεγούν και να µαγειρευτούν πριν εµφανισθούν οι καρποί.
Ιστορικά στοιχεία
Βότανο γνωστό από την αρχαιότητα. Ονοµάστηκε Γάλιο από τον ∆ιοσκουρίδη γιατί πήζει το γάλα. Το χρησιµοποιούσε σαν αλοιφή µε καλά αποτελέσµατα για τα σκισίµατα των µαστών των γυναικών. Ο Αιγινήτης χρησιµοποιούσε τον χυµό βρασµένο ως κατάπλασµα για τα καρκινωµατώδη έλκη. Τους σπόρους του φυτού κοπανισµένους σε ψιλή σκόνη και σε δόση 4 ως 5 γραµµαρίων µέσα σε κρασί τους χρησιµοποιούσαν εναντίον της ψαµµιάσεως. Ο ∆ιοσκουρίδης αναφέρει ότι οι βοσκοί χρησιµοποιούσαν τα αγκαθωτά στελέχη του φυτού για να φτιάξουν ένα τραχύ κόσκινο µε το οποίο σούρωναν το γάλα. Σήµερα ακόµη, βοσκοί στη Σουηδία το χρησιµοποιούν για τον ίδιο σκοπό.
Στη λαϊκή ιατρική χρησιµοποιούσαν το φυτό σε καταπλάσµατα ενάντια σε δαγκώµατα και τσιµπήµατα, παθήσεις δέρµατος, ελαφρά τραύµατα και εγκαύµατα. Θεωρούσαν ακόµη ότι το βότανο αυτό καθαρίζει το αίµα. Οι αγρότες χρησιµοποιούσαν τις κορυφές του φυτού για την παρασκευή διαφόρων ανοιξιάτικων ποτών. Στη Γαλλία οι χωρικοί το χρησιµοποιούσαν θρυµµατισµένο πάνω σε πληγές και φυσαλίδες.
Παραδοσιακά ο λαός µας χρησιµοποιούσε το βότανο αυτό για περιποίηση πληγών και ελκών καθώς και για τις αντικαρκινικές του ιδιότητες.
Το φύλλωµα το χρησιµοποιούσαν ακόµη για το γέµισµα των στρωµάτων.
Συστατικά – χαρακτήρας
Το φυτό περιέχει γλυκοσίδια (ασπερουλοσιδικό οξύ), αλκαλοειδή (καφείνη), φαινολικά οξέα, παράγωγα ανθρακινόνης, φλαβονοειδή, κουµαρίνες, οργανικά οξέα (κιτρικό οξύ) και µια κόκκινη χρωστική.
Άνθιση – χρησιµοποιούµενα µέρη – συλλογή
Ανθίζει από τον Μάιο έως τον Σεπτέµβριο. Για τις θεραπευτικές τους ιδιότητες χρησιµοποιούνται τα αέρια µέρη του φυτού και ο φρέσκος χυµός του. Το φυτό συλλέγεται πριν την ανθοφορία και ξηραίνεται στη σκιά.
Θεραπευτικές ιδιότητες και ενδείξεις
∆ρα ως εξοµαλυντικό, αντιφλεγµονώδες, τονωτικό, στυπτικό και αντινεοπλασµατικό.
Το Γάλιο θεωρείται ένα πολύτιµο φυτό. Είναι ίσως το καλύτερο διαθέσιµο τονωτικό του λεµφικού συστήµατος. Σαν λεµφοτονωτικό µε εξοµαλυντική και διουρητική δράση µπορεί να χρησιµοποιηθεί σε ένα ευρύ φάσµα προβληµάτων στα οποία εµπλέκεται το λεµφικό σύστηµα. Είναι χρήσιµο σε περιπτώσεις οιδήµατος των αδένων (λεµφαδενίτιδα), σε οποιοδήποτε σηµείο του σώµατος και ιδιαίτερα στην αµυγδαλίτιδα και την αδενοειδίτιδα (φλεγµονή των αδενοειδών εκβλαστήσεων του ρινοφάρυγγα). Χρησιµοποιείται επίσης ευρύτατα σε καταστάσεις του δέρµατος, ιδιαίτερα ξηράς µορφής, όπως η ψωρίαση. Είναι ωφέλιµο στη θεραπεία της κυστίτιδας και άλλων καταστάσεων του ουροποιητικού συστήµατος που συνοδεύονται από πόνο. Για τη χρήση αυτή µπορεί να συνδυασθεί µε µαλακτικά. Το Γάλιο έχει επίσης µεγάλη παράδοση στην αγωγή των ελκών και των όγκων που µπορεί να οφείλονται στη λεµφική παροχέτευση.
Σαν λαχανικό είναι εξαιρετικό αν και δεν το συνηθίζουµε στη χώρα µας.
Για προβλήµατα του λεµφικού συστήµατος συνδυάζεται καλά µε τη φυτολάκκα, την εχινάκια και την καλέντουλα. Για προβλήµατα δέρµατος, συνδυάζεται καλά µε το αγριολάπαθο και το άρκτιο.
Στην οµοιοπαθητική παρασκευάζουν ένα βάµµα µε το νωπό φυτό.
Παρασκευή και δοσολογία
Παρασκευάζεται ως έγχυµα. Ρίχνουµε ένα φλιτζάνι βραστό νερό σε 2 µε 3 κουταλιές του τσαγιού ξηρό βότανο και το αφήνουµε σκεπασµένο για 10 έως 15 λεπτά. Σουρώνουµε και πίνουµε τρεις φορές την ηµέρα. Υπό µορφή βάµµατος η ηµερήσια δοσολογία είναι 2-4 βάµµατος τρεις φορές την ηµέρα.
Προφυλάξεις
Σε ευαίσθητα άτοµα ο χυµός του φυτού µπορεί να προκαλέσει δερµατίτιδα. ∆εν αναφέρονται άλλες παρενέργειες από την χρήση του. Τηρούµε την συνιστώµενη δοσολογία.
