Συζητήσεις, προβολές, εκθέσεις, καλλιτεχνικά δρώµενα και εργαστήρια, περιλαµβάνει, µεταξύ άλλων, το πρόγραµµα του 4ου Φεστιβάλ Ηµέρες Μνήµης – Κοντοµαρί που θα πραγµατοποιηθεί στο µαρτυρικό χωριό από τις 4 έως τις 7 Ιουνίου 2026. Οι φετινές εκδηλώσεις, που διοργανώνονται από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Κοντοµαρί, σε συνδιοργάνωση µε την Περιφέρεια Κρήτης και τον ∆ήµο Πλατανιά, στοχεύουν αφενός να τιµηθεί η µνήµη όσων έπεσαν θύµατα της ναζιστικής θηριωδίας και αφετέρου να αναζητηθεί το «κοινό έδαφος» σε επίπεδο αξιών που θα αποτρέψουν να επαναληφθεί ο εφιάλτης του ναζισµού – φασισµού στο µέλλον.
«Η έννοια του “κοινού εδάφους” διατρέχει τις περισσότερες δράσεις, είτε αυτές είναι οι “µικρές σκηνές”, είτε είναι στρογγυλές τράπεζες, όπου διαφορετικοί άνθρωποι καθόµαστε και συζητάµε», σηµειώνει, µιλώντας στις «∆ιαδροµές», ο πρόεδρος Πολιτιστικού Συλλόγου Κοντοµαρί Αντώνης Ακρωτηριανάκης και υπογραµµίζει ότι µία από τις στοχεύσεις του φετινού φεστιβάλ είναι, µεταξύ άλλων, να αναζητηθούν οι κοινές αξίες που µπορούν να φέρουν κοντά τις νεότερες γενιές στα γεγονότα που σηµάδεψαν την περιοχή καθώς, πλέον, ολοένα και λιγότεροι άνθρωποι που συνδέονται βιωµατικά µε αυτά τα ιστορικά γεγονότα παραµένουν εν ζωή.
«Ένα δεύτερο ζήτηµα που απασχολεί το φετινό φεστιβάλ και διατρέχει την έννοια του “κοινού εδάφους” είναι να δούµε πως διαφορετικά µέρη, διαφορετικοί τόποι δηλαδή που έζησαν εκτελέσεις, όπως αυτή στο Κοντοµαρί, θυµούνται και στοχάζονται αυτά τα ιστορικά γεγονότα. Γι΄αυτό τον λόγο διοργανώνουµε κι ένα στρογγυλό τραπέζι µε τη συµµετοχή αυτοδιοικητικών, όπου θα συζητηθεί, µεταξύ άλλων, το πώς µπορεί να γίνει πιο ουσιαστικός ο τρόπος εορτασµού της Μάχης Κρήτης αλλά και πώς µπορεί και να υπάρξει µια σύνδεση ανάµεσα στους διαφορετικούς τόπους και τους διαφορετικούς ∆ήµους που έχουν βιώσει ναζιστικές εκτελέσεις», συµπληρώνει ο κ. Ακρωτηριανάκης.
ΟΤΑΝ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΑΝΤΑ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Οι άνθρωποι του φεστιβάλ δίνουν ιδιαίτερη έµφαση σε βιωµατικές δράσεις, που συνδυάζουν τις επιστήµες, την εκπαίδευση και τον πολιτισµό, ενώ βασική επιδίωξη είναι οι εκδηλώσεις να απευθύνονται και στις πιο νέες γενιές. Στο πλαίσιο αυτό, θα πραγµατοποιηθεί και µια στρογγυλή τράπεζα µε τη συµµετοχή εκπαιδευτικών και ιστορικών – ερευνητών.
Ρωτάµε τη διδάκτωρ Ιστορίας του Πανεπιστηµίου Κρήτης Κατερίνα Αναγνωστάκη, που θα συµµετέχει στη συζήτηση, πώς µπορεί να έρθει κοντά η νέα γενιά σε ιστορικά γεγονότα που µοιάζουν για εκείνη εντελώς µακρινά: «Καταρχάς είναι φυσιολογικό τα παιδιά να έχουν µία απόσταση από τα γεγονότα, κι αυτό δεν πρέπει να το αντιµετωπίζουµε σαν ένα πρόβληµα της εποχής µας, δεν είναι κάτι µε µεµπτό ή µία έλλειψη των παιδιών. Από εκεί και πέρα, πατώντας πάνω σε αυτή την παραδοχή, έχει σηµασία να δούµε πώς µπορεί η εκπαίδευση να χρησιµοποιήσει την ακαδηµαϊκή έρευνα που είναι πιο επίκαιρη από αυτό που υπάρχει µέσα στα σχολικά βιβλία», τονίζει η συνοµιλήτριά µας και εξηγεί ότι ο όρος επικαιρότητα που χρησιµοποιεί έχει να κάνει µε το ότι η ιστορία είναι και κάτι ζωντανό, που οι ερευνητές το προσεγγίζουν διαρκώς, αξιοποιώντας κάθε φορά νέα εργαλεία και νέες µεθόδους, κι αυτό τους επιτρέπει µέσα στον χρόνο να ανακαλύπτουν και να αναδεικνύουν µέσα από την έρευνά τους περισσότερες λεπτοµέρειες και πτυχές των θεµάτων τους.
Ωστόσο, την ίδια στιγµή που η νεολαία µοιάζει να αδιαφορεί για την ιστορία και το παρελθόν, η ελληνική κοινωνία δείχνει αυξηµένο ενδιαφέρον για ιστορικές αναλύσεις που φωτίζουν πτυχές του παρελθόντος. Στο πλαίσιο αυτό, και σε πείσµα όσων προφήτευαν το τέλος της ιστορίας και των ιδεολογιών, καταγράφονται διαρκώς νέες έρευνες, µελέτες και συζητήσεις για πτυχές της ιστορίας: «Αυτό είναι αλήθεια», σχολιάζει η κα Αναγνωστάκη και προσθέτει: «Ένας λόγος είναι τα καινούργια πράγµατα που φέρνει η έρευνα στην επιφάνεια. ∆ηλαδή ακόµα και αυτό που λέτε ότι πριν από κάποια χρόνια συζητούσαµε για το τέλος της ιστορίας έφερε µία µεθοδολογική ανανέωση µέσα στην ιστορία. Ωστόσο, το κυριότερο είναι ότι οι συζητήσεις που ανακύπτουν στις κοινωνίες για την ιστορία εκκινούν από το παρόν καταρχάς. Οπότε η αναθέρµανση του ενδιαφέροντος για την ιστορία µας δείχνει πράγµατα για το τι συµβαίνει σήµερα στην ελληνική κοινωνία, τι ανάγκες έχει ή τέλος πάντων τι αναζητά».
Καταλήγοντας η κα Αναγνωστάκη υπογραµµίζει το θετικό πρόσηµο πρωτοβουλιών, όπως το Φεστιβάλ στο Κοντοµαρί, που φέρνουν κοντά την ακαδηµαϊκή γνώση µε την εκπαίδευση, την κοινωνία και τη νέα γενιά, και µάλιστα µε δράσεις που οργανώνονται στην ενδοχώρα, µακριά από τα µεγάλα αστικά κέντρα: «∆εν έχει νόηµα η ακαδηµαϊκή γνώση να µένει µέσα στα τείχη ενός πανεπιστήµιου. Ωστόσο, για να γίνει αυτό εφικτό, θέλει και τα δύο µέρη να κινηθούν. Θέλει δηλαδή τους ακαδηµαϊκούς να είναι έτοιµοι να µιλήσουν µε πιο απλά λόγια για κάποια πράγµατα αλλά και η κοινωνία να είναι έτοιµη να ακούσει, γιατί συνήθως αυτό που βγαίνει από τα πανεπιστήµια δεν είναι αυτό που έχουµε µάθει να ακούµε και µας αρέσει γιατί µας προσφέρει βεβαιότητες. Η κοινωνία είναι πιο σύνθετη κι άρα και η ιστορία, οπότε δεν είναι µαύρα ή άσπρα τα πράγµατα. Υπάρχουν πολλές γκρίζες ζώνες κι αυτό µερικές φορές δηµιουργεί εντάσεις όταν βγαίνουν οι ερευνητές προς τα έξω και λένε κάτι µε έναν τρόπο λίγο διαφορετικό από αυτό που έχουµε µάθει».
«ΚΟΙΝΗ ΤΟΠΟΙ ΕΓΚΛΗΜΑΤΩΝ»
Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει στο πλαίσιο των δράσεων η εκδήλωση µε τίτλο «Κοινοί τόποι εγκληµάτων. Αντίποινα και Εκτελέσεις στην κατοχική Ελλάδα – Μαρτυρίες και ντοκουµέντα µέσα από τη “Μηχανή του Χρόνου”» µε τον δηµοσιογράφο Χρίστο Βασιλόπουλο.
Μιλώντας στις «∆ιαδροµές» ενόψει της εκδήλωσης, ο κ. Βασιλόπουλος ανατρέχει στην έρευνα που είχε διεξάγει για τις ναζιστικές θηριωδίες και υπογραµµίζει τη συµβολή της δηµοσιογραφικής έρευνας στην ανάδειξη και τεκµηρίωση των ιστορικών γεγονότων: «Όταν ασχολήθηκα µε το Κοντοµαρί και όχι µόνο, το Κοντοµαρί -άγνωστο για ποιον λόγο- δεν είχε ακόµα ενταχθεί στο ∆ίκτυο Μαρτυρικών Πόλεων και Χωριών. Τότε είχαµε κάνει ένα θέµα για τις σφαγές των αµάχων που είχαν διαπράξει οι Γερµανοί. Το Κοντοµαρί, µαζί µε τον Κακόπετρο και τον Κάντανο, δηλαδή τα τρία “Κ” όπως τα ονόµασα εγώ, είναι τρεις ενδεικτικές περιπτώσεις, στις οποίες εστιάσαµε. Το εντυπωσιακό µε τον Κοντοµαρί ήτανε ότι είναι ένα χωριό το οποίο, αν δεν υπήρχαν οι δηµοσιογράφοι, και δεν µιλάω µόνο για µένα, δεν θα υπήρχε καν στο χάρτη της ιστορίας, σαν καταγραφή. Ο Μαθιόπουλος ήταν ο πρώτος που εντόπισε τις φωτογραφίες εκτέλεσης ως ανταποκριτής ελληνικών εφηµερίδων στη Γερµανία. Ωστόσο, οι φωτογραφίες αυτές παρέµειναν ατεκµηρίωτες για ένα µεγάλο χρονικό διάστηµα, έως ότου ο Κώστας Παπαπέτρου, δουλεύοντας για τον Φρέντυ Γερµανό, επισκέφθηκε το χωριό κι έγινε µια πρώτη ουσιαστική τεκµηρίωση, την οποία ολοκλήρωσε µετά η “Μηχανή του Χρόνου”, µε βάση τις προηγούµενες δύο δουλειές, κάνοντας αυτό που λέµε σύγχρονη τεκµηρίωση. Στην επαναφορά αυτή, είχαµε καταρχάς το προνόµιο να έχουµε εν ζωή ανθρώπους του εκτελεστικού αποσπάσµατος, που σήµερα δεν υπάρχουν. Άρα, προλάβαµε να δηµιουργήσουµε ένα πειστήριο σύγχρονο. ∆εύτερον, εντάξαµε το Κοντοµαρί στο θέµα γιατί οι Γερµανοί έκαναν σφαγές και γιατί αποποιούνται τις ευθύνες τους ακόµα και σήµερα. Μέσα σε αυτό το πνεύµα έχουµε δύο συνεντεύξεις Γερµανών αλεξιπτωτιστών που εξηγούν τι έγινε στο Κοντοµαρί. Μετά από αυτά, το Κοντοµαρί µπήκε στο ∆ίκτυο Μαρτυρικών Πόλεων και Χωριών».
Σε ό,τι αφορά την εκδήλωση που θα συµµετέχει ο κ. Βασιλόπουλος αναφέρει πως στο πλαίσιο της γενικής θεµατικής «κοινό έδαφος» που έχουν θέσει οι διοργανωτές εκείνος θα παρουσιάσει οµοιότητες και διαφορές που προκύπτουν µέσα από τη δηµοσιογραφική έρευνα, ανάµεσα στη σφαγή στο Κοντοµαρί και άλλων δύο γερµανικών εκκαθαριστικών επιχειρήσεων, της Μεραρχίας που κατέστρεψε τη ∆υτική Ελλάδα και κυρίως την Ήπειρο και της ναζιστικής µονάδας που έκανε τη σφαγή στην Κλεισούρα, φτάνοντας µέχρι τον ∆ίστοµο.
Ρωτάµε τον συνοµιλητή µας αν η δηµοσιογραφική έρευνα και παρουσίαση είναι ένας τρόπος να πλησιάσουν οι νέοι περισσότερο την ιστορία: «Η αλήθεια είναι ότι η ιστορία στα σχολεία είναι απεχθής, αλλά στην τηλεόραση µε τη “Μηχανή του Χρόνου” έχει γίνει συµπαθής. Προσπαθούµε να το γεφυρώσουµε αυτό και αυτό αποδεικνύεται πολύ συχνά ότι η άγνοια, δυστυχώς, και η αποχή δηµιουργεί αυτά τα ανθρώπινα σκάνδαλα. Ενηµερωµένοι άνθρωποι είναι φραγµός και στον ναζισµό και στις θηριωδίες και στην παλιανθρωπιά να το πω έτσι απλά».
Το πρόγραµµα
του Φεστιβάλ
ΠΕΜΠΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ
– 19:00-21:00 | Μνηµείο Εκτελεσθέντων 2 Ιουνίου 1941 | Στρογγυλή τράπεζα µε ιστορικούς και εκπαιδευτικούς.
– 21:00-23:00 | πλατεία Κοντοµαρί | προβολή ντοκιµαντέρ και συζήτηση | «Επιστροφή στην πατρίδα» µε τους Τίτους Μίλεχ, Χρύσα Τζελέπη και Άκη Κερσανίδη.
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ
– 19:00-21:00 | πλατεία Κοντοµαρί | Στρογγυλή Τράπεζα µε αιρετούς.
– 21:00-23:00 | πλατεία Κοντοµαρί | προβολή ντοκιµαντέρ και συζήτηση | «Κοινοί τόποι εγκληµάτων. Αντίποινα και Εκτελέσεις στην κατοχική Ελλάδα» – Μαρτυρίες και ντοκουµέντα µέσα από τη «Μηχανή του Χρόνου» µε τον Χρίστο Βασιλόπουλο.
ΣΑΒΒΑΤΟ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ
– 11:00-14:00 | Αίθουσα Συλλόγου | Εργαστήριο Ενηλίκων | «Μνήµες σε διάλογο µε το παρόν» από το ∆ίκτυο Συνεργατικών Σχολείων Χανίων µε την παιδαγωγική Φρενέ
– 18:00-22:00 | Έναρξη από την πλατεία Κοντοµαρί | Μικρές Σκηνές | Ένας καλλιτεχνικός περίπατος στο χωριό µε παρουσιάσεις από οµάδες καλλιτεχνών των Χανίων.
ΚΥΡΙΑΚΗ 7 ΙΟΥΝΙΟΥ
– 20:30 – 21:00 | Ανασκόπηση Φεστιβάλ
– 21:00 – 23:30 | Πλατεία Κοντοµαρί | Μουσική συναυλία Social Waste.
ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ ∆ΡΑΣΕΙΣ
– Καφενείο και έκθεση φωτογραφιών / ντοκουµέντων | Αίθουσα Συλλόγου.
– ∆ιαδροµή Ιστορικής Μνήµης: «Κοινές ∆ιαδροµές» – Ιστορική περιήγηση στο χωριό µέσω οπτικοακουαστικών µέσων | Κοντοµαρί.
– «Οι χρονοτοποίοι» – έκθεση ζωγραφικής & λογοτεχνίας από µαθητές/ -τριες του Γυµνασίου Πλατανιά.
– «Τι συνέβη στο Κοντοµαρί» – παρουσίαση Βίντεο / ∆ηµιουργία από µαθητές – τρεις του ∆ηµοτικού Σχολείου ∆ραπανιά.
– ∆ηµιουργικό πλαίσιο «Αφουγκράσου» – Τοίχος τέχνης και συναισθήµατος | Αίθουσα Συλλόγου
– ∆ηµιουργική απασχόληση για παιδιά – KidslabChania | πλατεία Κοντοµαρί
– Σάββατο 6 Ιουνίου: Προβολή «Γεννηµένος δύο φορές» 22:00 | Κοντοµαρί.
