Η λέξη Εύρηκα που αναφώνησε ο Αρχιµήδης τρέχοντας στους δρόµους των Συρακουσών, όταν ανακάλυψε την αρχή της άνωσης είναι σε όλους γνωστή, ελάχιστα γνωστό όµως είναι το γεγονός ότι η ίδια Ελληνική λέξη 55 χρόνια πριν, σηµατοδότησε την αλλαγή στην πορεία της Κίνας, της οικονοµίας και γενικότερα της παγκόσµιας ιστορίας.
Το ταξείδι στο Πεκίνο
Ιούλιος 1971 ο Χ. Κίσινγκερ σύµβουλος Εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ βρίσκεται επίσκεψη στο Πακιστάν (καθώς τα σύννεφα πολέµου Πακιστάν – Ινδίας έχουν πυκνώσει λόγω των συγκρούσεων στο Μπαγκλαντές), όταν εξαφανίζεται για 3 ηµέρες. Στους δηµοσιογράφους που καλύπτουν το ταξείδι του ανακοινώνεται ότι έχει πάθει στοµαχικές διαταραχές που τον υποχρεώνουν να αποσυρθεί και να αναπαυθεί.
Στην πραγµατικότητα παίρνει µέσα στην νύχτα το αεροπλάνο και αναχωρεί µυστικά για το Πεκίνο. Θέλει να διασφαλίσει ότι οι Κινέζοι δεν έχουν ενδοιασµούς, δεύτερες σκέψεις για την επίσκεψη Νίξον στο Πεκίνο και να προετοιµάσει όλες τις λεπτοµέρειες και την ατζέντα των συνοµιλιών µε τον Κινέζο πρωθυπουργό Τσού Εν Λάι. Τίποτα δεν πρέπει να διαρρεύσει στον Τύπο αλλά και σε ξένες διπλωµατικές υπηρεσίες, τα πάντα πρέπει να γίνουν µυστικά.
Όταν µετά 3 ηµέρες επιστρέφει στο Πακιστάν στέλνει στον Νίξον την κωδικοποιηµένη Ελληνική λέξη EUREKA (ΕΥΡΗΚΑ), όπως είχαν συµφωνήσει, ότι δηλαδή οι συνοµιλίες πέτυχαν, ο Πρόεδρος Μάο επιθυµεί να γυρίσει σελίδα και ότι όλα είναι εντάξει για την επίσκεψη.
21 Φεβρουαρίου 1972 Ο Νίξον µε τον Κίσινγκερ επισκέπτονται επίσηµα την Κίνα κάτι αδιανόητο πριν από λίγους µήνες, µε πρώτο σταθµό την Σαγκάη όπου ο Τσου Εν Λαι στην υποδοχή αναφέρει, χρειάστηκαν 25 χρόνια για να γεφυρώσουµε την µεγάλη θάλασσα που µας χωρίζει. Ο ίδιος θυµάται το 1949 όταν ο τότε ΥΠΕΞ των ΗΠΑ είχε αρνηθεί να σφίξει το χέρι του που έµεινε µετέωρο. Στο Πεκίνο ο Πρόεδρος Μάο µε εξασθενηµένη την υγεία του, αψηφά τις συµβουλές των γιατρών του και συναντά ο ίδιος τον Νίξον, κάνοντας χιούµορ ότι ο παλιός “φίλος” Τσανγκ Και Σεκ δεν θα εγκρίνει το ταξείδι αυτό, καθώς και ότι στις τελευταίες Αµερικανικές εκλογές αυτός (ο Μάο) τον ψήφισε.
Οι συνοµιλίες εξελίσσονται µε επιτυχία, η Κίνα θα ανοίξει στις ξένες επενδύσεις µε πρώτη την Coca Cola, και οι ΗΠΑ θα υποδεχθούν την Κίνα στον ΟΗΕ και στο Συµβούλιο Ασφαλείας, για να πάρει την θέση της Ταιβάν (η αρχή της µίας Κίνας), χωρίς να ασκήσουν βέτο. Η αποκατάσταση των εµπορικών και διπλωµατικών σχέσεων είναι γεγονός.
Η σπουδαιότητα του ταξιδιού
Χωρίς το άκουσµα της Ελληνικής λέξης, το ιστορικό ταξείδι δεν θα είχε πραγµατοποιηθεί. Τα εκσυγχρονιστικά στοιχεία µέσα στο ΚΚΚ δεν θα είχαν αρκετά ερείσµατα µετά τον θάνατο του Μάο το 1976 ( 4 χρόνια αργότερα) και στην διαµάχη που ακολούθησε την διαδοχή του. Χωρίς την αλλαγή σελίδας που επιτελέσθηκε, θα επικρατούσαν οι σκληροπυρηνικοί µε επικεφαλής την χήρα του Μάο, η οποία είχε φροντίσει να πεθάνει τον πρωθυπουργό Τσού Εν Λάι, φυσικό διάδοχο του Μάο µερικούς µήνες πριν τον θάνατο του Μάο, απαγορεύοντας στους γιατρούς να του ανακοινώσουν ότι πάσχει από καρκίνο του προστάτη. Ο φίλος και συνεχιστής του Τσού Εν Λάι από τα χρόνια της γνωριµίας τους στο Παρίσι της δεκαετίας του 1920, ο βραχύσωµος Τέγκ Σιάο Πίνκγ θα συνεχίσει το έργο του µέντορα του, παίρνοντας την σκυτάλη των εκσυγχρονιστών, θα αποµονώσει την συµµορία των 4 µε επικεφαλής την χήρα του Μάο µέσα στο Κόµµα, καθόσον ήθελαν να επαναφέρουν την Κίνα στην Πολιτιστική επανάσταση του 1960 και στην αποµόνωση. Ο Τενγκ θα επισκεφτεί τις ΗΠΑ το 1979 δυο χρόνια µετά την επικράτηση του και θα συναντηθεί και µε τον τέως Πρόεδρο Νίξον, που είχε αναγκασθεί να παραιτηθεί το 1974 λόγω του µεγάλου σκανδάλου Watergate.
Χωρίς την συνθηµατική Ελληνική λέξη και το ταξείδι που επακολούθησε, η Κίνα δεν θα ήταν η σηµερινή Υπερδύναµη, δεν θα είχαµε τον διπολισµό µε τις ΗΠΑ, όπου οι 2 µεγαλύτερες οικονοµίες του πλανήτη βρίσκονται σ ένα γεωπολιτικό ανταγωνισµό, για την τεχνολογική και οικονοµική ηγεσία στον κόσµο. Η Κίνα δεν θα µεταµορφώνονταν στον σηµερινό οικονοµικό γίγαντα µε το ΑΕΠ των 20 τρις $ και το 30% της παγκόσµιας µεταποίησης, ήτοι στο µεγάλο παγκόσµιο εργοστάσιο που εξάγει πλέον τεχνολογία σ όλο τον πλανήτη.
Την βδοµάδα αυτή στο Πεκίνο, πραγµατοποιείται η συνάντηση µεταξύ του Αµερικανού Προέδρου Τράµπ και του Κινέζου οµόλογου του Σι Τζιν Πινγκ, µια παρτίδα σκάκι που θα καθορίσει το µέλλον των αγορών και των εύθραυστων ισορροπιών στην Ασία, τον Ειρηνικό και όχι µόνο. Χωρίς την λέξη Εύρηκα πριν 55 χρόνια όλα θα ήταν διαφορετικά σήµερα.
H παγκοσµιοποίηση και το διεθνές εµπόριο δεν θα ήταν ίδια.
∆ικαίως µπορεί να πει κάποιος ότι η αυτή η Ελληνική λέξη σηµατοδότησε την απαρχή της αλλαγής στην Κίνα, αλλά και της παγκόσµιας µεταπολεµικής ιστορίας, τόσο στον τοµέα της οικονοµίας όσο και της γεωπολιτικής.
*Ο Ηλίας Σταµατόπουλος είναι οικονοµολόγος MSc
