Μια χειροποίητη κατασκευή, εξαιρετικής ιστορικής αξίας, ένα µοντέλο του ατµόπλοιου “Αρκάδι”, είναι τα νέα σπάνια αποκτήµατα του Ναυτικού Μουσείου Κρήτης.
Η κατασκευή του ατµόπλοιου για το οποίο δεν υπάρχουν σχέδια υλοποιήθηκε από τον µοντελιστή Γιώργο Καπαδουκάκη που χάρισε την δηµιουργία του στο Μουσείο. Το ατµόπλοιο µαζί µε τα µοντέλα του αντιτορπιλικού “Ύδρα” και της τορπιλακάτου “Ανδροµέδα” θα παρουσιαστούν και επίσηµα σήµερα κατά τις εκδηλώσεις για την επέτειο της Ένωσης της Κρήτης µε την Ελλάδα.
Μιλώντας στα «Χανιώτικα νέα» ο Γιώργος Καπαδουκάκης εξηγεί πως τον τελευταίο χρόνο «αφιέρωσα εκατοντάδες πραγµατικά ώρες προκειµένου να συλλέξω στοιχεία και να µπορέσω να προχωρήσω στην κατασκευή που είναι εξ’ ολοκλήρου χειροποίητη».
Παρατηρώντας το σκάφος δεν µπορείς παρά να µην ενθουσιαστείς από τη λεπτοµέρεια του δηµιουργού, το πόσο καλοδουλεµένη είναι η προσπάθεια του και πόσο τεκµηριωµένη είναι η εργασία του.
«Για πολλά χρόνια ήθελα να φτιάξω το “Αρκάδι” καθώς µου αρέσει πολύ η ναυτική ιστορία και ο µοντελισµός. Το ένα συµπληρώνει το άλλο, γιατί διαβάζεις την ιστορία βελτιώνεις το µοντελισµό και ο µοντελισµός σε κάνει να διαβάσεις περισσότερο ιστορία! Με ενδιαφέρει και η ιστορία της Κρήτης και αποφάσισα να δοκιµάσω µε το “Αρκάδι” µολονότι είναι δύσκολο γιατί οι πληροφορίες είναι ελάχιστες για την περίοδο αυτή» αναφέρει ο κ. Καπαδουκάκης.
Οι περισσότεροι µοντελιστές προτιµούν την περίοδο του Β΄ Παγκοσµίου Πολέµου όπου και υπάρχουν σχέδια των σκαφών και όχι την εποχή των ιστίων και του ατµού. Ο Γ. Καπαδουκάκης µας αναφέρει πως «όλα φτιάχτηκαν από το µηδέν» και για να γίνει σχέδιο χρησιµοποιήθηκαν σκαριφήµατα,γκραβούρες, φωτογραφίες και στοιχεία παρόµοιων σκαφών. «Μέσω διαδικτύου συνοµίλησα µε ανθρώπους σε όλον τον κόσµο αναζητώντας στοιχεία. Ένας εξ’ αυτών µου βρήκε βρήκε σχέδια ενός παρόµοιου σκάφους, του “Hope” που φτιάχτηκε ένα χρόνο µετά το “Αρκάδι” και βασίστηκα πολύ σε αυτό» σηµειώνει.
Όσο για τα υλικά που χρησιµοποίησε ; «“Μπάλσα” (µαλακό ξύλο) χαρτόνι και φύλλα πολυουρεθάνης, σκοινί, κοµµάτια χαλκού και βέβαια µεγάλες ποσότητες κόλλας! Όλα βέβαια χειροποίητα, µέχρι και τα κανόνια είναι στο χέρι, το “Αρκάδι” είχε 4 Armstrong των 40 λιβρών τα οποία και κατασκεύασα. Βέβαια είχα την στήριξη των ανθρώπων του Ναυτικού Μουσείου του κ. Στέλιου Φαλιέρου, του κ. Νίκου Μπινάκη που µε τις συµβουλές τους µε βοήθησαν πάρα πολύ.»
Πλέον το “Αρκάδι” κοσµεί τις προθήκες του Μουσείου καθώς είναι ένα από τα τελευταία τροχήλατα µεταβλητού βήµατος . «Το παραχώρησα στο “Ναυτικό Μουσείο” γιατί πιστεύω ότι θα είναι ένα χρήσιµο εκπαιδευτικό εργαλείο για τα παιδιά» καταλήγει ο δηµιουργός.
Ο έµπειρος µοντελιστής του Ναυτικού Μουσείου Κρήτης κ. Στέλιος Φαλιέρος που εδώ και χρόνια κατασκευάζει µοντέλα δηλώνει ενθουσιασµένος από το “Αρκάδι”. «Ο Γιώργος Καπαδουκάκης έχει κάνει σπουδαία δουλειά?! Έχει δώσει µεγάλη σηµασία στην λεπτοµέρεια έχει βρει πολλά στοιχεία από το πλοίο και το έχει αποδώσει εξαιρετικά. Σήµερα ευτυχώς υπάρχει το διαδίκτυο που µας δίνει πολλές φωτογραφίες και πολύ υλικό γιατί δεν είναι εύκολο να βρεις σχέδια της εποχής εκείνης» δηλώνει.
Ιστορική τεκµηρίωση
Ο ιστορικός ∆. Τσατσαρωνάκης και ο πρόεδρος του Ναυτικού Μουσείου κ. Μ. Πετράκης µας παρουσιάσουν τα ιστορικά στοιχεία των τριών πλοίων, µοντέλα των οποίων θα εκτίθενται πλέον θα εκτίθενται στις προθήκες του.
Τροχήλατο Ατµόπλοιο Αρκάδι
Το τροχήλατο ατµόπλοιο Αρκάδι υπήρξε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά και συµβολικά ναυτικά µέσα της Κρητικής Επανάστασης του 1866–1869. Κατασκευάστηκε το 1864 στο Λίβερπουλ µε την αρχική ονοµασία Dream, ως ταχύπλοο ατµόπλοιο πλευρικών τροχών. Η κατασκευή του, στενή γάστρα, µε µεγάλη ταχύτητα και ευελιξία κοντά σε ακτές, το καθιστούσε ιδανικό για αποστολές παράκαµψης ναυτικών αποκλεισµών. Το Dream αγοράστηκε από την “Κεντρική υπέρ των Κρητών Επιτροπή” και µετονοµάστηκε σε Αρκάδι, σε άµεση αναφορά προς τη θυσία της οµώνυµης Μονής στο Ρέθυµνο.
Ως επιχειρησιακό µέσο, το Αρκάδι εντάχθηκε στην άτυπη “µικρή µοίρα” των ελληνικών ατµόπλοιων, µαζί µε τα Ένωσις, Κρήτη και Πανελλήνιον, που εκτελούσαν νυχτερινές αποστολές µεταφοράς όπλων, εθελοντών, τροφίµων και πυροµαχικών προς τις νότιες και δυτικές ακτές της Κρήτης. Η ταχύτητά τού του επέτρεπε τη συχνή διάσπαση του οθωµανικού αποκλεισµού, τη γρήγορη εκφόρτωση εφοδίων σε δυσπρόσιτους όρµους και την αποχώρηση πριν την προσέγγιση των οθωµανικών θωρηκτών. Πραγµατοποίησε συνολικά 23 ταξίδια.
Τον Αύγουστο 1867, το οθωµανικό ατµόπλοιο İzzeddin το εντόπισε στο Ακρωτήριο του Κριού στην Παλαιόχωρα Χανίων και ακολούθησε σύντοµη ναυτική σύγκρουση. Κατά τη συµπλοκή καταστράφηκε ο δεξιός τροχός και ο κυβερνήτης του αφού το προσάραξε στην ακτή και το πυρπόλησε, για να µην παρθεί ως λάφυρο. Το πλοίο δεν καταστράφηκε ολοσχερώς και τελικά οι Οθωµανοί, αφού κατέσβησαν τη φωτιά, το ανέλκυσαν και το ρυµούλκησαν προς την Κωνσταντινούπολη. Ακολούθησε η επισκευή και η ένταξη του στο οθωµανικό ναυτικό µέχρι το 1896. Tο 1905 πουλήθηκε για διάλυση. Τυπικά δεν εντάχθηκε επισήµως στο ναυτικό, αλλά αποτελούσε λάφυρο. Στη συλλογική µνήµη, το Αρκάδι έγινε σύµβολο θαλάσσιας αυτοθυσίας και τεχνικής τόλµης. Αντικατοπτρίζει την προσπάθεια ενός µικρού έθνους να αξιοποιήσει τα τεχνολογικά εργαλεία του 19ου αιώνα για έναν αγώνα, που ξεπερνούσε την τοπική κλίµακα και απασχολούσε τη διεθνή κοινή γνώµη.
Αντιτορπιλικό Ύδρα D 95
Το αντιτορπιλικό Ύδρα D 95 ήταν το δεύτερο από τα τέσσερα (4) αντιτορπιλικά που παραγγέλθηκαν το 1929 µαζί τα Κουντουριώτης, Σπέτσαι και Ψαρα. Ναυπηγήθηκαν στην Ιταλία, στα ναυπηγεία Cantieri Odero, µε σκοπό την ενίσχυση του Πολεµικού Ναυτικού µετά τον Α΄ Παγκόσµιο Πόλεµο και τη Μικρασιατική Εκστρατεία. Το πλοίο εντάχθηκε επίσηµα στη δύναµη του Π.Ν. την 1η Οκτωβρίου 1929. Η σχεδίαση της κλάσης συνδύαζε υψηλή ταχύτητα, καλή ευελιξία και ισχυρό οπλισµό, καθιστώντας τα πλοία αυτά σηµαντικό ποιοτικό άλµα για την ελληνική ναυτική ισχύ της εποχής. Το Ύδρα συµµετείχε σε ασκήσεις στόλου και επιχειρησιακές περιπολίες, συµβάλλοντας στη διατήρηση της ναυτικής παρουσίας της Ελλάδας στη Μεσόγειο.
Με το ξέσπασµα του Β΄ Παγκοσµίου Πολέµου, το πλοίο εντάχθηκε στις επιχειρήσεις του Ελληνικού Ναυτικού κατά των ιταλικών και γερµανικών δυνάµεων. Τον Απρίλιο του 1941, κατά την προέλαση των γερµανικών στρατευµάτων, το Ύδρα συµµετείχε στις τελευταίες προσπάθειες του στόλου να διατηρήσει τη θαλάσσια άµυνα της χώρας. Στις 22 Απριλίου 1941, ενώ επιχειρούσε κοντά στις νησίδες Λαγούσες, κοντά στην Αίγινα, δέχθηκε σφοδρό βοµβαρδισµό από περίπου 35 γερµανικά αεροσκάφη τύπου Junkers Ju 87 (Stuka). Παρά τις προσπάθειες του πληρώµατος να διατηρήσει το σκάφος σε λειτουργική κατάσταση, το πλοίο υπέστη κρίσιµες ζηµιές και βυθίστηκε, µε την απώλεια του κυβερνήτη του και αρκετών µελών του πληρώµατός του.
Η θυσία του Α/Τ Ύδρα D 95 το κατέστησε σύµβολο της ναυτικής αντίστασης της Ελλάδας στη διάρκεια της εισβολής του 1941. Το όνοµά του συνεχίζει να φέρει ιδιαίτερο βάρος στην ελληνική ναυτική παράδοση, τιµώντας τόσο το ιστορικό νησί της Ύδρας όσο και τους άνδρες που υπηρέτησαν στο πλοίο.
Τορπιλάκατος Ανδροµέδα P 21
Η Τορπιλάκατος Ανδροµέδα είναι µία από τις έξι (6) τορπιλάκατους Νορβηγικής κατασκευής τύπου “Nasty”, που απέκτησε το Πολεµικό Ναυτικό στις δεκαετίες του 1960–1970 αποτελώντας την πρώτη παραγγελία πολεµικών πλοίων της Ελλάδας από το 1936. Η Ανδροµέδα ναυπηγήθηκε το 1966 και παραλήφθηκε από το Ελληνικό Ναυτικό στις 21 Νοεµβρίου 1966. Αρχικά, έφερε, τον πλευρικό αριθµό P 21 και από το 1982 τον P 196, στο πλαίσιο επαναταξινόµησης των ταχυπλόων. Την περίοδο 1984-1988 τέθηκε σε κατάσταση εφεδρείας και πραγµατοποιήθηκε ανακατασκευή στον Ναύσταθµο Σαλαµίνας. Αφαιρέθηκαν το πυροβόλο και οι τορπιλοσωλήνες και µετατράπηκε σε περιπολικό.
Η απόκτηση αυτών του τύπου σκαφών, και κατ’ επέκταση της Ανδροµέδας, σήµανε µια νέα φάση για το Πολεµικό Ναυτικό, µια µετάβαση από την µεταπολεµική στασιµότητα σε µια προσπάθεια εκσυγχρονισµού των ικανοτήτων του στόλου, µε έµφαση στην ταχύτητα, στον ευέλικτο ναυτικό έλεγχο των θαλασσίων συνόρων και στην αποτροπή. Στον γεωπολιτικό χώρο του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου, τέτοια σκάφη έδιναν στην Ελλάδα γρήγορα, επιχειρησιακά µέσα και κρίσιµα για την ασφάλεια των θαλασσίων-εµπορικών οδών, την εθνική άµυνα και τον έλεγχο των νησιωτικών περιοχών.
