Μια από τις ειδήσεις της περασµένης βδοµάδας: Ένα κόκκινο λούτρινο αλογάκι στην Κίνα, προορισµένο για να στολίσει σπίτια την Πρωτοχρονιά, διαδόθηκε στα µέσα κοινωνικής δικτύωσης. Όχι επειδή ήταν χαριτωµένο, αλλά επειδή έµοιαζε εξαντληµένο. Το στόµα του είχε ραφτεί ανάποδα και, αντί για χαµόγελο, σχηµάτιζε µια θλιµµένη, σχεδόν απελπισµένη έκφραση. Ένας εργάτης έραψε το χαµόγελο λάθος και κανείς δεν το διόρθωσε.
Αρχικά, το λούτρινο αλογάκι µε το ανάποδα ραµµένο χαµόγελο φάνηκε σαν ένα αθώο λάθος στη γραµµή παραγωγής. Όσο όµως το παρατηρεί κανείς, τόσο περισσότερο αυτό το λάθος µοιάζει µε την πιο ειλικρινή εικόνα του συστήµατος που το παρήγαγε – και της κανονικότητας µέσα στην οποία ζούµε. ∆εν πρόκειται για µια παρέκκλιση από το σύστηµα, αλλά για µια στιγµή κατά την οποία το ίδιο το σύστηµα, άθελά του, αποκαλύπτει την αλήθεια του.
Το άλογο, ιστορικά, υπήρξε σώµα προς χρήση. Σύµβολο δύναµης, πειθαρχίας και προόδου. Έσυρε άροτρα, κανόνια, αυτοκρατορίες. Στην κυρίαρχη φαντασία, το άλογο δεν κουράζεται ποτέ· απλώς αποδίδει. Κι όταν δεν αποδίδει, αντικαθίσταται. Η εξάντληση δεν αναγνωρίζεται ως όριο, αλλά ως αστοχία. Όµως το λούτρινο αλογάκι µε το ραµµένο χαµόγελο αρνείται αυτή τη φαντασίωση. Είναι ένα σώµα που δεν αντέχει άλλο να χαµογελά. Ένα σώµα που καταρρέει χωρίς να απολογείται.
∆ίπλα µας τα πραγµατικά άλογα συνεχίζουν να υποφέρουν: σε ιπποδρόµια, σε τουριστικές άµαξες, στους δρόµους των πόλεων. Αλυσοδεµένα ή φορτωµένα µέχρι εξάντλησης, εγκαταλείπονται µόλις χαρακτηριστούν «µη αποδοτικά». Ο πόνος τους καµουφλάρεται µε στολίδια, καπέλα, ψηφιακά φίλτρα και εφέ. Ακόµη και στην ταπείνωσή τους οφείλουν να είναι αισθητικά αποδεκτά.
Κι αυτή η βία δεν περιορίζεται στα ζώα. Άνθρωποι και ζώα κατοικούµε πλέον στην ίδια µηχανή. ∆ιαφορετικά είδη, ίδια µοίρα: σώµατα µετρήσιµα, εξαντλήσιµα, αναλώσιµα. Η εξάντληση δεν είναι παρενέργεια του συστήµατος· είναι η βασική του προϋπόθεση. Το σύστηµα δεν αποτυγχάνει όταν µας καίει· απλώς εκπληρώνει τον σκοπό του.
Η σύγχρονη ιδεολογία δεν µας διατάζει µόνο να δουλεύουµε. Μας καλεί να ταυτιστούµε µε την κούρασή µας. Να τη φορέσουµε σαν µετάλλιο. Να τη µετατρέψουµε σε αστείο, σε αφήγηµα επιτυχίας, σε προσωπικό µας εµπορικό σήµα. Ο µόχθος µας πακετάρεται, εµπορευµατοποιείται και επιστρέφει σε εµάς ως ένα χαριτωµένο βάρος που καλούµαστε να αντέξουµε.
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι αυτή η αδικία δεν εντοπίζεται µόνο στους µισθούς, στα εξαντλητικά ωράρια ή στις επισφαλείς συµβάσεις. Βρίσκεται βαθύτερα: στη φυσικοποίηση της εξουθένωσης. Στην ιδέα ότι το να σπας είναι φυσικό. Ότι το να αντέχεις τα πάντα είναι αρετή. Ότι όποιος καταρρέει είναι ελαττωµατικός. Όµως δεν φταίει το σώµα που σωριάζεται· φταίει το βάρος που του φορτώθηκε. ∆εν είναι ελαττωµατικό το άλογο που πέφτει κάτω από την κούραση· ελαττωµατικό είναι το σύστηµα που απαιτεί να τρέχει µέχρι θανάτου.
Σε αντίθεση µε τα υπόλοιπα λούτρινα ζωάκια, το θλιµµένο αλογάκι δεν µας ανακουφίζει. Μας καθρεφτίζει. Και µας φέρνει σε αµηχανία, γιατί µας θυµίζει µια απλή αλήθεια: η κούραση δεν είναι ατοµική αποτυχία· είναι συλλογικό σύµπτωµα. Τίποτα δεν θα αλλάξει αν του ράψουν καλύτερα το χαµόγελο. Αν κάνουν την εξάντληση πιο ανεκτή, πιο όµορφη, πιο φωτογενή. Η πραγµατική αλλαγή θα έρθει µε τη διακοπή. Με το σταµάτηµα της γραµµής παραγωγής. Με την άρνηση να χαµογελάµε ενώ πονάµε. Και µε τη συλλογική, ανυπάκουη απάντηση στο ερώτηµα: γιατί όλοι – άνθρωποι και ζώα – είµαστε τόσο κουρασµένοι;
Φιλοζωικός Σύλλογος Χανίων «Η Προστασία των Ζώων»
