Ο ρόλος του σαν ηγέτης, µιας εποχής όπου η προδοσία, τα συµφέροντα των συµµάχων και η διχόνοια µεταξύ των Ελλήνων σηµάδεψαν το έργο του αλλά και ολόκληρο τον Ελληνισµό της Μ. Ασίας.
Ο Ελευθέριος Βενιζέλος γεννήθηκε στο χωριό Μουρνιές Χανίων στις 23 Αυγούστου του 1864. Όταν ξέσπασε η επανάσταση του 1866 ο πατέρας του Κυριάκος ήταν ένας από τους πρωταγωνιστές της. Μετά την επανάσταση εξορίστηκε η οικογένεια Βενιζέλου και βρέθηκε στη Σύρο σε σχολείο της οποίας φοίτησε ο Ελευθέριος. Μετά τη χορήγηση αµνηστίας η οικογένεια ξαναγύρισε στην Κρήτη.
Ο Λευτέρης προοριζόταν να διαδεχτεί τον πατέρα του στο εµπόριο αλλά βρέθηκε να σπουδάζει νοµικά στην Αθήνα. Στα 1887 επέστρεψε δικηγόρος στα Χανιά και ταυτόχρονα αναδείχτηκε στην πολιτική. Εξελέγη βουλευτής Κυδωνιών, µετείχε στο κίνηµα του 1897 και εκλέχθηκε µέλος της επαναστατικής επιτροπής. Τότε φάνηκε το πολιτικό του µυαλό σε όλο του το µεγαλείο.
Ήταν πρωτεργάτης για την ένωση της Κρήτης µε τη µητέρα Ελλάδα. Ο Βενιζέλος παρέλαβε τη µικρή Ελλαδίτσα που έφτανε λίγο κάτω από τη Λάρισα το 1912 και τη µεγάλωσε σε Ελλάδα των δυο Ηπείρων και των πέντε θαλασσών. Στις 25 Ιουνίου του 1920 ο Βενιζέλος γίνεται διδάκτορας της Νοµικής Σχολής του Πανεπιστηµίου της Οξφόρδης. Στις 15 Σεπτεµβρίου του 1921 τελέστηκε ο γάµος του Ελευθέριου Βενιζέλου µε την Έλενα Σκυλίτση.
Τα στέφανα ήταν από δάφνες και σε ανάµνηση του γεγονότος φύτεψαν ένα δέντρο σαν σύµβολο των αισθηµάτων του ζεύγους. Πέρα απ’ τον Βενιζέλο ως εθνάρχη και εµπνευστή της µεγάλης Ελλάδας ήταν και ο πρωθυπουργός της ανόρθωσης.
Ο Βενιζέλος γίνεται πρωθυπουργός της Ελλάδος όταν ήταν 44 ετών. Οι βαλκανικές χώρες κηρύσσουν τον πόλεµο του 1912-13 στον σουλτάνο. Ο Βενιζέλος εφόσον είχε κερδίσει τις 5 εκλογές σαν πρωθυπουργός συγκέντρωσε τον στρατό και απελευθέρωσε µαζί µε το ναυτικό µας πολλά µέρη και νησιά της Ελλάδος. Ανάµεσα σ’ αυτά και τη Θεσσαλονίκη όπου είχε πληροφορίες ότι Βούλγαροι πήγαιναν να την καταλάβουν, γι’ αυτό έδωσε διαταγή στον βασιλιά Κωνσταντίνο να σπεύσει πριν µπουν οι Βούλγαροι στη Θεσσαλονίκη. Αυτό είχε σαν αποτέλεσµα να φοβηθεί ο Ταξίµ Χασάν που διοικούσε τη Θεσσαλονίκη και να υπογράψει συνθήκη µε την οποία παραχωρούσε τη Θεσσαλονίκη στους Έλληνες άνευ όρων.
Έτσι στις 26 Οκτωβρίου ηµέρα του Αγίου ∆ηµητρίου η Θεσσαλονίκη ελευθερώνετε µετά από 500 χρόνια σκλαβιάς. Να υπογραµµίσουµε εδώ ότι οι Τούρκοι είχαν στρατηγούς και εν γένει αξιωµατικούς Γερµανούς όπου εκτός από τον εξοπλισµό που τους έδιναν πολεµούσαν κι εναντίον µας. Σε πολλά µέρη που απελευθερώναµε µαζί µε τους Τούρκους αιχµαλώτους υπήρχαν και Γερµανοί όπου στο Μπιζάνι της Ηπείρου πιάστηκαν στη µάχη πολλοί Γερµανοί αιχµάλωτοι.
Με την κατάληψη της Λήµνου από τους Έλληνες, έληξε ο πόλεµος του 1912-13. Βλέπουµε πόσο σηµαντικό ήταν το έργο του Ελευθερίου Βενιζέλου, όχι µόνο στη Μικρά Ασία αλλά και σε όλη την Ελλάδα. Ένα ποιηµατάκι που έλεγαν οι φαντάροι µας όταν ελευθερώσανε την Ήπειρο είναι το εξής:
Της τυρινής τ’, απόγευµα έφτασε το χαµπέρι
πως ο ελληνικός στρατός επήρε το Μπιζάνι
και είπε τότε ο Πασάς πως πόλεµο πια δεν κάνει.
Ο χάρτης που τυπώθηκε στο Λονδίνο σαν προεκλογικό υλικό των Φιλελευθέρων, όπου έδειχνε τη Μεγάλη Ελλάδα των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών δεν άρεσε στους αντιβενιζελικούς που θα ψήφιζαν για να µην εκλεγεί πάλι. Οι οποίοι βέβαια δεν ήταν οι Έλληνες της Μικρά Ασίας, του Πόντου, της Βορείου Ηπείρου, της Κύπρου, αλλά ήταν µάζες αλλοεθνών κυρίως Τούρκων, Βουλγάρων, Εβραίων και Αλβανών που είχαν γίνει πολίτες µε την προσάρτηση των νέων χωρών.
Αυτοί λοιπόν µαζί µε τους βασιλόφρονες Έλληνες συνετέλεσαν στο να χάσει ο Βενιζέλος τις εκλογές.
Ήταν τόση η µανία τους ώστε έσχιζαν τους χάρτες λέγοντας: εµείς θέλουµε την Ελλάδα µικρή και τίµια. Κατηγορούσαν τον Βενιζέλο ότι είχε µεγάλες βλέψεις που δεν ήταν δυνατόν να πραγµατοποιηθούν από µια µικρή Ελλαδίτσα. Σε ένα γραφτό του Ελευθερίου Βενιζέλου το 1919 αναφέρει:
«Όταν βλέπω τοιαύτας ταπεινότητας τότε φτάνω σχεδόν εις απελπισίαν και αρχίζω να σκέφτοµαι µήπως έχουν δίκιο οι µικτηρίζοντες τη µικρασιατική πολιτική µου. Και µήπως πράγµατι το ανάστηµα µας είναι µικρότερο από έργα τοιαύτης επιβολής. Και υπό των δυνάµεων αποφασισθήσα µόλις προ εξήντα ηµερών καθαρός ελληνική κατοχή της Σµύρνης ήδη, εθεωρήθει τότε και δικαίως ως η απαρχή µια νέας ελληνικής µεγαλουργίας. Θα αποδειχθεί ότι δεν ήτο παρά εν µετέωρο στιγµιαίας λάµψεως το οποίο εφώτισε µόνο την ελληνικήν αθλιότητα».
Άλλωστε ο Βενιζέλος είχε ορίσει σαφώς ότι: «Η Ελλάς δεν πηγαίνει εκεί που λείπει η εθνολογική της βάσης».
Ο ∆ηµήτριος Γούναρης, ο Γεώργιος Χατζηανέστης και οι υπόλοιποι τέσσερις που εκτελέστηκαν ως υπαίτιοι για τη Μικρασιατική καταστροφή ήταν αντιβενιζελικοί και πολεµούσαν µε κάθε τρόπο το έργο του Βενιζέλου βοηθούµενοι από τους ξένους συµµάχους µας και θεωρούσαν ως ύψιστο εχθρό της Ελλάδος τον Βενιζέλο και τους συµπαραστάτες του. Η Ελλάδα εξήγαγε απελευθερωτικό πόλεµο. ∆εν µπορεί να κατηγορήσει κανείς τον Ελευθέριο Βενιζέλο γιατί πήγαµε στη Μικρά Ασία τη στιγµή που πήγε να ελευθερώσει εκ. Έλληνες. 2.5 εκατοµµύρια Έλληνες ήταν περίπου ο πληθυσµός τότε της ηπειρωτικής Ελλάδας. Πώς είναι δυνατόν ένα σώµα να θέλει να παραµείνει µε ένα πόδι και να συνεχίσει να ζει. Γι’ αυτό τα ερωτήµατα «γιατί πήγαµε στη Μικρασία, τι δουλειά είχαµε εµείς, εκεί» δεν έχουν θέση µεταξύ των Ελλήνων πατριωτών, εκατοµµύρια Έλληνες, 2.300 σχολεία, 200.000 µαθητές, 5.000 δάσκαλοι, 2.200 εκκλησίες ριζωµένος ελληνισµός και µε προϊστορικό το διωγµό από το 1913 έως το 1918 Ελλήνων εκτοπισµένους από τις πατρογονικές εστίες τους πήγε ο στρατός µας να ελευθερώσει. Άρα ο ελληνικός στρατός που µπήκε ελευθερωτής και δαφνοστεφανωµένος στη Σµύρνη δεν πήγε να κάνει κάποια αποικία. Αλλά να ελευθερώσει τα αδέρφια µας από την τυραννία.
Ο Βενιζέλος ήταν ο σωτήρας µας και όχι η καταστροφή µας όπως λένε ορισµέ-νοι, που αν τον άφηναν ήσυχο να συνεχίσει το έργο του µε το στρατηγικό µυαλό που διέθετε ίσως να µην χανόταν ο Ελληνισµός της Μικράς Ασίας.
Όλο όµως το όραµα που είχε ο Βενιζέλος για να µην είναι πια η Ελλάδα η ψωροκώσταινα, αλλά η µεγάλη Ελλάδα που θα έπαιζε πρωτεύοντα ρόλο εξαφανίστηκε από την ήττα του Βενιζέλου στις εκλογές του Νοεµβρίου του 1920 και την αναδοχή στην εξουσία από πρόσωπα που σηµάδεψαν την Ελλάδα και τον ελληνισµό. Η εκλογική ήττα του Βενιζέλου είχε ανεπανόρθωτες συνέπειες µε κατάληξη τη Μικρασιατική καταστροφή. Αλλά αυτοί που συνετέλεσαν ώστε να µην εκλεγεί ο Βενιζέλος για να διώξουν την ευθύνη από πάνω τους επινόησαν τη φανταστική θεωρία ότι ο Βενιζέλος επίτηδες έκανε τότε τις εκλογές ακριβώς για να τις χάσει και να δώσει την ευθύνη στους αντιπάλους του. Αυτό είναι µεγάλο ψέµα. Αντίθετα σε όλη τη διάρκεια της σταδιοδροµίας του ο Βενιζέλος, τόσο πριν όσο και µετά, έπαιρνε πάντα την ευθύνη για τις αναγκαίες αποφάσεις του. Ήθελε να βάλει την προσωπική του σφραγίδα στις εξελίξεις, άλλωστε ξέραµε πόσο µεγάλος πολιτικός ηγέτης ήταν. Και πριν την καταστροφή ήταν πρόθυµος να συνεργαστεί µε τους αντιπάλους του, ενώ είχε χάσει τις εκλογές.
Ο Βρετανός ναύαρχος Τζον ντε Ρόµπεκ τον Μάρτιο του 1920 έλεγε: «Ο Βενιζέλος δεν είναι αθάνατος αλλά εφήµερος και δεν είναι µόνο εφήµερος αλλά σε ότι αφορά την Ελλάδα είναι ένα φαινόµενο. Μ΄ αυτό εννοώ ότι δεν διαθέτει κανένα διάδοχο του δικού του διαµετρήµατος. Με άλλα λόγια δεν είναι η Ελλάδα».
«Ο Γεώργιος Σεφέρης για την απόπειρα κατά του Βενιζέλου θα πει σε φιλικά του πρόσωπα: Θυµάµαι την ηθική εξουθένωση που ένιωσα όταν έγινε η πρώτη απόπειρα να δολοφονήσουν τον Βενιζέλο στο σταθµό της Λιόν. Ήτανε πράγµατα που δεν καταλάβαινα. Και τώρα ακόµα που πέρασαν τα χρόνια και ξεβίδωσα πολλές φορές τον µηχανισµό του ανθρώπου και του Έλληνα µπορεί να βρίσκω εξηγήσεις αλλά δεν απολυτρώθηκα όλος διόλου από την κατάντια εκείνη».
Μαζί µε τον βασιλιά Κωνσταντίνο που ξανάφεραν στην Ελλάδα οι αντιβενιζελικοί, οι οποίοι ήθελαν πίσω τον βασιλιά, διότι ο Βενιζέλος προχώρησε πολύ στα σχέδια του και φοβήθηκαν να µην στεναχωρήσουν τους συµµάχους µας, έφεραν και την καταστροφή της Μικράς Ασίας.
Ο ελληνικός στρατός χωρίς τον Βενιζέλο δεν θα µπορούσε να επικρατήσει στο µικρασιατικό 5 πόλεµο. Η αποχώρηση του από το πολιτικό προσκήνιο σήµαινε ότι η Ελλάδα έχανε ένα προσεκτικό αναλυτή των διεθνών συγκυριών. Και µάλιστα στη φάση εκείνη όπου περισσότερο από άλλοτε ήταν αναγκαία η παρουσία του, διότι υπονοµευόταν από φίλους και εχθρούς το ξεκλήρισµα του Ελληνισµού της Μικράς Ασίας.
Θα µπορούσαµε να πούµε µε βεβαιότητα ότι η τραγική κατάληξη από τους Τούρκους ήταν αποτέλεσµα της αυτοεξορίας του Βενιζέλου.
Το γεγονός ότι µετά από χρόνια βρίσκονται κάποιοι για το έργο του εθνάρχη Ελευθερίου Βενιζέλου και το επαινούν δείχνει ότι η ιστορία τον έχει δικαιώσει και τα παιδιά αυτών που ξεριζώθηκαν απ’ τη Μικρασία ξέρουν από πρώτο χέρι το έργο του Βενιζέλου απ’ τους πατεράδες τους και τον τιµούν.
Πράγµατι την περίοδο αυτή ο Βενιζέλος ακολουθεί µια κοινωνική πολιτική που εκπλήσ-σει. Το 1911 απαλλοτριώνει τα µεγάλα τσιφλί κια δια όφελος όλων των Ελλήνων. Καθιέρωσε την Κυριακή ως µέρα αργίας ιδρύει ειδική υπηρεσία εργασίας και κοινωνικής πρόνοιας, βάζει όρους για την ασφάλεια και υγιεινή στους χώρους εργασίας και µειώνει τις ώρες εργασίας. Καθιστά υπεύθυνους τους εργοδότες για κάθε
ατύχηµα που θα έχουν όσοι εργάζονται στις επιχειρήσεις τους, απαγόρευσε εργοδότες και εργαζόµενους να ανήκουν στα ίδια σωµατεία και επέβαλε ανεξάρτητες εργατικές ενώσεις. Ήταν λοιπόν ο πολιτικός που ακολούθησε για την εποχή εκείνη µια τόσο προωθηµένη και γενναιόδωρη πολιτική. Η κυβέρνηση των Φιλε-λευθέρων έφερε τώρα εκσυγχρονισµό στην αγροτική µας παραγωγή. Φρόντισε για την εκπαίδευση σε θέµατα γεωπονίας και αγροτικής οικονοµίας µε σκοπό να ενσωµατώσει όλα τα κοινωνικά στρώµατα και όλες τις περιοχές της χώρας σε µια ενιαία εθνική ολότητα. Ο Βενιζέλος οραµατιζόταν µια Ελλάδα γέφυρα µεταξύ Ανατολής και ∆ύσης. Κάποτε ρώτησαν το Βενιζέλο: «Ποια είναι η διαφορά µεταξύ του πολιτικάντη και του πολιτικού;» Και ο λαοπρόβλητος ηγέτης έδωσε την εξής αποστοµωτική απάντηση: «Πολιτικάντης είναι αυτός που σκέφτεται τις επόµενες εκλογές. Πολιτικός είναι αυτός που σκέφτεται τις επόµενες γενναίες». Όλο όµως το όραµα που είχε ο Βενιζέλος για να µην είναι πια η Ελλάδα η ψωροκώσταινα αλλά η µεγάλη Ελλάδα που θα έπαιζε πρωτεύοντα ρόλο µεταξύ Ανατολής και ∆ύσης εξαφανίστηκε από την ήττα του Βενιζέλου στις εκλογές του Νοεµβρίου του 1920 και την αναδοχή στην εξουσία από πρόσωπα που σηµάδεψαν την Ελλάδα και τον Ελληνισµό.
Μέσα στη Βουλή των Ελλήνων όλοι είχαν ένα ποίηµα για το Βενιζέλο ήταν ένα αυτοσχέδιο τραγούδι του ιερέα Αναστάσιου Γεωργιάδη απ’ το Χατζηλάρη της Μ. Ασίας
Και εφόσον µέσα στη Βουλή
Τον Βενιζέλο µόνο θα έχοµε επί της γης
Το πιο µεγάλο θρόνο
Γι’ αυτό κι εµείς πρωθυπουργό το Βενιζέλο θέµε
Και ζήτω ο Λευτέρης µας
Παντοτινά θα λέµε
Και ένα ποίηµα αφιέρωµα στον Ελευθέριο Βενιζέλο από την πρόεδρο του συλλόγου Σµυρναί-
ων, ∆ήµητρα ∆εληµιχάλη- Γεωργίου
Την αµύνης το σκουφάκι
Έφερε το Λευτεράκι
Αλλά οι φίλοι µας και πάλι
Μας ποτίσανε φαρµάκι.
Γι’ αυτό έβαλαν προδότες
Όπου βάζουν ως συνήθως
όταν θέλουνε να κάµψουν
το Ελληνικό το ήθος
Το Λευτέρη µας να διώξουν
Που χαλούσε τα σχέδια τους
Κάνοντας µεγάλη Ελλάδα θα
Ξεχνούσαν τα όνειρά τους
Πρόδωσαν το Λευτεράκι και τον
στείλαν εξορία
κι από τότε η Νιόβη κλαίει
µέσα στη Μ. Ασία.
Μάνα Ελλάδα ξαναγέννα ένα Βενιζέλο πάλι
Γιατί όπως µας κατάντησαν
Νέα Νιόβη θα προβάλει.
Οι Σµυρναίοι σε τιµούνε
Κάθε χρόνο στ’ ακρωτήρι
Γιατί δε ξεχνούν Λευτέρη
Πως βοήθησες τη Σµύρνη.
Και στεφάνι καταθέτουν ως ελάχιστη τιµή
Και ποτέ δε θα ξεχάσουν τη δική σου συµβολή.
*Η ∆ήµητρα ∆εληµιχάλη – Γεωργιάδη
είναι συγγραφέας Μικρασιατικού Πολιτισµού
και πρώην προέδρος του Συλλόγου Σµυρναίων. Το µικρό αφιέρωµα προέρχεται από το βιβλίο της «ΣΜΥΡΝΗ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ»,
