Eίκοσι τρεις φωτογραφίες παλικαριών στα κλαδιά της ελιάς, μια αναπαράσταση του επιταγμένου από τους κατακτητές σπιτιού, οι φωτογραφίες του Βάιξλερ που εντόπισε ο Β. Μαθιόπουλος και δίπλα δεκάδες αναφορές από τις γυναίκες, τα παιδιά, τους χωριανούς που έζησαν τα γεγονότα στο Κοντομαρί.
Η έκθεση- αφιέρωμα του Συνδέσμου Απογόνων Αμάχων Εκτελεσθέντων στο Κοντομαρί “η Ελιά της Μνήμης” άφησε το δικό της αποτύπωμα στα γεγονότα που σημάδεψαν όχι μόνο το χωριό αλλά όλη την ανθρωπότητα καθώς η εκτέλεση των 23 ήταν η πρώτη που αποτυπώθηκε στο φωτογραφικό φακό των κατακτητών και διατηρήθηκε μέχρι και σήμερα.
«Επιδίωξη μας είναι να αναδειχθεί η μνήμη των νεκρών, να μην ξεχαστεί η θυσία τους και τα όσα πρόσφεραν για μας» μας εξηγεί η πρόεδρος του Συνδέσμου κ. Γεωργία Αποστολάκη που μας ξεναγεί στο χώρο της έκθεσης.
Η ελιά με τις φωτογραφίες των θυμάτων κερδίζει αμέσως το βλέμμα του επισκέπτη, που βλέπει πρόσωπο με πρόσωπο τους ήρωες. Ακολουθούν τα εκθέματα με πολεμικό υλικό της εποχής που πρόσφεραν για τις ανάγκες της έκθεσης ο ΣΙΠΑΚ, η Λέσχη Κλασσικής Μοτοσυκλέτας, οι Π. Μιχελάκης, Στ. Παρασκευόπουλος, Α. Παπαδομανωλάκης, Π. Σουβλάκης, Π. Καραγιαννίδης κα.
Στεκόμαστε στη γραπτή αναφορά της της Παπαδάντρεγιαινας που τις σκότωσαν δύο παιδιά. Πάνω στο θρήνο της η γυναίκα αναφώνησε «δεν θα κουζουλαθείς, έχεις να αναθρέψεις δύο ορφανά» , ακολουθούν τα σημειώματα από τα τρία παιδιά εκτελεσμένων που δεν είπαν ποτέ τη λέξη “πατέρα”.
Ξεχωριστή η ιστορία των τριών γυναικών θυμάτων που κάθε μέρα μαζεύονταν στο μνημείο των εκτελεσθέντων, η μια ακουμπούσε το χέρι της άλλης και αντάλλαζαν κουράγιο !
Μοναδική η αναπαράσταση της γωνιάς επιταγμένου σπιτιού με ραδιόφωνο, πιάτα, μαχαιροπήρουνα, λάμπες, οικοσυσκευές, ζώνες εποχής αλλά και του καφενείου του χωριού με το αυθεντικό τραπέζι και την καρέκλα και ένα δημοσίευμα των “Χ.ν.” με συνεντεύξεις ανθρώπων που έζησαν τα γεγονότα.
Δίπλα τα ιστορικά τεύχη του “Ταχυδρόμος” όπου παρουσιάζονταν οι φωτογραφίες της εκτέλεσης και ένα μοναδικό ποίημα της Ζωής Δικταίου για το Κοντομαρί. «Ο Ανδρέας Νικολαράκης είχε την ευθύνη για τη σχεδίαση, ενώ συνέβαλλαν ο Ν. Καλογερής- αντιπεριφερειάρηχς Χανίων και ο πατήρ Δημήτρης Κατσιαδάκης με την παραχώρηση της αίθουσας» κατέληξε η κ. Αποστολάκη.
Μια ιδιαίτερη δουλειά πάνω στις φωτογραφίες έχει κάνει ο αντιπρόεδρος του συνδέσμου Στέλιος Αποστολάκης (γνωστός ως Φοίβος). Μας δείχνει πως αναδείχθηκε μέσα από την τεχνολογία η φυγή των Βλαζάκη και Γαλάνη μετά τις πρώτες ριπές (ο πρώτος δεν γλίτωσε τον εκτέλεσαν μετά στο σπίτι του), η διαδρομή που ακολούθησαν για να ξεφύγουν. Επίσης λεπτομέρειες για τη στάση των Γερμανών για την εκτέλεση και την αγωνία των ηρώων καθώς πολλοί εξ αυτών μέχρι και την τελευταία στιγμή δεν πίστευαν ότι θα εκτελούνταν.
Ο Χαρίλαος Μιχελάκης έχασε τον πατέρα του στην εκτέλεση.«Αυτό που έχω ως “φωτογραφία” στο μυαλό μου γιατί ήμουν 3 ετών ήταν την ώρα που έρχονταν τα αυτοκίνητα του αποσπάσματος και εμείς ήμασταν σε ένα χωράφι και θερίζαν οι μεγάλοι, η εικόνα των οχημάτων γιατί δεν είχαν ξαναδεί όχημα!» Υπογραμμίζει ο ίδιος πως τα επόμενα χρόνια « ήταν κάτι παραπάνω από δύσκολα τη λέξη “πατέρα” δεν μάθαμε να τη λέμε, οι δυσκολίες πολλές, φτώχεια, πείνα. Οι γυναίκες , οι μαμάδες μας ήταν ηρωίδες και κάτι παραπάνω.» Δίπλα του ο κ. Γιάννης Αποστολάκης 7 ετών τότε. Κατά τη μάχη είχαν φύγει σε ορεινό χωριό και ο πατέρας του αποφάσισε να γυρίσει στο χωριό για να φροντίσει το αμπέλι. «Κρεμάστηκα στο λαιμό του πατέρα μου. Ήμουν 7 χρονών! Ήθελα να τον κρατήσω να μη γυρίσει στο χωριό. Τρία άτομα με κρατούσαν γιατί δεν ήθελα να τον αποχωριστώ. “Μπαμπά θα σκοτώσουν” του έλεγα, λες και το έβλεπα, λες και το ξερα. Έφυγε και δύο μέρες μετά μας ήλθε το μαντάτο ότι τον είχαν εκτελέσει…τον θυμάμαι ακόμα σαν όνειρο γιατί ήταν πολύ καλός άνθρωπος» μας είχε πει.
«Αυτή η έκθεση είναι ο δικός μας τρόπος να πούμε ότι η “Ελιά της Μνήμης” δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν. Ανήκει στο τώρα, ως ένα διαρκές εργαλείο αυτοπροσδιορισμού και κατανόησης του εαυτού μας μέσα στη δίνη της ιστορίας. Τιμούμε τη θυσία τους, αναζητώντας την αλήθειας μας» υπογράμμισε η κ. Μαρία Α. Δρακάκη, εγγονή του Νικόλαου Μιχελάκη που εξαιρέθηκε την τελευταία στιγμή από τη γραμμή της εκτέλεσης λόγω των άσπρων μαλλιών του.
