■ ∆ιαπιστώνονται περιβαλλοντικές, οικονοµικές και χωροταξικές… ατασθαλίες
Τεκµηριωµένες περιβαλλοντικές, κοινωνικές, οικονοµικές και χωροταξικές ενστάσεις για τη γραµµή υψηλής Τάσης Χανιά – ∆αµάστα περιλαµβάνει το πρώτο παραδοτέο της ερευνητικής µελέτης που παραδόθηκε από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ) στον ∆ήµο Αποκορώνου, δικαιώνοντας την επίµονη προσπάθεια της δηµοτικής Αρχής Κουκιανάκη.
Η ανεξάρτητη ερευνητική οµάδα του ΕΜΠ στο πλαίσιο της Προγραµµατικής Σύµβασης που ζήτησε ο ∆ήµος Αποκορώνου µε τη θεσµική ανταπόκριση της ΠΕ∆ Κρήτης, κατέθεσε χθες το πολυσέλιδο κείµενό της το οποίο αναδεικνύει ότι η προτεινόµενη εναέρια γραµµή µήκους 101,3 χιλιοµέτρων, έχει δικαίως ξεσηκώσει θύελλα αντιδράσεων.
Η γραµµή η οποία έχει λάβει Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων το Μάιο του 2025, περνά από ορεινά, παρθένα και πολιτισµικά φορτισµένα τοπία της Κρήτης, δηµιουργώντας σειρά ασυµβατοτήτων µε το ισχύον χωροταξικό πλαίσιο, την εθνική πολιτική περιβάλλοντος και τις διεθνείς κατευθύνσεις για τη χωροθέτηση ενεργειακών έργων.
ΤΙ ∆ΕΙΧΝΕΙ Η ΜΕΛΕΤΗ
Ερευνητική ομάδα ΕΜΠ, 2025.
Σύµφωνα µε την εισαγωγή της έκθεσης, στόχος του ΕΜΠ είναι η ανεξάρτητη αξιολόγηση της επιλογής όδευσης που περιγράφει η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων της εταιρείας Α∆ΜΗΕ και η αποτύπωση των επιπτώσεων στο φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον, αλλά και στη λειτουργία του νησιωτικού χώρου.
Η µελέτη τεκµηριώνει µε αναλυτικούς χάρτες ότι η γραµµή διασχίζει προστατευόµενες περιοχές Natura, τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, ορεινούς όγκους µε υψηλή γεωποικιλότητα, ιστορικές διαδροµές, µνηµεία, αρχαιολογικούς χώρους και παραδοσιακές εγκαταστάσεις όπως τα µιτάτα του Ψηλορείτη, δηµιουργώντας ένα συνεχές πλέγµα περιβαλλοντικών και πολιτισµικών «συγκρούσεων».
ΕΝΑ ΕΡΓΟ ΣΕ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
Η ερευνητική οµάδα καταγράφει, για πρώτη φορά µε τέτοια πληρότητα, τις ασυµβατότητες της όδευσης στα τρία µεγάλα γεωγραφικά τµήµατα: Χανιά, Ρέθυµνο και Ηράκλειο.
Στην Περιφερειακή Ενότητα Χανίων, η γραµµή διέρχεται από περιοχές υψηλής οικολογικής αξίας και ιστορικότητας. Στην έκθεση σηµειώνεται ότι η διέλευση από ορεινά τοπία και φυσικά οικοσυστήµατα επιφέρει «σοβαρές πιέσεις» σε προστατευόµενα τοπία και µνηµεία, υποβαθµίζοντας τη συνοχή των οικοτόπων και τη µορφολογία της ενδοχώρας.
Η ίδια εικόνα εντείνεται στο Ρέθυµνο, όπου η γραµµή περνά πλησίον της Ιεράς Μονής Αρκαδίου -έναν τόπο µε εθνικό συµβολισµό και χαρακτηρισµένο ιστορικό τόπο- καθώς και εντός του Γεωπάρκου UNESCO Ψηλορείτη. Το ΕΜΠ συνοδεύει την τεκµηρίωση µε φωτογραφίες του φυσικού τοπίου, αναδεικνύοντας τον βαθµό αλλοίωσης που θα προκαλέσει η εγκατάσταση των πυλώνων.
Στο Ηράκλειο, οι συγκρούσεις επεκτείνονται σε περιοχές όπου το χωροταξικό πλαίσιο προβλέπει προστασία τοπίων, αποφυγή χωροθέτησης βαριών υποδοµών και ενίσχυση ήπιων µορφών ανάπτυξης.
ΑΓΝΟΕΙΤΑΙ ΤΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟ
Η έκθεση εντοπίζει ότι το ισχύον Γενικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασµού (2008) είναι σαφές: επιβάλλει την αποφυγή διέλευσης ενεργειακών υποδοµών από αρχαιολογικούς χώρους και επιβάλλει την αποφυγή περιοχών Natura, ενώ προκρίνει την υπογειοποίηση των γραµµών σε παραδοσιακούς οικισµούς. Όπως σηµειώνει το ΕΜΠ, αυτές οι δεσµευτικές κατευθύνσεις δεν λαµβάνονται υπόψη στη ΜΠΕ που εγκρίθηκε και αποτελούν βασική πηγή ασυµβατότητας της χάραξης.
Επιπλέον, το Περιφερειακό Χωροταξικό Πλαίσιο Κρήτης προβλέπει συγκέντρωση των ενεργειακών δραστηριοτήτων σε συγκεκριµένους ενεργειακούς κόµβους και όχι διάσπαρτη επέκταση σε φυσικές περιοχές, κάτι που αντιτίθεται στη γραµµική, εκτεταµένη εγκατάσταση των πυλώνων Υψηλής Τάσης.
Παράλληλα, αναγνωρίζει εννέα τοπία ιδιαίτερης σηµασίας που απαιτούν ειδική προστασία – µέριµνα που δεν φαίνεται να έχει ενσωµατωθεί στην υπάρχουσα χάραξη.
Η έκθεση υπογραµµίζει ακόµη ότι η ΜΠΕ υιοθετεί «µη θεσµοθετηµένες» υποθέσεις για µελλοντικές αλλαγές στον σχεδιασµό των ΑΠΕ, επιχειρώντας να εντάξει την Κρήτη σε ζώνες αιολικής προτεραιότητας, παρότι αυτό δεν ισχύει σήµερα.
ΚΟΝΤΡΑ ΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ
Η «µεγάλη εικόνα» της Κρήτης: το έργο κινείται αντίθετα από τη στρατηγική για ήπια ανάπτυξη και προστασία του τοπίου Η µελέτη θυµίζει ότι ο κύριος αναπτυξιακός άξονας του νησιού είναι ο βόρειος, κατά µήκος του ΒΟΑΚ, ο οποίος πρέπει να περιλαµβάνει τις βαριές χρήσεις και τα µεγάλα δίκτυα. Η όδευση Χανιά – ∆αµάστα, αντίθετα, εισχωρεί βαθιά στους ορεινούς όγκους και στα τοπία ιδιαίτερης φυσικής και πολιτισµικής σηµασίας, ερχόµενη σε αντίθεση µε τον προσανατολισµό του χωροταξικού σχεδιασµού για διατήρηση της φυσιογνωµίας της ενδοχώρας και αποφυγή κατανάλωσης γης υψηλής οικολογικής και αισθητικής αξίας.
ΠΡΟΤΥΠΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΡΟΤΥΠΑ
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει το κεφάλαιο της αποδελτίωσης της διεθνούς εµπειρίας. Το ΕΜΠ παραθέτει τεκµηρίωση από διεθνείς µελέτες που συνδέουν τις εναέριες γραµµές υψηλής τάσης µε σοβαρές κοινωνικές αντιδράσεις, επιπτώσεις στο τοπίο και κατακερµατισµό οικοτόπων. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι η υπόγεια όδευση θεωρείται παγκοσµίως η βασική εναλλακτική έναντι των εναέριων γραµµών, ιδιαίτερα σε ευαίσθητες περιοχές.
Η έκθεση παραθέτει ακόµη το παράδειγµα της πυρκαγιάς στη Βαρυµπόµπη το 2021, µε αναφορά στο επίσηµο πόρισµα, όπου η έναρξη αποδόθηκε σε πυλώνα υψηλής τάσης λόγω ηλεκτρικών τόξων από ακαθάριστους µονωτήρες. Η αναφορά του ΕΜΠ δεν αποτελεί αξιολογική κρίση, αλλά τεκµήριο ότι η διεθνής και ελληνική εµπειρία αναγνωρίζει τεχνικούς κινδύνους από τις γραµµές Υψηλής Τάσης σε δασικές περιοχές.
ΕΝ ΑΝΑΜΟΝΗ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗΣ
Στην Ανακεφαλαίωση, το ΕΜΠ καταλήγει ότι η προτεινόµενη χάραξη παρουσιάζει σηµαντικές ασυµβατότητες µε το περιβάλλον, την πολιτιστική κληρονοµιά, τις διεθνείς καλές πρακτικές και τον χωροταξικό σχεδιασµό. Το παραδοτέο Α’ Φάσης δεν προτείνει ακόµη εναλλακτική όδευση -αυτό αποτελεί αντικείµενο επόµενης φάσης- ωστόσο διατυπώνει σαφώς ότι η αξιολόγηση της ΜΠΕ αποκαλύπτει κενά, παραλείψεις και απουσία ενσωµάτωσης κρίσιµων θεσµικών δεσµεύσεων.
Το εύρηµα που αναδεικνύεται σε όλο το έργο είναι κοινό: η γραµµή Υψηλής Τάσης Χανιά – ∆αµάστα δεν αποτελεί απλώς µια ενεργειακή υποδοµή, αλλά µια όδευση που επηρεάζει τον πυρήνα της φυσικής και πολιτισµικής ταυτότητας της Κρήτης. Πρόκειται για ένα έργο που, όπως µαρτυρά το παραδοτέο, απαιτεί βαθύτερη διερεύνηση, επανεξέταση επιλογών και πλήρη αξιολόγηση πιθανών εναλλακτικών, ώστε να διασφαλιστεί ότι το ενεργειακό όφελος δεν θα συνοδευτεί από µη αναστρέψιµη υποβάθµιση του τοπίου και της κληρονοµιάς του νησιού.
Πυλώνες πάνω σε Natura, µνηµεία και «απάτητα βουνά»
Σε επίπεδο Χανίων, η µελέτη καταγράφει πως η γραµµή διέρχεται από περιοχές υψηλής οικολογικής σηµασίας και ιστορικότητας, δηµιουργώντας σοβαρές πιέσεις σε προστατευόµενα τοπία και µνηµεία.
Φυσικό Περιβάλλον & Natura 2000
-Λευκά Όρη (ΕΖ∆ GR4340008) & «Απάτητα Βουνά»: Η γραµµή διέρχεται σε απόσταση µόλις 500 µέτρων από το όριο της ζώνης προστασίας των Λευκών Ορέων και σε πλήρη οπτική επαφή µε αυτήν. Η περιοχή αυτή επικαλύπτεται µε τον θεσµό των «Απάτητων Βουνών», όπου απαγορεύεται η διάνοιξη δρόµων και τεχνικών επιφανειών.
-Φρε – Τζιτζιφές – Νίππος (ΕΖ∆ GR4340011): Η χάραξη τέµνει την προστατευόµενη περιοχή, η οποία χαρακτηρίζεται από εξαιρετική φυσική οµορφιά, µε µεσογειακή βλάστηση, µικρούς οικισµούς της εποχής της ενετοκρατίας και µωσαϊκό αγροτο-φυσικού τοπίου.
– ∆ράπανο – Γεωργιούπολη – Λίµνη Κουρνά (ΕΖ∆ GR4340010 & ΖΕΠ GR4340022): Η γραµµή επηρεάζει κρίσιµους υγροτόπους και ζώνες ορνιθοπανίδας.
– Καταφύγια Άγριας Ζωής (ΚΑΖ): Η γραµµή διέρχεται µέσα από δύο ΚΑΖ:
• o «Στύλου – Κατωχωρίου» (κωδικός Κ891) για µήκος 3.403 µέτρων.
• o «Λίµνη Κουρνά» (κωδικός Κ896) για µήκος 913 µέτρων.
Πολιτιστικό Περιβάλλον & Μνηµεία
– Αρχαιολογικός Χώρος Νεροκούρου: Η γραµµή προκαλεί οπτική όχληση στη Ζώνη Β’ του χώρου, όπου βρίσκονται κατάλοιπα µινωικής έπαυλης.
– Συγκρότηµα Μίνωος Ησυχάκη: Σηµαντικό ενετικό συγκρότηµα µε αναγεννησιακό κήπο, το οποίο βρίσκεται σε εγγύτητα µε τη χάραξη.
– Θολωτός Τάφος Φυλακής: Εντοπίζεται ίσως η σοβαρότερη σύγκρουση, καθώς ο πλησιέστερος πυλώνας χωροθετείται σε απόσταση µόλις 35 µέτρων από τον υστεροµινωικό θολωτό τάφο.
– Ιστορικοί Τόποι: Επηρεάζονται ο Πύργος της Μαλάξας και το Μουσουλµανικό Τέµενος στα Τσικαλαριά.
Κουκιανάκης: «Αγώνας µέχρι την τελική δικαίωση»
«Μήνυµα προς κάθε κατεύθυνση» στέλνει ο δήµαρχος Αποκορώνου Χαράλαµπος Κουκιανάκης, σηµειώνοντας πως «Ο Αποκόρωνας δεν θα γίνει διάδροµος έργων χωρίς κοινωνική νοµιµοποίηση. Θα παραµείνει τόπος ζωής, µνήµης, αγώνα και αξιοπρέπειας.
Συνεχίζουµε. Ενωµένοι. Μέχρι την τελική δικαίωση».
Ο δήµαρχος αναφέρει πως «από το πρώτο λεπτό που τέθηκε το ζήτηµα της γραµµής Υψηλής Τάσης Χανιά – ∆αµάστα, επιλέξαµε τον δύσκολο δρόµο: τον δρόµο της ευθύνης, της σύγκρουσης όταν χρειάζεται και της υπεράσπισης του τόπου µας. Όχι µε λόγια κενά, αλλά µε πράξεις, τεκµηρίωση, επιστήµη και θεσµική µάχη. Σήµερα, τα αποτελέσµατα αυτού του αγώνα αρχίζουν να φαίνονται.
Με µελέτες υψηλού κύρους, µε τη φωνή των πολιτών ενωµένη, µε θεσµικές παρεµβάσεις και προσφυγές στη ∆ικαιοσύνη, αποδεικνύεται έµπρακτα ότι ο αγώνας µας δεν ήταν ούτε συµβολικός ούτε πρόσκαιρος – ήταν και παραµένει ουσιαστικός».
Τονίζοντας ότι ο αγώνας αυτός δίδεται «για τις επόµενες γενιές, για να µπορούµε αύριο να κοιτάµε τα παιδιά µας στα µάτια και να λέµε: “∆εν υποχωρήσαµε. ∆εν τα παραδώσαµε. Σταθήκαµε όρθιοι”», ο δήµαρχος ευχαριστεί τους πολίτες που συµπαραστέκονται, τους επιστηµονικούς και θεσµικούς φορείς «που στήριξαν τον αγώνα µε γνώση και υπευθυνότητα» αλλά και τους «αυτοδιοικητικούς συνεργάτες µας, που επέλεξαν τον δύσκολο δρόµο της σύγκρουσης αντί της σιωπής».
Ευχαριστεί επίσης «το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο για την επιστηµονική αρτιότητα και εγκυρότητα της µελέτης».
ΤΑ ΕΠΟΜΕΝΑ ΒΗΜΑΤΑ
Το πρώτο παραδοτέο έχει ήδη αποσταλεί στον πρόεδρο της ΠΕ∆ Κρήτης, όπως προβλέπεται από τη σύµβαση.
Υπενθυµίζεται ότι ο ∆ήµος Αποκορώνου έχει ήδη προσφύγει στο Συµβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) κατά του έργου, και τα παραδοτέα της µελέτης του ΕΜΠ, τόσο το παρόν όσο και το τελικό, θα κατατεθούν επισήµως στο ΣτΕ ως κρίσιµα επιστηµονικά και νοµικά τεκµήρια, µε στόχο την απόρριψη της εφαρµογής της συγκεκριµένης ΜΠΕ και του τρόπου υλοποίησης του έργου όπως αυτός σήµερα σχεδιάζεται.
Σύµφωνα µε τον προγραµµατισµό, το τελικό παραδοτέο θα παραδοθεί στο αµέσως επόµενο χρονικό διάστηµα, αποτυπώνοντας µια ολοκληρωµένη, πλήρη και τεκµηριωµένη επιστηµονική προσέγγιση του συνόλου των επιπτώσεων και των εναλλακτικών λύσεων. Κατά την ολοκλήρωση της έρευνας, θα πραγµατοποιηθεί δηµόσια παρουσίαση των συµπερασµάτων µε την παρουσίατης ερευνητικής οµάδας του ΕΜΠ.
Η ερευνητική οµάδα, µε επιστηµονικά υπεύθυνο τον Καθηγητή ∆ηµήτρη Καλιαµπάκο, αποτελείται από τους Καθηγητές: Νίκο Μπελαβίλα, ∆ηµήτρη ∆αµίγο, Ειρήνη Κλαµπατσέα, Λευκοθέα Παπαδά. Συµµετέχουν επίσης οι αρχιτέκτονες-πολεοδόµοι: ∆ρ. Κατερίνα Χριστοφοράκη, Πολίνα Πρέντου και η Αρχιτέκτων Μηχανικός Εµµανουέλα Φραγκούλη.
Τα παράλογα της γραµµής µε µια… µατιά
•∆ιέλευση από προστατευόµενες περιοχές
• Σύγκρουση µε µνηµεία και αρχαιολογικούς χώρους
• Ασυµβατότητα µε το χωροταξικό πλαίσιο
• Αντίθεση µε τη στρατηγική προστασίας του τοπίου
• Υψηλή οπτική και αισθητική όχληση
• Τεχνικοί κίνδυνοι από εναέριες γραµµές
