Βιότοπος – περιγραφή
Η λατινική ονοµασία του βοτάνου είναι PRUNUS domestica L. (Προύµνη η οικιακή). Η ∆αµασκηνιά είναι φυλλοβόλο δένδρο το οποίο ανήκει στο γένος Προύµνη, στην οικογένεια των Ροδοειδών. Τους καρπούς της τους συναντούµε µε τις ονοµασίες Κοκκύµηλα, ∆αµάσκηνα, Προύνα, Βράβυλα. Υπάρχουν περισσότερες από 2000 ποικιλίες του φυτού σε όλο τον κόσµο.
Συνηθίζεται να λέγεται ∆αµασκηνιά και η Μπουρνελιά, όµως στην πραγµατικότητα διαφέρουν από το σχήµα και χρώµα των καρπών τους
Ακόµη οι καρποί της Κοκκοµηλέας (PRUNUS insititia L. – Προύµνη η εξηµερωµένη), τα γνωστά µας κορόµηλα, µοιάζουν µε τα δαµάσκηνα αλλά υστερούν σηµαντικά από αυτά όσον αφορά τις διαιτητικές και φαρµακευτικές τους ιδιότητες.
Η ∆αµασκηνιά είναι ιθαγενές φυτό των χωρών του βόρειου ηµισφαιρίου και κατάγεται από τις περιοχές της Κασπίας θάλασσας.
Είναι δέντρο που φτάνει σε ύψος τα 12 µέτρα, µε πλούσιο ριζικό σύστηµα αλλά επιπόλαιο, όπως οι Κοροµηλιές µε τις οποίες θεωρείται αδελφό δέντρο. Οι ανθοφόροι οφθαλµοί του φέρουν 2 έως 3 άνθη. Είναι είδος ερµαφρόδιτο και επικονιάζεται από τα έντοµα. Ο καρπός της ∆αµασκηνιάς είναι το δαµάσκηνο.
Στην Ελλάδα καλλιεργείται η Σκοπελίτικη ποικιλία τα δαµάσκηνα της οποίας προορίζονται για ξήρανση κύρια σε Σκόπελο, Θεσσαλία, Στερεά Ελλάδα, Μακεδονία και Θράκη. Βασικές ποικιλίες τα δαµάσκηνα και οι βανίλιες.
Ιστορικά στοιχεία
Είναι δέντρο γνωστό από την αρχαιότητα. Ο Θεόφραστος αναφέρεται σε αυτή µε το όνοµα «προύµνη» εξ ου και η επιστηµονική του ονοµασία Προύµνος.
Στην Ελλάδα εισήχθησαν από την ∆αµασκό της Συρίας. Η αξιόλογη υπακτική δράση του δαµάσκηνου ήταν γνωστή στους αρχαίους Έλληνες και τους Άραβες ιατρούς. Γνώριζαν ότι όχι µόνο αδειάζουν το έντερο αλλά και ότι επαναφέρουν χρονικά στο φυσιολογικό τις κενώσεις αυτού. Γνώριζαν ακόµη ότι δρουν ως αντισηπτικά του εντέρου, αποσυµφορητικά του ήπατος, αποτοξινωτικά του οργανισµού και τη θρεπτική τους δράση.
Συστατικά-χαρακτήρας
Ο νωπός καρπός περιέχει νερό 82%, σάκχαρο 3,5%, υδατάνθρακες 4,5%, οξέα 1,5%, λευκωµατοειδή 0,50%, τέφρα 0,60% και κυτταρίνη 5%.
Ο αποξηραµένος καρπός περιέχει νερό 29%, σάκχαρο 44%, υδατάνθρακες 18%, οξέα 3%, λευκωµατοειδή 2% και τέφρα 1,5%.
Στον καρπό περιέχονται ακόµη κάλιο, νάτριο, σίδηρος, µαγνήσιο, φώσφορος, τανίνη, αιθέριο έλαιο, βιταµίνη Α, Β6, θειαµίνη, ριβοφλαβίνη, νιασίνη, ασκορβικό οξύ.
Άνθιση – χρησιµοποιούµενα µέρη – συλλογή
Το δέντρο ανθίζει νωρίς την άνοιξη. Για θεραπευτικούς σκοπούς χρησιµοποιούνται κύρια οι καρποί οι οποίοι ωριµάζουν από Αύγουστο έως τον Οκτώβριο.
Θεραπευτικές ιδιότητες και ενδείξεις
Τα δαµάσκηνα είναι φυσικό καθαρτικό. Είναι εξαιρετικά διουρητικά και εκκοπρωτικά. ∆εν είναι ακόµα γνωστό το ενεργό καθαρτικό χηµικό συστατικό των δαµάσκηνων, δεδοµένου ότι η δράση αυτή δεν οφείλεται στις πλούσιες διαλυτές ίνες που περιέχει µια και ο χυµός του φρούτου έχει ανάλογη καθαρτική ιδιότητα.
Συνιστώνται στους πάσχοντες από νοσήµατα του κύκλου της αρθριτικής δυσκρασίας, τους νεφριτικούς, τους καρδιοπαθείς, τους δυσκοίλιους, τους αιµορροϊδικούς και αντενδείκνυνται για όσους πάσχουν από σάκχαρο.
Τα δαµάσκηνα είναι µία από τις πλέον ευεργετικές τροφές για τον οργανισµό. Έχει τεράστια αντιοξειδωτική ικανότητα. Σύµφωνα µε τις έρευνες τα αποξηραµένα δαµάσκηνα έχουν εξαπλάσια αντιοξειδωτική δράση από ότι τα φρέσκα. Είναι γνωστό ότι τα τρόφιµα µε µεγάλη συγκέντρωση αντιοξειδωτικών έχουν την ικανότητα να επιβραδύνουν τους µηχανισµούς που εµπλέκονται µε την γήρανση του σώµατος και του εγκεφάλου. Και αυτό επειδή προστατεύουν τις κυτταρικές µεµβράνες από την οξείδωση, ασκούν αντικαρκινική δράση, ρυθµίζουν την αρτηριακή πίεση και συµβάλλουν στην οµαλή εγκεφαλική µικροκυκλοφορία. Κύρια αντιοξειδωτική πηγή του αποξηραµένου δαµάσκηνου είναι οι φαινόλες που περιέχει.
Τα δαµάσκηνα θεωρείται ότι µειώνουν τον κίνδυνο του καρκίνου του παχέως εντέρου και προστατεύουν από την αρτηριοσκλήρωση.
Επίσης η κατανάλωση µιας µικρής ποσότητας δαµάσκηνων µπορεί να είναι ευεργετική όταν προσπαθείτε να χάσετε βάρος.
Βοηθά στην οµαλή λειτουργία της καρδιάς λόγω της υψηλής περιεκτικότητας του σε κάλιο. Το κάλιο είναι µεταλλικό στοιχείο που συµβάλει στη διατήρηση της φυσιολογικής αρτηριακής πίεσης και την καρδιακή λειτουργία.
Ένα τέταρτο ενός φλιτζανιού δαµάσκηνα περιέχει 316,6 mg καλίου και µόλις 1,7 mg νατρίου.
Ο φώσφορος που περιέχει ο καρπός είναι ωφέλιµος για το νευρικό σύστηµα.
Επίσης τα δαµάσκηνα πάνω από δηµητριακά για πρωινό, µπορεί να βοηθήσουν στην πρόληψη της υψηλής πίεσης του αίµατος.
Τα αµύγδαλα των πυρήνων των δαµάσκηνων είναι καταπραϋντικά και ανθελµινθικά. Περιέχουν σηµαντική ποσότητα παχέως ελαίου, µε ωραία γεύση και άρωµα, που µπορεί να αντικαταστήσει το γνωστό µας αµυγδαλέλαιο. Τα αµύγδαλα του καρπού τρώγονται κοπανισµένα.
Από τον κορµό και τους κλάδους της ∆αµασκηνιάς εξέρχεται γόµµα άριστης ποιότητας, που χρησιµοποιείται στη φαρµακευτική αντί του αραβικού κόµµεως, γνωστή µε το όνοµα “gummi nostras”.
Παρασκευή και δοσολογία
Τα δαµάσκηνα τα τρώµε ωµά, αποξηραµένα ή κοµπόστα. Το χρώµα από µόνο του δεν αποτελεί ένδειξη ότι το φρούτο είναι ώριµο. Μερικές ποικιλίες ωριµάζουν εντελώς όταν το χρώµα τους είναι κιτρινοπράσινο. Άλλες όταν είναι κόκκινο και άλλες όταν είναι ιώδες ή µαύρο. Όταν το φρούτο είναι µαλακό στο άγγιγµα είναι σίγουρα ώριµο. Το άγουρο φρούτο είναι σκληρό.
Μισό ποτήρι χυµός δαµάσκηνου την ηµέρα δρα ως καθαρτικό στους περισσότερους ανθρώπους.
Προφυλάξεις
∆εν ενδείκνυνται σε όσους πάσχουν από σάκχαρο. Επίσης δεν πρέπει όσοι πάσχουν από προβλήµατα εντέρου ή δυσπεψίας να τρώνε ωµά δαµάσκηνα, διότι µπορεί να τους προκαλέσουν γαστρεντερικές διαταραχές. Τα δαµάσκηνα είναι πιο εύπεπτα παρασκευαζόµενα ως µαρµελάδα, κοµπόστα ή αποξηραµένα. Η υπερκατανάλωση του καρπού προκαλεί φούσκωµα, σφίξιµο και δυσπεψία.
