«Ε λ π ί δ α είναι, να είσαι ικανός να βλέπεις το φως, παρά το σκοτάδι γύρω σου»
Desmund Tutu (1931-2011) Θεολόγος, Αρχιεπίσκοπος Νότιας Αφρικής
ΜΕ ΑΙΣΙΟ∆ΟΞΙΑ και ελπίδα για καλύτερες µέρες, ξανα-υποδεχόµαστε το Μικρό Χριστό. Πάντα ε λ π ί ζ ο υ µ ε πως µια Θεία Γέννηση µπορεί να ανατρέψει την πραγµατικότητα. Έστω κι αν “τα πάντα, σαν πάντα, ξανά και ξανά…” παραµένουν ίδια. Η αισιοδοξία µάς κρατάει ζωντανούς· δεν µπορεί παρά κάποτε να έλθει το “επί γης ειρήνη”, λέµε, και να βασιλεύσει στον πλανήτη το “εν ανθρώποις ευδοκία”.
ΟΜΩΣ, κλείνοντας το πρώτο τέταρτο του 21ου αιώνα, αισθανόµαστε εντονότερα τη στυφή γεύση που αφήνουν τα αιµατηρά χρόνια πολέµου στην Ουκρανία και η θεόµορφη, µέχρις εσχάτων σύγκρουση στη Μέση Ανατολή· αλλά και αλλού (Σίδνεϋ, ∆εκ. 25). Ο κόσµος µας, από την εποχή της εµφάνισης του Χριστού µε τη “σφαγή των νηπίων”, είναι γεµάτος από γεννοκτονίες, προσφυγιές, εγκλήµατα πολέµων, απληστία των λίγων, ανέφικτες επικηρύξεις εγκληµατιών πολέµων (Πούτιν, Νετανάχιου) κ.ά. ∆υστυχώς, είµαστε αδύναµοι να αναχαιτίσουµε το κακό, αλλά και ανίκανοι να πάµε εναντίον του “δίκαιου της πυγµής”, ώστε να επικρατήσει κάποια τάξη στον πλανήτη…
ΥΠΑΡΧΟΥΝ και εξαιρέσιµα γεγονότα, όπως αυτό της από κοινού προσευχής στη Νίκαια της Τουρκίας, του Πάπα, εκπρόσωπου της Ρωµιοκαθολικής Εκκλησίας και του ηµέτερου Οικουµενικού Πατριάρχη. Ειπώθηκε για πρώτη φορά στο “Πιστεύω”, το “εκ του Πατρός εκπορευόµενον” αποδεικνύοντας ότι η ιστορία, η πίστη και η γλώσσα της προσευχής µπορούν να ενώσουν. Να γίνει υπέρβαση δογµατικών διαφωνιών και γεωγραφικών συνόρων που προκάλεσαν εγωισµοί και λ έ ξ ε ι ς.
ΟΣΟ για τις φετινές γιορτές, πάντα υπάρχουν οι πατρίκιοι των κοινωνιών µας που τρέφοντας µεγαλόσχηµες ψευδαισθήσεις και µαταιότητες, εκδράµουν στην αλλοδαπή για να “γιορτάσουν” χλιδάτα Χριστούγεννα: µε χιόνια και έλκυθρα, ολίγον χοντροµπαλά Άγιο των δώρων και φυσικά πολύ καλοπέραση! Πού; Μα, εκεί στο µακρινό χιονισµένο Ροβανιέµι (!) (Φινλανδία) ή στην άπλετη φωτοχυσία της Βιέννης, του Παρισιού και του Λονδίνου…!
…ΑΛΛΑ, ξεφεύγοντας για λίγο από µια ψευδοπραγµατικότητα, ας µπούµε στο παραδοσιακό κλίµα των ηµερών. Κι ας έχει ξεκινήσει αυτό, πολύ νωρίτερα φέτος. Όµως, µόνον όταν µπάινουµε στο ∆ωδεκαήµερο αρχίζουµε πραγµατικά να αισθανόµαστε το βαθύτερο νόηµα των Ηµερών. Μας το χαρίζουν αφειδώς παλιά παραδοσιακά κείµενα και ποίηση, η χαρά ζωγρφισµένα στα πρόσωπα των “καλαντιστάδων” και ο Παπαδιαµάντης… Εστιάζουµε στον “άγιο των Γραµµάτων” µας και στον µοναδικό τρόπο γραφής του: χρησιµοποιεί µια γλώσσα ιδιότυπη (καθαρεύουσα σε αφήγηση και περιγραφή, δηµοτική µε συχνούς ιδιωµατισµούς της γενέτειράς του Σκιάθου, στα διαλογικά µέρη).
Η ΓΛΩΣΣΑ του Παπαδιαµάντη αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της “µαγείας” του κατά τον Ελύτη. Απόµακρος, “κοσµοκαλόγερος”, κατά τον Μ. Περάνθη, του άρεσε να ζει στον κλειστό εσωτερικό του κόσµο αποζητώντας την πνευµατική ανακούφιση µε το να εικονοποιεί λογοτεχνικά τις παιδικές του αναµνήσεις: τόσο σε ποιήµατα, όσο και σε διηγήµατα στα οποία ζωντανεύει και παλιούς θρύλους του νησιού του. Οι µνήµες τού κρατούν συντροφιά στην ατελείωτη αυτοαποµόνωσή του στο κλεινόν άστυ. Κι όταν φορές η νοσταλγία τον στοιχειώνει, ο Παπαδιαµάντης την προσπερνά γράφοντας υπέροχα διηγήµατα που τα ντύνει µε θρησκευτική ευλάβεια και σεβας.
Ο ΚΥΡ-ΑΛΕΞΑΝ∆ΡΟΣ διέθετε έναν κόσµο άσπιλο και άτρωτο από µικρότητες, “γεµάτο αγνό έρωτα” για τη ζωή. Είχε την ικανότητα να µεταβάλλει τα ελάχιστα σε πλούσιους γλωσσικούς θησαυρούς, χάρη στον τρόπο που τα χειριζόταν. Μάλιστα, µε µια ανείπωτη, σχεδόν αυθόρµητη αθωότητα. Αξίζει να γνωρίσουµε τον κυρ-Αλέξανδρο στα παιδιά µας: τον απλοϊκό και περήφανο Σκιαθίτη συγγραφέα, µε το καλοσυνάτο βλέµµα, τα ατηµέλητα ρούχα, το παλιό ηµίψηλο και τα ακατάστατα γενάκια….
ΟΛΟΚΛΗΡΗ η ουσία του έργου του Παπαδιαµάντη περιλαµβάνεται στην πιο κάτω θρησκευτικότατη φράση που ο ίδιος µας άφησε παρακαταθήκη: «Τὸ ἐπ᾽ ἐµοί, ἐνόσῳ ζῶ καὶ ἀναπνέω καὶ σωφρονῶ, δὲν θὰ παύσω πάντοτε, ἰδίως δὲ κατὰ τὰς πανεκλάµπρους ταύτας ἡµέρας, νὰ ὑµνῶ µετὰ λατρείας τὸν Χριστόν µου, νὰ περιγράφω µετ᾽ ἔρωτος τὴν φύσιν καὶ νὰ ζωγραφῶ µετὰ στοργῆς τὰ γνήσια ἑλληνικὰ ἤθη. Ἐὰν ἐπιλάθωµαί σου, Ἱερουσαλήµ, ἐπιλησθείη ἡ δεξιά µου, κολληθείη ἡ γλῶσσά µου τῷ λάρυγγί µου, ἐὰν οὐ µή σου µνησθῶ. ». (1)
ΑΣ ΑΠΟΛΑΥΣΟΥΜΕ ένα µικρό απόσπασµα από το διήγηµα “Στο Χριστό στο Κάστρο” (2) στο οποίο, στη χαρά των ανθρώπων για τη Γέννηση του Χρστού, “ζωντανεύει” όλη η εκκλησία, µε τους αγίους, τους πολυελαίους και τους αγγέλους της από ψηλά:
«…Αλλ΄ότε ο ιερεύς εξελθών έψαλε το «∆εύτε ίδωµεν πιστοί, πού εγεννήθη ο Χριστός», τότε αι µορφαί των Αγίων εφάνησαν ως να εφαιδρύνθησαν εις τους τοίχους. «Ακολουθήσωµεν λοιπόν ένθα οδεύει ο αστήρ», και ο κυρ Αλεξανδρής ενθουσιών έλαβε την υψηλήν καλάµην και έσεισεν τον πολυέλαιον µε τας λαµπάδας όλας ανηµµένας. «Άγγελοι υµνούσιν ακαταπαύστως εκεί», κ΄εσείσθη ο ναός όλος από την βροντώδη φωνήν του παπά-Φραγκούλη µετά πάθους ψάλλοντος: «∆όξα εν υψίστοις λέγοντες, τω σήµερον εν σπηλαίω τεχθέντι». Και οι άγγελοι οι ζωγραφιστοί, οι περικυκλούντες τον Παντοκράτορα άνω εις τον θόλον, έτειναν το ούς, αναγνωρίσαντες οικείον αυτοίς τον ύµνον. Και είτα ο ιερεύς επήρε καιρόν, και ήρχισε να προσφέρη “τω Θεώ θυσίαν αινέσεως…»
ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ πίστευα και πιστεύω πως, όσο πιο απλά γιορτάζει κανείς αυτές τις µέρες, τόσο πιο κοντά είναι στο πνεύµα τους. Που δεν είναι άλλο από την επιστροφή σε αθώες εποχές στις οποίες αισθήµατα όπως η αγάπη, η φιλία, η αλληλεγγύη, ήταν τρόπος ζωής. Κάτι που ολοένα σπανίζει σήµερα. Είναι αναγκαία η καταφυγή στην παιδικότητα, τη µαγεία, το όνειρο· είναι αναγκαία µια φυγή από τις ολόφωτες, αλλά ολοένα και πιο άψυχες γιορτές του τ ώ ρ α. Ευτυχώς, την ιερότητα ή τον συµβολισµό των ηµερών κρατούν παλαιά κείµενα, ιεροί στίχοι, παιδικά κάλαντα και χριστουγεννιάτικα παραδοσιακά τραγούδια…
ΤΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ στην εποχή µας, η επιστροφή στη χαµένη αθωότητα των ηµερών είναι ζωτικής ψυχολογικής σηµασίας “επιστροφή” στον εαυτό µας. Με όποιο περιτύλιγµα κι αν προσφέρεται.
Χθες 21/12/25, ήταν των Ευχών. Ευχή µας να ειρηνεύσει ο κόσµος, να γαληνέψουν οι πολεµοκάπηλοι, να αγαλλιάσει η ψυχή µας.
ΚΑΛΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ!
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
-(1) Αλέξανδρου Παπαδιαµάντη, Λαµπριάτικος ψάλτης, τ.2, σ. 517 Κριτική έκδοση Ν. ∆. Τριανταφυλλόπουλου, εκδ. ∆ΟΜΟΣ, Αθήνα 1982
-(1) Αλέξανδρου Παπαδιαµάντη, “∆ιηγήµατα”, σελ. 71-72, Στο Χριστό στο Κάστρο”, εκδ. Σµυρνάκη, χχ.
