«Στην εποχή µας η µαταιοδοξία έχει χτυπήσει κόκκινο. Αντίθετα, η δουλειά του ηθοποιού έχει να κάνει µε το σπάσιµο του εγωισµού, µε τη διάρρηξη της εικόνας µας, µε τη αλλαγή µας και ο ναρκισσισµός δεν έχει καµία θέση εκεί. Με την προβολή και το show έχει, µε εµάς όχι. Το θέατρο είναι τέχνη, δεν είναι show business».
Ο σκηνοθέτης και ηθοποιός Χρήστος Συρµακέζης στη νέα του παράσταση, «Τρία σανίδια, δύο πρόσωπα, ένα πάθος», που θα παρουσιάσει την Κυριακή 3 Μαΐου στα Χανιά, «χαρτογραφεί» τις περιπέτειες των ηθοποιών, στον καθηµερινό αγώνα που δίνουν για την τέχνη αλλά και την επιβίωσή τους.
Γι’ αυτές τις περιπέτειες, τις προκλήσεις της τεχνητής νοηµοσύνης, τη µαταιοδοξία και τον ναρκισσισµό που δεν έχουν θέση στο θεατρικό σανίδι, αλλά και την ανταµοιβή που συνεπάγεται κάθε καλλιτεχνικό ταξίδι, µιλήσαµε µαζί του ενόψει της παράστασης.
Πώς προέκυψε το συγκεκριµένο έργο;
Το έργο προέκυψε από την ανάγκη µου να χαρτογραφήσω κάπως την «άτακτη» ζωή των ηθοποιών στην Ελλάδα στα χρόνια που υπάρχω εγώ ως ηθοποιός, άρα είναι σχεδόν απολύτως βιωµατικό, να καταγράψω θεατρικά τις ιστορίες που µου έχουν συµβεί, είτε τις έχω ακούσει από δω κι από κει και να δώσω ενδεχοµένως, γράφοντάς το, και µια λύση στο βασικό πρόβληµα που αντιµετωπίζει το «από καρδιάς» θέατρο και οι ηθοποιοί του. Όταν λέω «από καρδιάς» εννοώ το όχι και τόσο εµπορικό θέατρο, αυτό που ξεκινάει από προσωπική και συλλογική ανάγκη έκφρασης, επικοινωνίας, ιδεολογίας, θέατρο που το κάνεις µε όλη σου την ψυχή και το σώµα. Ε, εκεί ξεκινάει το πρόβληµα. Οι ηθοποιοί αναγκάζονται να έρχονται σε επαφή µε ανερµάτιστους παραγωγούς ή τελικά να κάνουν µόνοι τους την παραγωγή του έργου που ονειρεύτηκαν. Και εκεί αρχίζει το ταξίδι, αλλά και το πρόβληµα. Έλλειψη κατάλληλων θεατρικών χώρων, δυσκολίες στην διαφήµιση, «εξαφάνιση από το πεδίο του marketing», βλέπε TV, social media µε επιλεκτικούς αλγόριθµους, ευνοιοκρατία κ.τ.λπ. Λίγο θέλει για να αποτύχεις; Όταν λοιπόν διηγούµουν αυτές τις ιστορίες στην σύντροφό µου και ζούσε και κάποιες από αυτές µαζί µου, µε ρωτάει µια µέρα: «Γιατί δεν τα κάνεις όλα αυτά ένα έργο; Θα έχει χιούµορ αλλά θα λέει και κάτι πολύ σοβαρό ταυτόχρονα». Και κάπως έτσι άρχισα να το γράφω πέρυσι τον Ιούνιο. Φυσικά ήταν και ένα θέµα που γνώριζα πολύ καλά.
Το έργο θίγει, µεταξύ άλλων, το ζήτηµα της εργασιακής ανασφάλειας των ηθοποιών. Πώς επιδρά αυτή η συνθήκη στη ζωή του καλλιτέχνη;
Επιδρά µε πολύ αγχωτικό τρόπο. Όταν δεν έχεις τα προς το ζην και κάνεις ατελείωτες πρόβες που δεν πληρώνεσαι, γιατί τις πρόβες ελάχιστοι τις πληρωνόµαστε, όταν σε επιλέγουν σε µια «µεγάλη παραγωγή» και τελικά δεν πραγµατοποιείται και εσύ µένεις χωρίς απασχόληση, όταν δεν σου κολλούν ένσηµα ενώ σε έχουν διαβεβαιώσει ότι κάτι θα κάνουν, ε, νιώθεις µεγάλο άγχος που µε τα χρόνια µεγαλώνει. Αισθάνεσαι ότι θα πεθάνεις στην ψάθα. Το αποτέλεσµα είναι είτε να τα παρατάς, είτε να δουλεύεις όπου σου τύχει, εντός και εκτός θεάµατος, δουλειές του ποδαριού κοινώς, είτε να κάνεις δικές σου µικροπαραγωγές για να κάνεις και αυτό που ονειρεύεσαι και να προσπαθείς να επιβιώσεις. Αυτό κάνουµε και εµείς, ως «Εκτός Τειχών».
Πού αποδίδετε εσείς το τόσο έντονο ενδιαφέρον νέων παιδιών να σπουδάσουν θέατρο, παρότι πρόκειται για ένα τόσο επισφαλές επάγγελµα;
Το αποδίδω στο όνειρο, στη διέξοδο, στη φυγή που προσφέρει το επάγγελµα και από την άλλη στη µεγάλη γνώση και πληροφόρηση που υπάρχει αυτή τη στιγµή διαθέσιµη γι’ αυτά τα παιδιά, γνώση που δεν την είχαµε τότε εύκολη ούτε κι εµείς. Π.χ. ο καθένας αυτή τη στιγµή µπορεί να βρει βιβλία, έρευνες, κείµενα, µεθόδους, σεµινάρια, τι παραστάσεις παίζονται σε όλο τον κόσµο, να επικοινωνήσει µε άλλους καλλιτέχνες εύκολα, φεστιβάλ, κι όλα αυτά χάριν του διαδικτύου. Ωστόσο, πολλοί νέοι θέλουν να ασχοληθούν µε το θέατρο γιατί νοµίζουν ότι προσφέρει στο Εγώ τους και ότι θα ανέβουν έτσι οι πόντοι της αλαζονείας τους. Αναλόγως, τα κριτήρια εισαγωγής σε σχολές έχουν χαλαρώσει πολύ και γενικά, όποιος έχει χρήµατα, σπουδάζει. Το τοπίο είναι θολό. Αλλά έτσι ήταν περίπου και στην εποχή µου. Απλά τώρα είναι πιο µαζικό το φαινόµενο.
Υπάρχουν «ποιοτικοί» και µη «ποιοτικοί» ηθοποιοί;
Ναι, φυσικά. Η ποιότητα για µένα δεν έγκειται στο ρεπερτόριο µόνο που παίζεις, αλλά στον τρόπο ανεβάσµατος, σε αυτό που θες να πεις στον κόσµο, στον τρόπο έρευνας του ρόλου. Αν θες να ξεπετάξεις έναν ρόλο και ερµηνεύεις τα πάντα µε τις ευκολίες σου και δεν προσπαθείς σε κάθε παράσταση να κάνεις ένα διαφορετικό καλλιτεχνικό ταξίδι, ε, τότε, ναι δεν µπορεί να καλείσαι ποιοτικός ηθοποιός. Η ποιότητα έγκειται και στην επιθυµία σου να βυθιστείς σε άγνωστα νερά σε κάθε καινούρια θεατρική δουλειά, να είσαι ανοιχτός να µάθεις καινούρια πράγµατα, να ερευνήσεις, να αλλάξεις σαν άνθρωπος. Για αυτό το λόγο κυρίως κάνουµε αυτή την δουλειά. Για την αλλαγή, τη µεταµόρφωση, την περιπέτεια. Αν θέλαµε να είµαστε στατικοί, θα κάναµε κάποια άλλη δουλειά. Είναι φυσικά και το ρεπερτόριο που επιλέγει κανείς. Αλλά κυρίως είναι στον τρόπο. Πάντως για µένα ένας δείκτης ποιότητας είναι, επαναλαµβάνω, είναι προσωπικό αυτό που θα πω, όταν δεν επιλέγεις έργο για να έχεις επιτυχία ή για να αρέσεις και να πουλήσεις κουλτούρα. Η ανθρωπότητα δεν έχει πια χρόνο για τέτοια. Ποιότητα υπάρχει µόνο όταν θα διαλέξεις έργο από καρδιάς και επειδή βλέπεις κάτι να συµβαίνει στην κοινωνία και θες να το θίξεις, να το αναδείξεις. Κάνουµε θέατρο για να αλλάξουµε τους εαυτούς µας και τον κόσµο. ∆εν το κάνουµε ούτε για τα λεφτά, ούτε για την δόξα. Αυτά είναι βλακείες και εφήµερα κίνητρα.
Ματαιοδοξία και ναρκισσισµός είναι κάποια από τα χαρακτηριστικά που φέρουν κάποιοι ηθοποιοί. Σκέπτοµαι καµιά φορά µήπως είναι και λίγο απαραίτητα για ανθρώπους που εκτίθενται πάνω στη σκηνή µπροστά σε τόσο κόσµο. Τι πιστεύετε;
Φυσικά και δεν είναι απαραίτητα. Στην εποχή µας η µαταιοδοξία έχει χτυπήσει κόκκινο. Αντίθετα, η δουλειά του ηθοποιού έχει να κάνει µε το σπάσιµο του εγωισµού, µε την διάρρηξη της εικόνας µας, µε τη αλλαγή µας και ο ναρκισσισµός δεν έχει καµία θέση εκεί. Με την προβολή και το show έχει, µε εµάς όχι. Το θέατρο είναι τέχνη, δεν είναι show business. Επίσης, σε άλλες κουλτούρες, στην Ανατολή, στο Ασιατικό θέατρο ας πούµε, ο ναρκισσισµός είναι κατακριτέος, αντίθετα προτιµάται ο ηθοποιός ως «κενό δοχείο» για να δεχτεί την ψυχή και το σώµα του κάθε νέου ρόλου.
– Το θέατρο ως µια «χειροποίητη» τέχνη απειλείται πιστεύετε από τις αλλαγές που φέρνει η τεχνητή νοηµοσύνη;
Ναι, το πιστεύω αυτό και το ξέρω, έχουµε αρχίσει ήδη να το διαπιστώνουµε. Από τα έργα που γράφονται µε ChatGtp ως τις αφίσες που κατά 60% σίγουρα πια είναι προϊόντα τεχνητής νοηµοσύνης. Φαίνεται πως ο άνθρωπος διέρχεται βαθιά ηθική και υπαρξιακή κρίση µε το να µην αποδέχεται τον εαυτό του και τα δηµιουργήµατά του ως έχουν αλλά εµπιστεύεται κάποιον άλλον, πιο µεγάλο από αυτόν, µια εταιρεία, µια µηχανή ας πούµε, για να του γράψει τα κείµενά του, τα έργα του και να του σχεδιάσει τις αφίσες του, ή να του γράψει και τα τραγούδια του. Τρεις ας το πούµε «ιδεολογίες» µας έχουν οδηγήσει ως εκεί: η ιδεολογία του βολικού, µια και είναι της µόδας να µην έχουµε χρόνο, να µην προλαβαίνουµε, να είµαστε busy all the time και έτσι ας αναλάβει η µηχανή να γράψει ένα έργο, η δεύτερη είναι η ιδέα του τέλειου που µας καλλιεργούν τόσα χρόνια από τη TV, τα ΜΜΕ και τη διαδικτυακή σαβούρα, ε, τελικά κατάφεραν να το περάσουν στον κόσµο, και η τρίτη είναι η κουλτούρα του τζάµπα και του φτηνιάρικου. Μια µηχανή εργάζεται χωρίς δικαιώµατα, πιο αποδοτικά και πιο φθηνά. Όλα αυτά µας οδήγησαν να αναθέτουµε σε µηχανές και εταιρείες τις ζωές µας. Οι χειροποίητες τέχνες κινδυνεύουν γιατί το µεγαλύτερο µέρος του κοινού αποµακρύνθηκε από αυτές, αφού ο σύγχρονος άνθρωπος δεν έχει πια καµιά σύνδεση µε τα ίδια του τα χέρια -άρα πώς να «συνδεθεί» µε κάποια πρωτόγονη και χειροποίητη τέχνη;- αλλά και επειδή οι ίδιοι οι καλλιτέχνες δεν κάνουν πια και τόσο χειροποίητη την τέχνη του θεάτρου αλλά προτιµούν τα µηχανήµατα τοποθετώντας στις παραστάσεις όλο και περισσότερο ηχοτοπία, προτζέκτορες, εκκωφαντικούς ήχους, πολυµέσα. ∆εν το εµπιστεύονται το χειροποίητο του πράγµατος ούτε και οι ίδιοι οι καλλιτέχνες. Αν και εγώ πιστεύω ότι µόδα είναι και θα περάσει… Το θέατρο γυρίζει στις ρίζες του, είναι πολύ πιο σοφό από ότι οι πιο µοντέρνες τεχνολογικές επινοήσεις. Τρία σανίδια, δυο πρόσωπα, ένα πάθος, αυτά είναι το θέατρο.
Ποια είναι τελικά η ανταµοιβή του καλλιτέχνη;
Μόνο η χαρά της δηµιουργίας, η χαρά της συνεργασίας, το χειροκρότηµα, το ταξίδι, η επαφή… Α, και ένα κοµµάτι ψωµί, για να µπορεί να συνεχίσει την τέχνη του.
Η παράσταση
Η παράσταση «Τρία σανίδια, δύο πρόσωπα, ένα πάθος» του Χρήστου Συρµακέζη, σε κείµενο-σκηνοθεσία Χρήστου Συρµακέζη, θα παρουσιαστεί την Κυριακή 3 Μαΐου στις 20.00 στο Θέατρο 73100, (Ιονίου Πελάγους 8, πίσω από τον Χαλκιαδάκη MAX στη λεωφόρο Σούδας).
Παίζουν: Μάριος Κεραλάκης, Χρήστος Συρµακέζης.
Φωτογραφίες: Γιώργος Καβουτσιώτης.
Παραγωγή: «Οµάδα Εκτός των Τειχών»
Εισιτήρια : 15 ευρώ κανονικό και 12 ευρώ µειωµένο (Άνεργοι-ΑΜΕΑ-Πολύτεκνοι-Φοιτητές)
Πληροφορίες και κρατήσεις στα τηλέφωνα: 6979733357 και 6942980981.
