» Απειλούνται µε µείωση 50% έως το 2100
» Η Αφρική στο επίκεντρο µιας επερχόµενης κοινωνικής και επισιτιστικής κρίσης
Έναν από τους λιγότερο ορατούς αλλά ιδιαίτερα κρίσιµους αντίκτυπους της κλιµατικής αλλαγής αναδεικνύει νέα διεθνής µελέτη: τη δραστική συρρίκνωση των βοσκήσιµων εκτάσεων παγκοσµίως.
Σύµφωνα µε την έρευνα, η οποία εκπονήθηκε υπό την καθοδήγηση του Ινστιτούτου Έρευνας για τις Κλιµατικές Επιπτώσεις του Πότσνταµ (PIK), η άνοδος της παγκόσµιας θερµοκρασίας ενδέχεται να καταστήσει 36% έως 50% των σηµερινών κλιµατικά κατάλληλων περιοχών ακατάλληλες για εκτατική κτηνοτροφία έως το τέλος του αιώνα.
Η απώλεια αυτή δεν αφορά µόνο τη γεωργική παραγωγή, αλλά απειλεί άµεσα τα µέσα επιβίωσης 110 έως 140 εκατοµµυρίων ανθρώπων, οι οποίοι βασίζονται στη νοµαδική και ηµινοµαδική κτηνοτροφία για τροφή, εισόδηµα και κοινωνική συνοχή.
«Η βοσκή βασίζεται σε ένα εύθραυστο ισοζύγιο θερµοκρασίας, υγρασίας και διαθεσιµότητας νερού», εξηγεί ο συν-συγγραφέας της µελέτης, Μαξιµίλιαν Κοτς. «Η κλιµατική αλλαγή διαταράσσει αυτό το ισοζύγιο και περιορίζει τις περιοχές όπου παραδοσιακές µορφές κτηνοτροφίας µπορούν να επιβιώσουν. Πρόκειται για πρακτικές που έχουν διαµορφωθεί και τελειοποιηθεί επί αιώνες».
Η πρώτη συγγραφέας της µελέτης, Τσαοχούι Λι, τονίζει ότι οι συνέπειες θα είναι δυσανάλογα βαριές για περιοχές που ήδη αντιµετωπίζουν σοβαρές κοινωνικές πιέσεις. «Σε χώρες όπου η πείνα, η φτώχεια, η πολιτική αστάθεια και οι ανισότητες φύλου είναι ήδη έντονες, η κλιµατική αλλαγή λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής κρίσεων», σηµειώνει.
Αφρική: µια ήπειρος στα όρια της αντοχής
Η µελέτη δείχνει ότι η Αφρική θα πληγεί περισσότερο από κάθε άλλη ήπειρο. Ανάλογα µε την πορεία των παγκόσµιων εκποµπών αερίων του θερµοκηπίου, οι κατάλληλες βοσκήσιµες εκτάσεις θα µπορούσαν να µειωθούν κατά 16% έως και 65%. Σε πολλές περιοχές, ιδίως στην Ανατολική και Υποσαχάρια Αφρική, οι σηµερινές θερµοκρασίες βρίσκονται ήδη στο ανώτατο όριο της κλιµατικής ανεκτικότητας για τη βιώσιµη εκτροφή ζώων.
Για παραδοσιακές κοινότητες όπως οι Μασάι και οι Σαµπούρου στην Κένυα, καθώς και για τους νοµαδικούς πληθυσµούς στο Κέρας της Αφρικής, οι προβλέψεις αυτές µεταφράζονται σε υπαρξιακή απειλή. Η µετακίνηση κοπαδιών, βασικό στοιχείο της επιβίωσής τους, καθίσταται ολοένα και δυσκολότερη, καθώς οι διαθέσιµες εκτάσεις µειώνονται και οι συγκρούσεις για τους φυσικούς πόρους αυξάνονται.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η αυξανόµενη συχνότητα και ένταση των ξηρασιών. Ενώ στο παρελθόν ακραία φαινόµενα εµφανίζονταν περίπου κάθε δύο δεκαετίες, τα τελευταία χρόνια επαναλαµβάνονται σε πολύ συντοµότερα χρονικά διαστήµατα, χωρίς να αφήνουν χρόνο στα οικοσυστήµατα και στις κοινωνίες να ανακάµψουν.
Επισιτιστική ανασφάλεια και κίνδυνος αποσταθεροποίησης
Οι επιπτώσεις της κλιµατικής αλλαγής είναι ήδη ορατές. Στην Ανατολική Αφρική, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η επερχόµενη περίοδος βροχών ενδέχεται να είναι ανεπαρκής, επιδεινώνοντας περαιτέρω τις συνθήκες για αγρότες και κτηνοτρόφους. Η Σοµαλία έχει κηρύξει από τον Νοέµβριο κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω παρατεταµένης ξηρασίας.
Σύµφωνα µε εκτιµήσεις του Περιφερειακού Γραφείου Αφρικής του Παγκόσµιου Οργανισµού Υγείας (ΠΟΥ), περίπου δύο εκατοµµύρια άνθρωποι στην Κένυα βρίσκονται ήδη σε κατάσταση επισιτιστικής ανασφάλειας, ως αποτέλεσµα κακών σοδειών και µειωµένων βροχοπτώσεων.
Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι η περαιτέρω απώλεια βοσκήσιµων εκτάσεων ενδέχεται να οδηγήσει όχι µόνο σε αύξηση της πείνας, αλλά και σε εντάσεις, συγκρούσεις για πόρους και ενισχυµένες µεταναστευτικές πιέσεις, τόσο εντός των αφρικανικών χωρών όσο και προς άλλες περιοχές του κόσµου.
Προσαρµογή ή κατάρρευση;
Η µελέτη υπογραµµίζει την ανάγκη για άµεσες πολιτικές παρεµβάσεις: επενδύσεις σε ανθεκτικά αγροκτηνοτροφικά συστήµατα, καλύτερη διαχείριση υδάτινων πόρων και, κυρίως, δραστική µείωση των παγκόσµιων εκποµπών. Χωρίς τέτοια µέτρα, προειδοποιούν οι επιστήµονες, ο κίνδυνος δεν αφορά µόνο το περιβάλλον, αλλά τη σταθερότητα ολόκληρων κοινωνιών.
Ιστορικό/Πλαίσιο
Η εκτατική κτηνοτροφία αποτελεί επί χιλιάδες χρόνια βασικό στοιχείο της οικονοµικής, κοινωνικής και πολιτισµικής ζωής σε άνυδρες και ηµιάνυδρες περιοχές. Η επιτάχυνση της κλιµατικής αλλαγής απειλεί να διαρρήξει αυτή τη µακρόχρονη ισορροπία, µετατρέποντας ένα περιβαλλοντικό πρόβληµα σε ανθρωπιστική και γεωπολιτική πρόκληση του 21ου αιώνα.
Κλιµατική αλλαγή: Τα στοιχεία των τελευταίων χρόνων επιβεβαιώνουν την επιδείνωση
Τα τελευταία χρόνια καταγράφεται σαφής επιτάχυνση της κλιµατικής αλλαγής, σύµφωνα µε διεθνείς επιστηµονικές µετρήσεις. Τα πιο πρόσφατα έτη συγκαταλέγονται στα θερµότερα που έχουν καταγραφεί ποτέ, µε τη µέση παγκόσµια θερµοκρασία να πλησιάζει ή να ξεπερνά προσωρινά το όριο του +1,5°C σε σχέση µε την προβιοµηχανική εποχή.
Οι συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα στην ατµόσφαιρα έχουν φτάσει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, ξεπερνώντας τα 420 ppm, ενώ οι παγκόσµιες εκποµπές αερίων του θερµοκηπίου παραµένουν αυξηµένες. Παράλληλα, επιταχύνεται το λιώσιµο των παγετώνων και η άνοδος της στάθµης της θάλασσας, η οποία αυξάνεται µε ρυθµό ταχύτερο από εκείνον των προηγούµενων δεκαετιών.
Την ίδια στιγµή, παρατηρείται αύξηση της συχνότητας και της έντασης ακραίων καιρικών φαινοµένων, όπως παρατεταµένοι καύσωνες, ξηρασίες, ισχυρές βροχοπτώσεις και δασικές πυρκαγιές, µε σοβαρές επιπτώσεις στη γεωργία, την κτηνοτροφία και την επισιτιστική ασφάλεια, ιδιαίτερα σε ευάλωτες περιοχές της Αφρικής και της Ασίας.
Οι επιστήµονες προειδοποιούν ότι χωρίς άµεση και ουσιαστική µείωση των εκποµπών, οι επιπτώσεις της κλιµατικής αλλαγής θα ενταθούν περαιτέρω τις επόµενες δεκαετίες.
