» Η ποιότητα του αέρα δοκιµάζεται καθηµερινά
Ποιος δεν έχει αγανακτήσει άραγε από το κυκλοφοριακό, τα καυσαέρια ή τον ασφυκτικά γεµάτο παρκαρισµένα αυτοκίνητα δρόµο µέσα στην πόλη;
Μια τέτοια κατάσταση, δεν επηρεάζει µόνο την διάθεση, αλλά φυσικά και την ποιότητα του αέρα και κατά συνέπεια τη ποιότητα ζωής. Έτσι, όλα τα παραπάνω, ειδικά σε µέρες σχετικής άπνοιας αλλά και λόγω του όγκου των Λευκών Ορών, σχηµατίζουν άλλοτε λιγότερο και άλλοτε περισσότερο (στην λεκάνη Κυδωνίας Αποκορώνου) φωτοχηµικό νέφος, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς µήνες, µε κύριο ρύπο το Όζον (Ο3).
Τα αέρια και µικροσωµατίδια της ρύπανσης, δεν είναι ακίνδυνα ακόµη και κάτω από τα όρια που θέτουν οι διάφοροι οργανισµοί, µε τα αυστηρότερα αυτά του Παγκόσµιου Οργανισµού Υγείας (ΠΟΥ). Ο µεγαλύτερος ρυπαντής είναι τα τροχοφόρα, συνεισφέρουν όµως αεροπλάνα, κρουαζιερόπλοια, ξενοδοχεία, καυστήρες, ξυλόσοµπες. Ακόµα και πριν µερικούς µήνες η Ξυλοκαµάρα σε 24 ώρες παρήγαγε 4.942 τόνους διοξειδίου του άνθρακα (CO2)
Πλέον λειτουργεί κυρίως ως εφεδρική (ψυχρή εφεδρεία) µονάδα, µετά την ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης-Αττικής µε ισχύ 1GW εποµένως, αναγκαία κρίνεται η µείωση του αριθµού οχηµάτων, καθώς η πόλη χρειάζεται καθαρότερο αέρα, ακόµα και αν είναι από τις πιο ευνοηµένες πόλεις, λόγω θέσης και πράσινου.
Οι «πνεύµονες» των Χανίων είναι οι χώροι του πρασίνου, και είναι πνεύµονες των πολιτών. Αναγκαίοι για υγεία, για την ποιότητα ζωής, την κλιµατική προστασία, την ελάττωση θερµοκρασίας και την ψυχική εφορία.
Οι πνεύµονες της πόλης παρέχουν οξυγόνο (Ο2), κατακρατούν διοξείδιο του άνθρακα (CO2) και µικροσωµατίδια, λειτουργώντας δηλαδή ως φυσικά φίλτρα.
Ο ανθρώπινος πνεύµονας εισπνέει 12000 λίτρα αέρα το 24ωρο και ό,τι αυτός περιέχει (αέρια, µικροσωµατίδια ) που εναποτίθενται ή και εισέρχονται στην κυκλοφορία του αίµατος µε δυσάρεστα αποτελέσµατα.
Αυτό καθιστά επιτακτική την ανάγκη για ένα δηµόσιο καθαρό περιβάλλον απαλλαγµένο από καπνό ή άλλες τοξικές ουσίες (PM2,5, PM10, Ο3, ΝΟ2 , ΝΟ3, SO2 CO , εστίες µόλυνσης – περιττώµατα περιστεριών: αυξάνουν και πληθαίνουν στο Ρολόι)
Η ποιότητα αέρα λοιπόν, τον 21ο αιώνα στα Χανιά, δοκιµάζεται καθηµερινά.
ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ
Όλοι οι επιβαρυντικοί παράγοντες της ποιότητας του αέρα, σε χρόνια εισπνοή και σε σχετικά ψηλές συγκεντρώσεις, µπορούν να προκαλέσουν φλεγµονή του αναπνευστικού, βήχα, παρόξυνση άσθµατος, καρδιαγγειακά, καρκίνο του πνεύµονα µαζί µε δευτερογενείς ρίπους και αδενοκαρκίνωµα.
Τα µικροσωµατίδια PM2.5 µε διάµετρο µικρότερη των 2,5 µικρών είναι πολύ επικίνδυνα για καρδιο-αναπνευστικά επεισόδια λόγω της µικρής διαµέτρου και κατά συνέπεια της βαθιάς διείσδυσης.
Στην πόλη µας, και σε µέρες άπνοιας, όπως προαναφέρθηκε, έχει καταγραφεί ακόµα και κακή ποιότητα αέρα, φυσικά όµως είναι πολύ καλύτερη συγκριτικά µε άλλα αστικά κέντρα, αλλά το ιδανικό είναι όσο γίνεται καθαρότερος εισπνεόµενος αέρας.
ΤΙ ∆ΕΙΧΝΟΥΝ ΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ
Παραθέτοντας στοιχεία από τον σταθµό ρύπων στο κέντρο της πόλης από το Πολυτεχνείου Κρήτης Τµήµα Χηµικών Μηχανικών σε συνεργασία µε την Περιφέρεια αξίζει να σηµειωθεί ότι το Όζον (Ο3) δεν έχει ασφαλές όριο. Είναι ευεργετικό στη στρατόσφαιρα διότι προφυλάσσει από την υπεριώδη ακτινοβολία, αλλά τοξικό στην τροπόσφαιρα όπου είναι ο αναπνευστικός χώρος, τόσο για ανθρώπους, ζώα και φυτά.
Ο Π.Ο.Υ. για τον αέρα δίνει ιδανικά το όζον (Ο3) µέχρι 60µg/m3/8h,τα µικροσωµατίδια PM2,5:15µg/m3/d ή 5µg/m3/έτος. Κατά το δίµηνο Σεπτεµβρίου-Οκτωβρίου του 2025 η µέση τιµή ήταν 8,5 µg/m3, ενώ η µέση τιµή του έτους είναι πάνω από 10 και το όζον κοντά στα 100 στον σταθµό της Πολυτεχνειούπολης και πάνω από το ασφαλέστατο όριο των 60µg/m3/8ωρο, στο κέντρο των Χανίων1. Οι µετρήσεις αφορούν τη µέση τιµή του έτους, αλλά οπωσδήποτε υπάρχουν 8ωρα που το όριο ξεπερνάται όπως φαίνεται στην 4η εικόνα που από τις 13:00 µέχρι τις 20:00 οι µηνιαίες µέσες τιµές υπερβαίνουν τα όρια του ΠΟΥ, όχι όµως και τα ευρωπαϊκά που είναι ψηλότερα.
Το όζον, από τα καυσαέρια και τον ήλιο (φωτοχηµικό νέφος) είναι γενικά τοξικό όπως και το διοξείδιο του θείου (SO2). ∆εν υπάρχει δηλαδή ασφαλές όριο, το ασφαλές (από ηθικής και υγιεινής άποψης) είναι το µηδέν, όµως µε βάση τα ευρωπαικά όρια η ποιότητα του αέρα µας είναι καλή. Μετά από αυτή τη σύντοµη αναφορά στα κριτήρια αξιολόγησης του αέρα, και σε ό,τι τον επηρεάζει, µπορούµε να κατάλήξουµε σε ορισµένες προτάσεις, ετσί ώστε να εξασφαλιστεί η σταθεροποίηση της ποιοτικότητας του εισπνεόµενου αέρα.
Ένα πρώτο βήµα είναι η αύξηση των συστηµάτων παρακολούθησης των ρύπων στο κέντρο της πόλης (έξυπνοι σταθµοί µέτρησης PM2,5/NO2/O3 σε πραγµατικό χρόνο) και όταν η ποιότητα του αέρα είναι κακή να λαµβάνονται έκτακτα µέτρα.
Λιγότερη ατµοσφαιρική επιβάρυνση µε την ενίσχυση των µέσων µαζικής µεταφοράς, µε µικρά ηλεκτρικά οχήµατα και τακτικότερα δωρεάν δροµολόγια , µε δίκτυο που θα καλύπτει την πόλη.
Περιορισµός κυκλοφορίας οχηµάτων στο κέντρο (ζώνες χαµηλών ρύπων), όχι άλλοι χώροι στάθµευσης στο κέντρο (Είναι αδιανόητο λχ κάτω από το γήπεδο να γίνει χώρος στάθµευσης και τα καυσαέρια και λοιπά σωµατίδια να εισπνέονται από του µαθητές ή άλλους αθλητές και από τα παιδιά στα γύρω σχολεία- εκτός και αν προβλέπεται µόνο για πράσινα οχήµατα).
Μέτρα αποτροπής εισόδου ρυπογόνων οχηµάτων ιδίως ενοικιαστικών µέσα στην πόλη (από αεροδρόµιο προς Χανιά ηλεκτρικά λεωφορεία ώστε τα αυτοκίνητα να µένουν στους εκεί χώρους στάθµευση σε συνεννόηση µε τους ενοικιαστές αυτοκινήτων).
Ποδηλατοδρόµοι – πεζόδροµοι
Ο χώρος των ΚΤΕΛ µπορεί να γίνει πράσινος.
Καθαρότερα καύσιµα και πράσινες τεχνολογίες στα πλοία (ηλεκτρική διασύνδεσή τους στο λιµάνι ώστε να σβήνουν µηχανές, ένα µεγάλο κρουαζιερόπλοιο εκλύει CO2~2,7 t/h ) και αεροπλάνα, κατά την απογείωση εκλύει πάνω από 3000 κιλά CO2.
Εκπαίδευση οδηγών – οικο-οδήγηση, µπορεί να γίνει ελάττωση 15% καυσίµου.
∆ενδροφυτεύσεις, προστασία περιβάλλοντος από υπερτουρισµό.
Τα Χανιά διαθέτουν ακόµα ευτυχώς αρκετούς πνεύµονες πρασίνου (Άλσος Αγίων Αποστόλων, Προφ. Ηλία-Αγ. Ματθαίου, ∆ηµοτικός κήπος, Πάρκο Ειρήνης και Φιλίας, Πρεβαντόριο, παραλιακό µέτωπο, φαράγγια, δάση. Αποτελούν παράλληλα, ένα ιστορικό, οικολογικό και κοινωνικό κεφάλαιο, το οποίο όµως απειλείται από την «αξιοποίηση» (τουριστική – εµπορική-οικιστική). Χρέος όλων των Χανιωτών η προστασία του.
Ειδικότερα για τον χώρο «Μαρκοπούλου» µπορεί να ειπωθεί πως υπάρχει µια τεράστια ευκαιρία για µητροπολιτικό πάρκο. Σε περισσότερα από 50 στρέµµατα ανεκµετάλλευτου χώρου, πρέπει να δηµιουργηθεί ένα πάρκο πράσινου, περιπάτου και πολιτισµού. Ένα πάρκο-καταφύγιο της τοπικής χλωρίδας και πανίδας µε έµφαση στα ενδηµικά κρητικά είδη. Μια πράσινη υποδοµή ενσωµατωµένη πλήρως στο αστικό περιβάλλον, αξιοποιώντας παράλληλα τα όµβρια ύδατα. Έτσι, θα συµβάλλει στην ρύθµιση της θερµοκρασίας και ποιότητας του αέρα.
Θα πρόκειται δηλαδή για ένα Κέντρο Κλιµατικής Προστασίας, σαν ζωντανό εργαστήριο µε συστήµατα εξοικονόµησης νερού, βιώσιµες πρακτικές άρδευσης, ανθεκτικές φυτεύσεις, αρωµατικά βότανα της Κρήτης. Ένα υπαίθριο και αστικό µουσείο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και συνείδησης. Ένας σύγχρονος χώρος που θα ενισχύει και την κοινωνική συνοχή µε υπαίθρια µαθήµατα, συζητήσεις, εκδηλώσεις.
Όλα τα παραπάνω, µας οδηγούν στο εξής συµπέρασµα: επιθυµία για ένα καθαρότερο περιβάλλον µιας και είναι υπόθεση του καθενός να υπερασπίζεται τους πνεύµονες της πόλης. Όραµα για τους πνεύµονες των Χανίων τον 21ο αιώνα: υπεράσπιση, αύξηση και φροντίδα του πρασίνου.
Προστασία λοιπόν ή αδιαφορία; Ο πνεύµονας των Χανίων δεν είναι δεδοµένος. Είναι στο χέρι µας να τον κρατήσουµε ζωντανό. Ας προστατεύσουµε την πόλη µας, για µια πόλη των ανθρώπων και όχι των οχηµάτων!
* Ο Γρηγόρης Γεωργουδάκης είναι πνευµονολόγος
Υ.Γ. Το άρθρο αποτελεί απόσπασµα από οµιλία µου στο ΚΑΜ µε θέµα «Ο Πνεύµονας των Χανίων τον 21ο αιώνα» 1/11/25 στην Πνευµονολογική ηµερίδα από τον Σύλλογο Πνευµονολόγων Χανίων
1 Τιµές Ο3 από σταθµό του πολυτεχνείου Κρήτης και περιφέρειας και PM2,5 στο κέντρο των Χανίων
