Βιότοπος – περιγραφή
Η επιστηµονική ονοµασία του βοτάνου είναι Tamus communis L. (Τάµος ο κοινός). Ανήκει στην οικογένεια των ∆ιοσκοριδών και στη χώρα µας το συναντούµε µε τις ονοµασίες αβρωνία, αβρουνιά, αβρουνία, αδρανία, βρυωνία, αρκουδόβατος και οβριά. Συναντάται στη Νότια Ευρώπη σε περιοχές µε υγρασία, σε άκρες δασών και καλλιεργειών.
Είναι δίοικο αναρριχώµενο φυτό, µε στελέχη χωρίς έλικες. Φτάνει σε µέγεθος από ένα έως τρία µέτρα. Τα φύλλα του είναι λαµπερά, καρδιόσχηµα, µε 5-7 νευρώσεις (µονοκοτυλίδονα). Αργά το φθινόπωρο το χρώµα των φύλλων γίνεται σκούρο µοβ ή έντονο κίτρινο. Το µήκος τους µπορεί να φτάνει τα 10 εκατοστά και το πλάτος τους τα 8 εκατοστά. Τα άνθη του είναι πρασινοκίτρινα. Η ρίζα του είναι σαν αδράχτι, κονδυλώδης µε σκούρο χρώµα απέξω. Ο καρπός του φυτού είναι ρόγα ωοειδής κόκκινη γυαλιστερή µε σπόρους σφαιρικούς. Είναι γνωστή η λαχανευτική χρήση του φυτού, που τα τρυφερά του βλαστάρια είναι εξαιρετική τροφή.
Ιστορικά στοιχεία
Η αβρωνία ή αβρουνιά ανήκει στα βότανα του Κενταύρου Χείρωνα. Στην αρχαία ιατρική χρησιµοποιήθηκε για τη θεραπεία διάφορων γυναικολογικών προβληµάτων. Ο ∆ιοσκουρίδης ονόµαζε το φυτό αγιόκλιµα και συνιστούσε τις ράγες του φυτού για τις φακίδες του προσώπου. Στη λαϊκή ιατρική χορηγείται ως φάρµακο για τις νεφρολιθιάσεις και νοσήµατα του ουροποιητικού συστήµατος. Η αβρωνιά. έχει φλογιστικές ιδιότητες και στη λαϊκή ιατρική οι βλαστοί του υπό µορφή σκόνης καταπλάσµατος ή αλοιφής χρησιµοποιούνται κατά των εγκαυµάτων. Επίσης θεωρείται κατάλληλο εναντίον των µωλώπων. Χαρακτηριστική είναι η ονοµασία που δίνουν οι γάλλοι στο φυτό. Την ονοµάζουν Herbe aux femmes battues, που σηµαίνει «για τις δαρµένες γυναίκες». Ο χυµός της φρέσκιας ρίζας αναµειγµένος µε λίγο λευκό κρασί έχει χρησιµοποιηθεί ως ισχυρό διουρητικό ενάντια στις πέτρες των νεφρών. Σήµερα δεν συνηθίζεται η εσωτερική χρήση του βοτάνου λόγω της τοξικότητάς του. Η υπερβολική δόση µπορεί να είναι µοιραία ανάλογα µε την ηλικία και τις ιδιαιτερότητες του ασθενούς. Υπό µορφή καταπλάσµατος (µε το ξύσµα της ρίζας των φρέσκων φυτών) στο παρελθόν έχει χρησιµοποιηθεί για προβλήµατα ουρικής αρθρίτιδας, ρευµατισµούς, τους µώλωπες, τα µαυρισµένα µάτια και παράλυση.
Το βάµµα της ρίζας έχει χρησιµοποιηθεί ενάντια στις χιονίστρες.
Ο χυµός της ρίζας έχει χρησιµοποιηθεί µαζί µε µέλι ως θεραπεία για τους ασθµατικούς. Σήµερα όµως προτιµώνται πιο ασφαλείς θεραπείες µε άλλα βότανα.
Παρά το γεγονός της τοξικότητάς τους η αβρωνιά τρώγεται και θεωρείται φάρµακο στην Κρήτη όπου το αποκαλούν αβρωνιά ή αµπελουρίδα και σε άλλες περιοχές. Θεωρείται άριστο λαχανικό παρά την χαρακτηριστική του πικράδα. Μαγειρεύονται οι τρυφερές κορυφές του βοτάνου βραστές (σαλάτα µε λεµόνι ή ξύδι και λάδι), γιαχνί και κάνουν πολύ νόστιµες οµελέτες. Στην Κρήτη οι βλαστοί ονοµάζονται και απετωνιές. Θεωρούνται ακριβό και επίσηµο φαγητό. Θεωρούνται αναπλαστικές του αίµατος και απαλλακτικό από τυχόν κακά συστατικά του. Συνιστούν τις αβρωνιές ιδιαίτερα στους πάσχοντες από ελώδεις πυρετούς και σπλήνα. Ο χυλός της ρίζας του φυτού θεωρούν ότι καθαρίζει τα νεφρά. Γενικά θεωρείται ότι θεραπεύει κάθε νόσηµα των ουροφόρων οδών. Συνίσταται στη νεφρολιθίαση και την επιληψία. Για τους Κρήτες ο χυµός της ωµής αβρωνιάς έχει ελµινθοκτόνες ιδιότητες.
Συστατικά – χαρακτήρας
Ανήκει στα φυτά που περιέχουν αλκαλοειδή. Περιέχει µαγνήσιο, φώσφορο, ασβέστιο, κάλιο, µαγγάνιο, κοβάλτιο, διάφορες βιταµίνες, και την ασπεργίνη µια ουσία διουρητική.
Οι ράγες περιέχουν µία τοξική ουσία που ονοµάζεται διοσγενίνη. Το ρίζωµα του φυτού περικλείει πολλούς κρυστάλλους οξαλικού ασβεστίου και µία ουσία που δρα ως ισταµίνη
Άνθιση – χρησιµοποιούµενα µέρη – συλλογή
Ανθίζει από τον Μάιο έως τον Ιούνιο. Για θεραπευτικούς σκοπούς χρησιµοποιούνται τα υπέργεια τµήµατα και οι κόνδυλοι του φυτού.
Ο υπέργειος βλαστός εξαφανίζεται το καλοκαίρι.
Θεραπευτικές ιδιότητες και ενδείξεις
Η αβρωνιά δρα ως καθαρτικό, διουρητικό, εµετικό, και επουλωτικό βότανο. Οι κόνδυλοι του φυτού γίνονται καταπλάσµατα στις περιπτώσεις εγκαυµάτων και µωλώπων. Χρησιµοποιείται σε περιπτώσεις αλωπεκίας.
Ως τροφή ενδείκνυται για εντερικές παθήσεις. Τα φύλλα του φυτού πολτοποιηµένα τα επιθέτουµε και καταπολεµάνε τις φακίδες του δέρµατος και τους µώλωπες.
Στην οµοιοπαθητική το βάµµα της ρίζας χρησιµοποιείται σε περιπτώσεις εγκαυµάτων από τον ήλιο.
Παρασκευή και δοσολογία
Η αβρωνιά µαγειρεύεται βραστή ή τσιγαρίζεται πριν µαγειρευτεί µαζί µε τα αυτά σε οµελέτα. Η κατανάλωση να είναι σε µικρές δόσεις όσο και αν σας αρέσει η χαρακτηριστική πικράδα του φυτού.
Προφυλάξεις
Η χρήση της αβρωνιάς για θεραπευτικούς σκοπούς θέλει προσοχή, γιατί δεν είναι ακίνδυνη. Στην περίπτωση αυτή ισχύει ότι λέµε χαρακτηριστικά για όλα τα βότανα, ότι δηλαδή έχει µεγάλη σηµασία η επιλογή του κατάλληλου βοτάνου για κάθε ασθένεια και βέβαια στην σωστή δοσολογία. Αν καταναλωθεί υπερβολικά οι σαπωνίνες που περιέχει το φυτό µπορεί να προκαλέσουν βαρύ ερεθισµό.
Οι καρποί του φυτού δεν πρέπει να καταναλώνονται από παιδιά διότι ενεργούν ως εµετικό.
Υ.Σ. Όλα τα προηγούµενα άρθρα της στήλης µπορούµε να τα βρούµε στη διεύθυνση www.herb.gr.
Επίσης αν κάποιος φίλος αναγνώστης γνωρίζει οποιαδήποτε θεραπευτική ιδιότητα βοτάνου του τόπου µας που δεν είναι ευρέως γνωστή ή έχει κάποιο ερώτηµα µπορεί να το απευθύνει στην ηλεκτρονική διεύθυνση skouvatsos11@gmail.com
