«Μόνο αν αποδείξουµε ότι η δηµοκρατία εξυπηρετεί τους ανθρώπους και παράγει αποτελέσµατα, µπορούµε να δηµιουργήσουµε µια ισχυρότερη Ένωση. Η Ευρώπη µπορεί να ευδοκιµήσει µόνο εάν ευδοκιµήσει η δηµοκρατία.»
Αυτά υποστηρίζει η Πρόεδρος Ursula von der Leyen1. Αυτά αναφέρονται σε έγγραφο για την Ευρωπαϊκή Ασπίδα ∆ηµοκρατίας, τον περασµένο Νοέµβριο 2025. Και η πρώτη φράση από την εισαγωγή του πολυσέλιδου αυτού εγγράφου αναφέρει: Η δηµοκρατία αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και είναι απαραίτητη για την οικοδόµηση της ειρήνης, της ασφάλειας, της οικονοµικής ευηµερίας, της ανταγωνιστικότητας και της κοινωνικής συνοχής. Αυτή τη δηµοκρατία που οδηγεί ολόκληρες µάζες στη φτωχοποίηση, αποφεύγω να την αποδεκτώ!
Τώρα που κόπασε ο θόρυβος από την παραποµπή σε δίκη της φον ντερ Λάιεν, ψάχνω να βρω αν τελείωσε ή όχι η πολυπράγµων Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO)την έρευνά της για το θέµα αυτό, πληροφορούµε ότι, η επίσηµη στάση της είναι πιο περιορισµένη απ’ όσο συχνά παρουσιάζεται δηµόσια. Η EPPO έχει επιβεβαιώσει επίσηµα από το 2022 ότι διεξάγει εν εξελίξει έρευνα για την απόκτηση των εµβολίων COVID-19 στην ΕΕ. Τον Μάιο 2024 διευκρίνισε ξανά ότι η έρευνα συνεχίζεται, ότι δεν µπορεί να δηµοσιοποιήσει περισσότερες λεπτοµέρειες και ότι εξετάζει τη νοµιµότητα σχετικών καταγγελιών. ∆εν έχει δηµοσιεύσει επίσηµα ότι η φον ντερ Λάιεν έχει κατηγορηθεί, πολλώ µάλλον καταδικαστεί, στο πλαίσιο αυτής της έρευνας.
Η υπόθεση των ηλεκτρονικών µηνυµάτων που αντάλλαξε η πρόεδρος της Κοµισιόν µε τον επικεφαλή της Pfizer έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο εµβληµατικά επεισόδια της ευρωπαϊκής συζήτησης για τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και τα όρια της πολιτικής ευθύνης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το ερώτηµα που τίθεται συχνά, και εύλογα, αφορά την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που οδηγήθηκε ενώπιον του ευρωπαϊκού δικαστηρίου και η Επιτροπή έχασε την υπόθεση, γιατί δεν παραιτήθηκε, ή γιατί δεν αντικαταστάθηκε.
Η διευκρίνηση που οφείλουµε είναι ότι η πρόεδρος δεν καταδικάστηκε ποινικά. Στις 14 Μαΐου 2025, το Γενικό ∆ικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ακύρωσε την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής µε την οποία είχε απορριφθεί αίτηµα δηµοσιογράφου για πρόσβαση στα επίµαχα SMS. Το ∆ικαστήριο έκρινε ότι δεν υπήρξαν πειστικές εξηγήσεις. Πρόκειται, δηλαδή, για δικαστική ήττα σε υπόθεση διαφάνειας και πρόσβασης σε έγγραφα, όχι για ποινική ενοχή της προέδρου της Κοµισιόν.
Αυτό το σηµείο αλλάζει όλο το θεσµικό πλαίσιο. Αν είχε υπάρξει ποινική δίωξη µε καταδίκη, θα άνοιγε διαφορετική συζήτηση. Όµως εδώ δεν έχουµε δικαστική διαπίστωση ότι η φον ντερ Λάιεν τέλεσε ποινικό αδίκηµα. Έχουµε δικαστική διαπίστωση ότι η Επιτροπή, ως θεσµικό όργανο, δεν χειρίστηκε νόµιµα και επαρκώς το αίτηµα διαφάνειας.
Από εκεί και πέρα, το αν «έπρεπε» να παραιτηθεί είναι πρωτίστως πολιτικό και όχι αυτόµατο νοµικό ζήτηµα. Βέβαια στη χώρα µας έχει κατακριθεί στο παρελθόν και έχει εµπεδωθεί ότι το νόµιµο δεν είναι αυτόµατα και ηθικό! Εδώ µάλιστα είµαστε και µη νόµιµοι και δεν θεµελιώνεται το ηθικόν!
Οι Συνθήκες προβλέπουν ότι, αν µια τέτοια πρόταση υπερψηφιστεί µε την απαιτούµενη ενισχυµένη πλειοψηφία, παραιτείται η Επιτροπή ως σώµα. Αυτό ακριβώς δοκιµάστηκε το καλοκαίρι του 2025, όταν κατατέθηκε πρόταση µοµφής εναντίον της Επιτροπής φον ντερ Λάιεν. Όµως στις 10 Ιουλίου 2025 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο την απέρριψε, µε 175 ψήφους υπέρ, 360 κατά και 18 αποχές. Άρα η πρόεδρος έχασε στο επίπεδο του δικαστηρίου, αλλά όχι στο πεδίο της κοινοβουλευτικής νοµιµοποίησης. Αυτή είναι η δηµοκρατία που πρεσβεύουν οι ταγοί της Ευρώπης και φτιάχνουν και ασπίδες µάλιστα, όµως χιλιοτρυπηµένες!
Υπάρχει βέβαια και ένα βαρύτερο, σπανιότερο θεσµικό εργαλείο. Το άρθρο 247 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπει ότι το ∆ικαστήριο της ΕΕ µπορεί, έπειτα από αίτηση του Συµβουλίου ή της ίδιας της Επιτροπής, να παύσει µέλος της Επιτροπής αν δεν πληροί πλέον τις προϋποθέσεις άσκησης των καθηκόντων του ή αν έχει υποπέσει σε σοβαρό παράπτωµα. Όµως τέτοια διαδικασία δεν κινήθηκε εις βάρος της φον ντερ Λάιεν. Συνεπώς, από νοµική άποψη, παρέµεινε στη θέση της επειδή κανένας αρµόδιος µηχανισµός δεν ενεργοποιήθηκε επιτυχώς για την αποµάκρυνσή της. Από ηθικής άποψης όµως, τι πρεσβεύουν οι σπουδαίοι ταγοί µας;
Το ερώτηµα γίνεται ακόµη πιο αιχµηρό όταν µπαίνει στη συζήτηση η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO). Εδώ, επίσης, χρειάζεται καθαρή διάκριση. Η EPPO έχει επιβεβαιώσει από το 2022 ότι διεξάγει έρευνα για την προµήθεια των εµβολίων Covid-19 στην ΕΕ και, τον Μάιο του 2024, διευκρίνισε δηµόσια ότι η έρευνα παραµένει σε εξέλιξη2. ∆εν έχει όµως ανακοινώσει δηµόσια απαγγελία κατηγορίας εις βάρος της φον ντερ Λάιεν, πολλώ µάλλον καταδίκη.
Η φον ντερ Λάιεν είναι η επικεφαλής του οργάνου που απαιτεί από τα κράτη µέλη κράτος δικαίου, διαφάνεια, λογοδοσία και θεσµική καθαρότητα. Όταν η ίδια η Επιτροπή ηττάται στο ∆ικαστήριο για τη διαχείριση ενός τόσο ευαίσθητου φακέλου, το πρόβληµα δεν είναι µόνο νοµικό. Είναι πρόβληµα πολιτικής αξιοπιστίας (και φυσικά είναι και ηθικό το υπόστρωµα!).
Συνέπεια είναι η έλλειψη δηµοκρατίας και ηθικής στον πυρήνα της εκτελεστικής εξουσίας.
Αυτό µου επιτρέπει να υποστηρίξω ότι µια πρόεδρος που υπέστη τέτοια δικαστική ήττα όφειλε, αν µη τι άλλο, να αναλάβει βαρύτερη πολιτική ευθύνη ή να ζητήσει ανανέωση της εµπιστοσύνης της µε πιο καθαρούς όρους.
Ως τελικό συµπέρασµα φαίνεται ότι στην Ένωση µπορεί να υπάρξει σοβαρό έλλειµµα διαφάνειας στην κορυφή της εξουσίας, χωρίς αυτό να οδηγεί αναγκαστικά σε πολιτική ανατροπή. Και αυτό, σε µια περίοδο που οι Βρυξέλλες ζητούν από τους πάντες µεγαλύτερη εµπιστοσύνη στους θεσµούς, είναι ίσως το πιο βαρύ πολιτικό φορτίο της υπόθεσης..
Χιλιοτρυπηµένη η Ευρωπαϊκή Ασπίδα ∆ηµοκρατίας!
1 https://commission.europa.eu/document/download/2539eb53-9485-4199-bfdc-97166893ff45_en
2 https://www.eppo.europa.eu/en/media/news/ongoing-eppo-investigation-acquisition-covid-19-vaccines-eu?utm_source
