Νέες πρακτικές και κανόνες επηρεάζουν τη ζωή µας, ως πολίτες µιας ενωµένης Ευρώπης. Ένας τέτοιος κανόνας και έννοια είναι η «αιρεσιµότητα», που έφτασε κοντά µας µε την ευκαιρία της υπόθεσης του ΟΠΕΚΕΠΕ. Πρόκειται για τη δυνατότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να συνδέει τη χρηµατοδότηση ενός κράτους µέλους µε την ύπαρξη πραγµατικών εγγυήσεων ότι τα ευρωπαϊκά χρήµατα προστατεύονται. Θα αναλύσουµε στη συνέχεια τι σηµατοδοτούν οι µηχανισµοί προστασίας του κοινοτικού χρήµατος, ώστε να γνωρίζουµε, έστω και σε µικρό βαθµό προς τα πού κατευθύνεται συνολικά η όλη αυτή υπόθεση.
Η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ δεν αφορά µόνο µία ακόµη έρευνα για αθέµιτες πληρωµές ή παράνοµη αξιοποίηση δηµόσιου χρήµατος. Εφόσον επιβεβαιωθούν όσα διερευνούν οι ευρωπαϊκές αρχές, αφορά τον ίδιο τον µηχανισµό µέσω του οποίου οι κοινοτικοί πόροι φθάνουν στον Έλληνα γεωργό και κτηνοτρόφο. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει ανακοινώσει ότι ερευνά φερόµενο οργανωµένο σύστηµα απάτης µε αγροτικά κονδύλια, στο οποίο πρόσωπα φέρονται να εµφανίσθηκαν ως νέοι ή νεοεισερχόµενοι αγρότες και να εξασφάλισαν δικαιώµατα πληρωµής από το εθνικό απόθεµα της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής µέσω ψευδών δηλώσεων για βοσκοτόπους και κτηνοτροφική δραστηριότητα1.
Η σηµασία της υπόθεσης για την ελληνική κτηνοτροφία είναι ιδιαίτερη. Κατά την επίσηµη ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO), οι βοσκότοποι που δηλώθηκαν σε πολλές περιπτώσεις ήταν δηµόσιες εκτάσεις, οι οποίες προορίζονταν για χρήση από κτηνοτρόφους που δεν διέθεταν ιδιωτική γεωργική γη. Εάν τέτοιες εκτάσεις χρησιµοποιήθηκαν για την ενεργοποίηση δικαιωµάτων από µη πραγµατικούς παραγωγούς, το πρόβληµα δεν περιορίζεται στη ζηµία του ευρωπαϊκού προϋπολογισµού: ενδέχεται να έχει αφαιρέσει χρηµατοδοτικές δυνατότητες, γη ή δικαιώµατα από νόµιµους κτηνοτρόφους. Πρόκειται για συµπέρασµα που πρέπει να επιβεβαιωθεί από την έρευνα, αλλά εξηγεί γιατί το ζήτηµα υπερβαίνει την ποινική του διάσταση.
Η έρευνα πήρε ακόµη σοβαρότερη τροπή όταν, την 1η Απριλίου 2026, η Ευρωπαία Γενική Εισαγγελέας Λάουρα Κοβέσι ζήτησε από την Ελληνική Βουλή την άρση ασυλίας έντεκα εν ενεργεία βουλευτών, ενώ η EPPO ανακοίνωσε ότι ερευνώνται και πέντε πρώην βουλευτές. Παράλληλα, διαβιβάσθηκαν στη Βουλή στοιχεία που αφορούν πιθανή εµπλοκή πρώην υπουργού και πρώην υφυπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. Η έρευνα, όπως διευκρίνισε η EPPO, αφορά πιθανά κακουργήµατα και πληµµελήµατα εις βάρος των οικονοµικών συµφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, µεταξύ των οποίων απιστία, ηλεκτρονική απάτη και ψευδής βεβαίωση µε σκοπό παράνοµο όφελος τρίτου2. Το τεκµήριο αθωότητας ισχύει απολύτως για όλα τα πρόσωπα που αναφέρονται στις έρευνες. Ωστόσο, για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισµό το κρίσιµο ερώτηµα δεν είναι µόνο εάν τελικά θα υπάρξουν καταδίκες. Είναι εάν το ελληνικό σύστηµα πληρωµών, ελέγχων και δικαστικής διερεύνησης είναι ικανό να αποτρέπει, να εντοπίζει και να ανακτά παρανόµως καταβληθείσες ενισχύσεις. Αυτό ακριβώς είναι το σηµείο στο οποίο η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ συναντά τον ευρωπαϊκό µηχανισµό της αιρεσιµότητας, που προβλέπεται µε τον κανονισµό 2020/2092. Το νοµοθέτηµα αυτό, που υπενθυµίζουµε ότι έχει µεγαλύτερη ισχύ από εθνικούς νόµους, έχει στόχο την προστασία του προϋπολογισµού της Ένωσης. Αποτελεί ένα νοµικό εργαλείο ώστε η ΕΕ να αναστέλλει, να µειώνει ή να περιορίζει χρηµατοδοτήσεις προς κράτη µέλη όταν παραβιάσεις των αρχών του κράτους δικαίου θίγουν ή θέτουν σε σοβαρό κίνδυνο τα οικονοµικά της συµφέροντα3. Και τούτο διότι τα κράτη µέλη δικαιούνται να διαχειρίζονται και να λαµβάνουν ευρωπαϊκούς πόρους, υπό την προϋπόθεση ότι διαθέτουν θεσµούς ικανούς να προστατεύσουν τα χρήµατα αυτά από απάτη, διαφθορά, σύγκρουση συµφερόντων ή παρεµβάσεις στη ∆ικαιοσύνη. Με άλλα λόγια η Ευρωπαϊκή Ένωση µπορεί να λάβει µέτρα όταν µία παραβίαση του κράτους δικαίου επηρεάζει ή απειλεί σοβαρά να επηρεάσει τη χρηστή δηµοσιονοµική διαχείριση του προϋπολογισµού της και φυσικά δεν αποτελεί γενικό όπλο πολιτικής τιµωρίας.
Το θέµα της αιρεσιµότητας προσλαµβάνει σάρκα και οστά από τις 29 αιτιολογικές σκέψεις του κανονισµού 2020/2092, όπου περιγράφεται η φιλοσοφία του. Η ΕΕ βασίζεται στο κράτος δικαίου, στην ανεξάρτητη ∆ικαιοσύνη, στην ασφάλεια δικαίου και στην απαγόρευση αυθαιρεσίας της εκτελεστικής εξουσίας.
Στην ελληνική περίπτωση η αιρεσιµότητα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, επειδή η ερευνώµενη υπόθεση αφορά ακριβώς ευρωπαϊκές αγροτικές ενισχύσεις. ∆εν πρόκειται δηλαδή για µία γενική διαφωνία περί κράτους δικαίου, αλλά για πιθανή απάτη στον πυρήνα της ΚΓΠ, για την οποία η αρµόδια ευρωπαϊκή εισαγγελική αρχή δηλώνει ότι αντιµετωπίζει προβλήµατα αποτελεσµατικής λειτουργίας στην Ελλάδα. Αυτή η σύνδεση δεν σηµαίνει ότι έχουν ήδη αποφασισθεί περικοπές, αλλά σηµαίνει ότι οι νοµικές προϋποθέσεις του ευρωπαϊκού ελέγχου είναι πλέον ορατές.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η αποστολή της Επιτροπής Ελέγχου του Προϋπολογισµού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου — CONT στην Ελλάδα. Στο δελτίο τύπου της 28ης Μαΐου 2026 το αντικείµενό της επίσκεψης των ευρωβουλευτών, µελών της επιτροπής προστασίας προϋπολογισµού της ΕΕ, ήταν να εξετάσει εάν τα οικονοµικά συµφέροντα της ΕΕ προστατεύονται επαρκώς, εάν τα συστήµατα ελέγχου είναι ισχυρά και εάν τα διορθωτικά µέτρα είναι αξιόπιστα και αποτελεσµατικά4. Και τονίζουµε ότι κάθε ευρώ που χρησιµοποιείται καταχρηστικά είναι ένα ευρώ που δεν φθάνει στους πραγµατικούς αγρότες. Ο κίνδυνος για την ελληνική κτηνοτροφία δεν είναι εποµένως µόνο ότι κάποιοι ενδέχεται να οδηγηθούν ενώπιον της ∆ικαιοσύνης. Είναι ότι η δυσπιστία απέναντι στο σύστηµα πληρωµών µπορεί να οδηγήσει σε αυστηρότερους ελέγχους, καθυστερήσεις, δηµοσιονοµικές διορθώσεις ή στη δυσµενέστερη περίπτωση σε µέτρα αναστολής ευρωπαϊκών πόρων που το ελληνικό ∆ηµόσιο θα πρέπει να καλύψει για να προστατεύσει τους νόµιµους δικαιούχους. Η προστασία των πραγµατικών γεωργών και κτηνοτρόφων περνά συνεπώς από την πλήρη διαλεύκανση της υπόθεσης και από ένα αξιόπιστο, ψηφιοποιηµένο και ελέγξιµο σύστηµα πληρωµών.
3 https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/ALL/?uri=CELEX%3A32020R2092
