Το νερό είναι ένας φυσικός πόρος άρρηκτα συνδεδεµένος µε την παρουσία του ανθρώπου στη γης. Είναι το πλέον αναντικατάστατο στοιχείο για την ανθρώπινη ζωή. Αντιπροσωπεύει περίπου το 60-70% του ανθρώπινου σώµατος και συµµετέχει σε όλες τις βασικές φυσιολογικές λειτουργίες. Εκτός από τις φυσιολογικές ανάγκες, το νερό είναι απαραίτητο για την ύδρευση, την παραγωγή τροφίµων, τις βιοµηχανικές διαδικασίες, την παραγωγή και την χρήση ενέργειας και την αναψυχή (Αγγελάκης, 2024).
Το νερό δεν είναι ανανεώσιµος αλλά ανακυκλώσιµος πόρος, που σηµαίνει ότι στο κλειστό σύστηµα πλανήτης Γη – Ατµόσφαιρα, η ποσότητα νερού και άρα και τα αποθέµατα του παραµένουν τα ίδια, αενάως. Συνεπώς από τη στιγµή που αυτά τα αποθέµατα δεν µπορούν να αυξηθούν, ο άνθρωπος οφείλει να επινοεί συνεχώς τρόπους, µεθόδους και πρακτικές, ώστε να προστατεύει τα υπάρχοντα αποθέµατα και να τα διαχειρίζεται ορθά.
Το νερό έχει µια µακραίωνη και πολύ σηµαντική ιστορία. Ο Αριστοτέλης (384-328 π.Χ.) φιλόσοφος και δάσκαλος ίδρυσε το 335 π.Χ. το Λύκειο ή την Περιπατητική Σχολή στην Αθήνα. Περίπου 250 χρόνια µετά τον Θαλή τον Μιλήσιο (ca 640/24-546 π.Χ.), ο Αριστοτέλης τον θεώρησε ότι είναι ο πρώτος φιλόσοφος, που διατύπωσε τις εξής τρεις βασικές προτάσεις για το νερό: (α) τα πάντα γεννιούνται από το νερό, (β) το νερό είναι αρχή των πάντων, και (γ) η γη επιπλέει πάνω στο νερό. Επίσης ο Αριστοτέλης αναγνώρισε την αρχή της διατήρησης της µάζας στον υδρολογικό κύκλο και ότι το νερό ανακυκλώνεται:
‘’……Κατά συνέπεια, η θάλασσα δεν θα στεγνώσει ποτέ· αφού το νερό που ανέβηκε προς τα πάνω πρωτύτερα θα γυρίσει σ’ αυτήν· κι αν αυτό συνέβη κάποτε, θα πρέπει να δεχτούµε την επαναληπτική εµφάνισή του’’ (ibid, II. 3, 356b 26). ‘’Ακόµα κι αν δεν επιστρέφει πίσω η ίδια ποσότητα κάθε χρόνο ή σε µια δεδοµένη περιοχή, ωστόσο σε µια ορισµένη χρονική περίοδο η συνολική ποσότητα που αφαιρέθηκε θα επιστρέψει’’ (ibid, II. 2, 355a 26) (Koutsoyiannis and Angelakis, 2003).
Στην Ελλάδα οι υδροτεχνολογίες πιθανόν πρωτοαναφέρονται στην προϊστορική εποχή, όπου η ιδέα της αφαλάτωσης ανάγεται στην Μινωική εποχή. Οι Μινωίτες πιθανότατα πρώτοι εφάρµοσαν τη θερµική µέθοδο παραγωγής πόσιµου νερού από θαλάσσιο νερό κατά τη διάρκεια των πολυήµερων περιόδων παραµονής τους εν πλω, µε σχετικά µικρού µεγέθους πλοία (Εικ. 1α). Μετέπειτα οι αρχαίοι Έλληνες, κατά την Αρχαϊκή περίοδο, συνέχισαν µε την φιλοσοφία και την επιστήµη µε τον Θαλή τον Μιλήσιο στην Ιώνια Σχολή το 600 π.Χ. περίπου και συνεχίστηκαν την Κλασική και την Ελληνιστική περίοδο. Η ιδέα της αφαλάτωσης ανάγεται ουσιαστικά στους αρχαίους Έλληνες ναυτικούς, που την εφάρµοζαν κατά τον 4ο π.Χ. αιώνα µε θέρµανση, εξάτµιση και συµπύκνωση θαλάσσιου νερού (Εικ. 1β).
Πρώτος είχε περιγράψει την αφαλάτωση ο Αριστοτέλης µετά από εκτέλεση σχετικής πειραµατικής εργασίας. Αναφέρει ότι το θαλάσσιο νερό µπορεί να µετατραπεί σε γλυκό (πόσιµο) νερό όταν ατµοποιηθεί (εξατµισθεί) και στη συνέχεια συµπυκνωθεί και επίσης έδειξε πειραµατικά ότι ο ατµός δεν σχηµατίζει ξανά αλµυρό νερό όταν ξανασυµπυκνωθεί (Μετεωρολογικά II 3) (Αγγελάκης, 2024).
Την Ελληνιστική περίοδο, οι θεωρίες που αναπτύχθηκαν ήταν πιο προηγµένες, πιο κοντά στις σύγχρονες επιστηµονικές έννοιες και παραδοχές και µε καλύτερη κατανόηση της φυσικής. Η τελευταία θεωρητική ανάπτυξη επέτρεψε σηµαντική τεχνολογική πρόοδο, η οποία ωστόσο σύντοµα διακόπηκε και συνεχίστηκε µε περαιτέρω σηµαντικές εξελίξεις κατά τη διάρκεια ή µετά την Αναγέννηση (ca 1500 µ.Χ.). Σήµερα οι γνώσεις σχετικές µε την αλληλεπίδραση ανθρώπου και νερού από βιοιατρικής, οικολογικής, τεχνικής και πολιτικοοικονοµικής σκοπιάς είναι πολύ ιδιαίτερα σηµαντικές. Επίσης θα πρέπει να µην λησµονούµε ότι η ποσότητα νερού που θα καταναλώσουµε είναι προσωπική µας επιλογή, αρκεί να µην ξεχνούµε τις ανάγκες του οργανισµού µας, µε σκοπό να πιάσουµε το προσωπικό στόχο µας, αυτό της ενυδάτωσης.
(α) (β)
Εικόνα 1. Αρχαία Ελληνικά πλοία: (α) Μινωϊκό πλοίο από τοιχογραφία στο Ακρωτήρι της Σαντορίνης και (β) Ναύτες αφαλατώνουν θαλασσινό νερό σε αρχαίο Ελληνικό πλοίο εν πλω.
Τελικά, όµως, πρέπει να θυµόµαστε ότι η ποσότητα νερού, που καταναλώνοµε, είναι µεν προσωπική επιλογή, αλλά πρέπει να γίνεται µε ενσυναίσθηση του πεπερασµένου φυσικού πόρου και της ευθύνης, που έχοµε, για χρηστή διαχείριση, προκειµένου αυτό το αναντικατάστατο αγαθό να µην εξαντληθεί. Σηµειώνεται, ότι ακόµη και τα υπόγεια νερά µπορούν να θεωρηθούν ανανεώσιµα, αλλά υπό όρους· ανανεώνονται αργά µέσω της διήθησης των επιφανειακών υδάτων της βροχής. Τα υπόγεια νερά σε πολλές περιπτώσεις αντλούνται µε ρυθµό πολύ ταχύτερο από την ανανέωσή τους.
Ειδικά στην Ελλάδα, όπου περίπου το 80 % των αναγκών µας καλύπτονται από αυτά, καθιστώντας τα πρακτικά µη ανανεώσιµα και ευάλωτα στην υπεράντληση
και µόλυνση, µε σοβαρές επιπτώσεις, όπως είναι οι καθιζήσεις και οι λειψυδρίες. Γενικά το υπόγειο νερό θα πρέπει να χρησιµοποιείται µε σύνεση, γιατί εκτιµάται ότι ανανεώνεται κάθε περίπου 500-1000 χρόνια. Επιπρόσθετα η διεξαγωγή έρευνας σχετικής µε τις προαναφερθείσες αλληλεπιδράσεις είναι
αναγκαία. Ισχύει ότι: Η ανάγκη αποτελεί τη µητέρα της δηµιουργίας, Πλάτων (425-348 π.Χ.)
*Ο Ανδρέας Ν. Αγγελάκης είναι επίτιµο µέλος και διακεκριµένος Fellow της Παγκόσµιας Εταιρείας Νερού (IWA).
Βιβλιογραφία
1. Αγγελάκης, Α. Ν. (2024). Το Νερό είναι µοναδικό και
αναντικατάστατο. ΠΑΤΡΙΣ Ηρακλείου, 31/03/2025,
https://www.patris.gr/stiles/proektaseis/nero-monadiko-kaianantikatastato/
2. Koutsoyiannis, D. and Angelakis, A. N., 2003. Hydrologic and
Hydraulic Sciences and Technologies in Ancient Greek Times.
The Encycl. of Water Sci., Markel Dekker Inc., (B.A. Stewart
and T. Howell, Eds.), Madison Ave. New York, N.Y., USA, pp. 415-
417.
