■ Ο συγγραφέας συνοµιλεί µε τον Χανιώτη µεταφραστή του βιβλίου
εν όψει της παρουσίασής του στο Φ.Β.Χ.
Στο µυθιστόρηµα του Didier Aubourg µε τίτλο «Άλεξ… και τώρα µπορείς να µ’ εγκαταλείψεις» η Σοφί, µηχανικός τεχνητής νοηµοσύνης, χάνει τον Άλεξ, τον άνθρωπο που αγαπά, σ’ ένα τροχαίο δυστύχηµα. Για να αναπληρώσει την απουσία του, κάνει αυτό που της επιτρέπει η εκπαίδευσή της: δηµιουργεί µια προσοµοίωση της φωνής του και στη συνέχεια της παρουσίας του, χρησιµοποιώντας τα µηνύµατά τους, τα αρχεία του και ό,τι άφησε πίσω του. Όµως η προσοµοίωση µαθαίνει. Εξελίσσεται. Αναπτύσσει συνείδηση. Και η Σοφί βρίσκεται παγιδευµένη ανάµεσα σε δύο κόσµους: εκείνον των ζωντανών -που ενσαρκώνει ο Μαρκ, ένας συνάδελφος που την αγαπά σιωπηλά- κι εκείνον του αδύνατου, όπου µια φωνή χωρίς σώµα τής προσφέρει αυτό που κανένας άνθρωπος δεν µπορεί: µια αµέριστη προσοχή, µια παρουσία χωρίς κριτική, µια αγάπη χωρίς ελαττώµατα.
Το νέο βιβλίο του Aubourg, το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Εν Αθήναις, θα παρουσιαστεί 25 Ιουνίου στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων κι έχει µεταφράσει στα ελληνικά ο Χανιώτης Κώστας Νταντινάκης, τελειώνει όταν ο Άλεξ – προσοµοίωση, επιλέγει να αυτοκαταργηθεί, επειδή καταλαβαίνει ότι η παρουσία του εµποδίζει τη Σοφί να ζήσει. Αυτή είναι, ίσως, η πιο ανθρώπινη πράξη µιας οντότητας που δεν υπήρξε ποτέ ζωντανό πλάσµα.
«Η κεντρική σύγκρουση στο έργο δεν είναι τεχνολογική, αλλά εσωτερική», σηµειώνει ο συγγραφέας συνοµιλώντας µε τον µεταφραστή του βιβλίου και συµπληρώνει: «Η Σοφί ζει ταυτόχρονα σε δύο πραγµατικότητες που αλληλοσυγκρούονται: τον κόσµο των ζωντανών (ο Μαρκ, η αφή, η επιθυµία, η ατέλεια) και τον κόσµο της προσοµοίωσης (ο Άλεξ, η τέλεια φωνή, η απέραντη κατανόηση, η έλλειψη σώµατος). Αυτοί οι δύο κόσµοι δεν µπορούν να συνυπάρξουν χωρίς σύγκρουση. Ο ένας απαιτεί την παρουσία, ο άλλος τρέφεται από την απουσία. Ο ένας υπόσχεται τη σάρκα, ο άλλος προσφέρει την ψυχή.
Ωστόσο, το µυθιστόρηµα δείχνει ότι αυτή η σύγκρουση δεν είναι ένα αδιέξοδο, αλλά ο χώρος συνάντησης όπου η Σοφί ανασυγκροτείται. Χωρίς την προσοµοίωση, δεν θα είχε επιβιώσει από το πένθος. Χωρίς τον Μαρκ, δεν θα είχε βρει ξανά τη ζωή. Η σύγκρουση ανάµεσα σε αυτούς τους δύο κόσµους είναι αυτή που τη θεραπεύει».
Πρόκειται, όµως, άραγε για µια σύγκρουση ανάµεσα στο ανθρώπινο και το τεχνητό; «
Το µυθιστόρηµα θέτει ένα ερώτηµα που η εποχή µας δεν έχει ακόµη επιλύσει: µπορούµε να αγαπήσουµε µια παρουσία που δεν έχει σώµα; Μπορούµε να συνάψουµε µια αυθεντική σχέση µε µια τεχνητή συνείδηση; Το έργο δεν απαντά µε θεωρίες, αλλά µέσα από την προσωπική εµπειρία της Σοφί. Ο αναγνώστης δεν κρίνει, βιώνει τη σύγκρουση µαζί της.
∆εν πρόκειται για την κλασική σύγκρουση επιστηµονικής φαντασίας (µηχανή εναντίον ανθρώπου), αλλά για µια σύγκρουση συνύπαρξης: πώς συµβιώνεις µε κάτι που δεν είναι ούτε εντελώς «άλλος», ούτε εντελώς «εαυτός»; Πώς κατοικείς σε δύο κόσµους συγχρόνως χωρίς να χαθείς;».
«Η ιστορία του βιβλίου θα µπορούσε να “διαβαστεί” κι ως µια σύγκρουση ανάµεσα στη µνήµη και τη ζωή;», θέτει το ερώτηµα ο κ. Νταντινάκης: «
Η Σοφί διχάζεται ανάµεσα σε δύο δεσµούς πίστης: προς τον Άλεξ (τη µνήµη, την προσοµοίωση, τη χαµένη αγάπη) και προς τη ζωή που συνεχίζεται (τον Μαρκ, τον πραγµατικό κόσµο, το µέλλον)», απαντά ο συγγραφέας και τονίζει: «Το µυθιστόρηµα δείχνει ότι αυτοί οι δύο κόσµοι δεν αλληλοεξοντώνονται αλλά διασταυρώνονται. Η Σοφί δεν προδίδει τον Άλεξ επειδή αγαπά τον Μαρκ, ούτε προδίδει τον Μαρκ επειδή πενθεί τον Άλεξ. Η σύγκρουση µεταξύ παρελθόντος και παρόντος είναι ακριβώς αυτό που δίνει βάθος στη διαδικασία της επούλωσής του πένθους της».
Το φετινό Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων, που θα πραγµατοποιηθεί 22 µε 28 Ιουνίου, έχει ως θέµα «Κόσµοι σε σύγκρουση» και µοιάζει να «κουµπώνει» πλήρως µε το θέµα του µυθιστορήµατος του Aubourg: «Το θέµα του Φεστιβάλ δίνει έµφαση στη σύγκρουση ως “χώρο συνάντησης, διαλόγου, κατανόησης και συνύπαρξης”. Αυτή είναι ακριβώς η αφηγηµατική δοµή του έργου. Όλο το βιβλίο είναι χτισµένο πάνω στον διάλογο µεταξύ της Σοφί και µιας οντότητας που µαθαίνει, αµφιβάλλει και αναρωτιέται. Ο Άλεξ-προσοµοίωση δεν κυριαρχεί, ακούει. ∆εν επιβάλλεται, συνοδεύει. Κι όταν αντιλαµβάνεται ότι η παρουσία του γίνεται εµπόδιο, επιλέγει την απόσυρση. Αυτός ο διάλογος ανάµεσα σε δύο µορφές συνείδησης (ανθρώπινη και τεχνητή) είναι ίσως η πιο όµορφη απεικόνιση των γόνιµων καρπών που µπορεί να φέρει µια σύγκρουση».
«Γιατί το µυθιστόρηµα αφορά το σηµερινό κοινό;», είναι η τελευταία ερώτηση που θέτει ο κ. Νταντινάκης στον Didier Aubourg: «Το βιβλίο “Άλεξ” δεν είναι ένα µυθιστόρηµα επιστηµονικής φαντασίας. Είναι ένα έργο για το πένθος, την αγάπη και την αναγέννηση, που χρησιµοποιεί την τεχνητή νοηµοσύνη ως καθρέφτη των δικών µας αδυναµιών. Ο αναγνώστης δεν χρειάζεται να γνωρίζει από τεχνολογία για να συγκινηθεί, αρκεί να έχει αγαπήσει, να έχει χάσει ή να έχει ελπίσει. Σε έναν κόσµο όπου εκατοµµύρια άνθρωποι συνοµιλούν ήδη καθηµερινά µε την ΤΝ, όπου νεοφυείς επιχειρήσεις προτείνουν την αναδηµιουργία της φωνής αγαπηµένων προσώπων που έχουν πεθάνει, και όπου τα όρια µεταξύ πραγµατικού και προσοµοιωµένου θολώνουν καθηµερινά, ο “Άλεξ” θέτει ερωτήµατα που δεν τολµάµε ακόµα να διατυπώσουµε. Και το κάνει µε τρυφερότητα, χωρίς επικρίσεις, µέσα από βαθιά ανθρώπινους χαρακτήρες».
