Το περιοδικό New Scientist συνέταξε µια λίστα µε τις 21 πλέον σηµαντικές προτάσεις στην Επιστήµη και την Τεχνολογία του 21ου αιώνα µέχρι σήµερα.
Από τις 21 προτάσεις διάλεξα την έρευνα για την Νευροποικιλότητα να παρουσιάσω σήµερα. Οι λόγοι;
Κατ’ αρχήν αναδιαµορφώνει τον τρόπο που αντιµετωπίζουµε τον Αυτισµό και τη ∆ΕΠΥ.
∆εύτερον, µου θύµισε µια αντίστοιχη πρόταση, τη θεωρία των «Πολλαπλών ευφυϊών-ταλέντων» (1993) η οποία υιοθετήθηκε από πολλά εκπαιδευτικά συστήµατα. Κι οι δύο προσεγγίσεις υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχει «φυσιολογικός» εγκέφαλος και ότι οι «ασυνήθιστοι» εγκέφαλοι διαθέτουν µοναδικά δυνατά σηµεία. Κι όµως αµέτρητοι έφηβοι µε ασυνήθιστους εγκέφαλους αδικούνται. Ίσως η Τεχνητή Νοηµοσύνη να είναι ο κρίσιµος παράγοντας εξισορρόπησης των αδικιών.
Η εξέλιξη
Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας 1990, η Επιστήµη βασιζόταν στην παραδοχή ότι υπήρχε κάτι σαν ‘φυσιολογικός’ εγκέφαλος που προσαρµόζονταν άψογα στην κοινωνία. Όσοι ήταν διαφορετικοί διαγιγνώσκονταν µε κάποια ασθένεια-ψυχική πάθηση και αντιµετωπιζόταν κατάλληλα. Σήµερα οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι νευρο-αναπτυξιακές παθήσεις όπως αυτισµός, ∆ΕΠ-Υ, δυσλεξία και δυσπραξία αντανακλούν έντονα διαφορετικούς εγκεφάλους. Σε φυσικές παραλλαγές. Οφείλουµε να δεχθούµε ότι χαρακτηριστικά και ικανότητες συνυπάρχουν σε ένα φάσµα στο οποίο όλοι βρίσκουµε τη θέση µας. Υπάρχει µια διαφορά. Τα άτοµα που βρίσκονται στα άκρα βιώνουν προκλήσεις. Γνωρίζουµε όµως ότι οι ασυνήθιστοι εγκέφαλοί τους διαθέτουν µοναδικά δυνατά στοιχεία.
Νευροποικιλότητα
Το 2013, το ∆ιαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών ∆ιαταραχών (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) απέσυρε τη διάγνωση του συνδρόµου Άσπεργκερ ως ‘υψηλότερης λειτουργικότητας’ µορφή αυτισµού. Τι έκανε;
Αναγνώρισε τη διαταραχή του φάσµατος του αυτισµού, σε µια κλίµακα 1-3 ανάλογα µε το επίπεδο υποστήριξης που απαιτεί.
Έρευνες, µετά το 2000, αναφέρουν ότι αυτιστικά άτοµα είναι πιθανό να έχουν δεξιότητες, άνω του µέσου όρου, στη µαθηµατική συλλογιστική και την προσοχή στη λεπτοµέρεια. Αντίστοιχα, άτοµα µε ∆ΕΠ-Υ βαθµολογούνται υψηλότερα σε τεστ δηµιουργικότητας, όπως και άτοµα µε δυσλεξία, τα οποία διαπρέπουν στην αναγνώριση προτύπων και στην ολιστική σκέψη. Άτοµα µε δυσπραξία είναι πιο δηµιουργικά καθώς αναπτύσσουν εξελιγµένες µεθόδους αντιµετώπισης προβληµάτων.
Σήµερα ερευνητές υιοθετούν την άποψη ότι οι νευροποικιλόµορφες παθήσεις δεν είναι εξελικτικό ατύχηµα. Τις έχοµε κληρονοµήσει από τους προγόνους µας οι οποίοι επωφελήθηκαν επειδή είχαν στην οµάδα τους µερικούς οραµατιστές, στοχαστές, δηµιουργικούς τύπους και τελειοµανείς. ∆ηλαδή, µυαλά µε διαφορετικές εξειδικευµένες δεξιότητες. Έτσι, προγονικές µας οµάδες µπόρεσαν να εξερευνήσουν, να προσαρµοστούν και να επιβιώσουν.
Χρωµατιστός τροχός και πολλαπλά ταλέντα
Πρόσφατα, η κοινότητα των αυτιστικών χρησιµοποιεί µεταφορικά, τον χρωµατικό τροχό (1ο γράφηµα). Κάθε ακτίνα του τροχού έχει ένα µοναδικό χρώµα και αντιπροσωπεύει ένα αυτιστικό χαρακτηριστικό που εκτείνεται κατά µήκος της ακτίνας σε διαφορετικό βαθµό. Ο χρωµατικός τροχός περιέχει πολλές πιθανές εκφάνσεις της αυτιστικής ατοµικότητας. Τολµώ να συσχετίσω τον χρωµατιστό τροχό µε την θεωρία των «Πολλαπλών ταλέντα- ευφυιών» (2ο γράφηµα) του καθηγητή Howard Gardner (1993). Την θεωρία αυτή έχω παρουσιάσει σε χιλιάδες εκπαιδευτικούς, γονείς και µαθητές σε πολλές πόλεις.
Ας δούµε τις οµοιότητές τους…
Και οι δύο προσεγγίσεις δέχονται ότι εξελισσόµαστε και αλλάζουµε. Έρευνα (2024) η οποία επανεκτίµησε αυτιστικά άτοµα αρκετά χρόνια µετά από µια αρχική αξιολόγηση διαπίστωσε ότι σχεδόν τα µισά άλλαξαν υποοµάδες µέσα σε 5 χρόνια.
Κανένα άτοµο δεν έχει όλες τις ευφυΐες – ούτε καν ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι.
Κάθε άτοµο έχει πρωτεύουσες και δευτερεύοντες ευφυΐες.
Κάθε ταλέντο-ευφυΐα εκδηλώνεται διαφορετικά σε κάθε µάθηµα!
Αναντιστοιχία και εξισορρόπηση
Τα εκπαιδευτικά συστήµατα ελάχιστα διευκολύνουν την διαφορετικότητα (όπως την βλέπουν οι 2 θεωρίες) στη µάθηση. ∆ιδασκαλία και αξιολόγηση είναι δοµηµένες για να εξυπηρετούν 2-3 ευφυΐες του H.Gardner και ίσως µία από τον χρωµατιστό τροχό. Υπάρχει, δηλαδή, πλήρης αναντιστοιχία. Εξαιρούνται οι γονείς, οι ειδήµονες και οι εκπαιδευτικοί παράλληλης στήριξης. Αυτοί γνωρίζουν, υποστηρίζουν και συµπάσχουν.
Ελπίζω ότι η εξισορρόπηση έρχεται µε την χρήση της Τεχνητής Νοηµοσύνης από όλους τους µαθητές. Βέβαια προϋπόθεση είναι να χρησιµοποιείται σαν δοµικό υποστηρικτικό εργαλείο στο οποίο θα υποβάλλουµε συνεχώς ερωτήσεις κρίσεως.
Συµπερασµατικά
∆εν υπάρχει σε όλα τα σχολεία οµοιόµορφη υποστήριξη όλων των εγκέφαλων. Βαρύγδουποι τίτλοι και παχιά λόγια δεν αντικαθιστούν το οφειλόµενο έργο.
Αν αποδεχθούµε τις 2 θεωρίες, τότε δεχόµαστε ότι τα διαφορετικά µυαλά είναι πολλαπλάσια και δεν αντιµετωπίζονται όπως θα έπρεπε.
Η διαφορετικότητα σε µια συνεκτική οµάδα µπορεί να γίνει πλεονέκτηµα µόνο αν υποστηριχθεί σωστά.
Οι υποτύποι (στα αυτιστικά άτοµα) µπορούν να είναι ωφέλιµοι µόνο εάν οι κοινωνίες γίνουν πιο εν-συναισθητικές, παρέχοντας ατοµική υποστήριξη και διεξόδους.
Η εµπειρία µου από την υιοθέτηση της θεωρίας των Πολλαπλών ευφυϊών (ταλέντων) είναι ότι καθυστερούµε να βρούµε πρακτικές λύσεις-εφαρµογές.
Η επέλαση της Τεχνητής Νοηµοσύνης ίσως φέρει την εξισορρόπηση, αρκεί να εκπαιδευτούµε έγκαιρα σε ένα περιβάλλον όπου ‘ο συνοµήλικος είναι ευχάριστος στον συνοµήλικο του’.
*Πτυχ. Ψυχολογίας-Ανάπτυξης Παιδιού, Master Εκπαίδευσης στη ∆ιά Βίου Μάθηση. Επικοινωνία polygnosi@otenet.gr
Τα βιβλία του «Μαθαίνω εύκολα», «Θυµάµαι εύκολα», «Μελετώ αποτελεσµατικά», και «Τα καλοζώιτά µας χρόνια» ,διατίθενται από τα βιβλιοπωλεία Libraire και ΚΥΒΟΣ.
