(Αχαριστία. Μη αναγνώριση µιας ευεργεσίας ή µιας ηθικής υποχρέωσης)
Άνθρωποι στέκονται δίπλα µας όταν τους χρειαζόµαστε. Χέρια µας κρατούν και µας στηρίζουν στα δύσκολα. Συµπαραστατικά λόγια µας ανοίγουν δρόµους όταν είµαστε σε αδιέξοδο. Στη ζωή δε λείπουν τα δώρα. Όµως, µπορεί να τα συνηθίσουµε και να αφήσουµε το χρόνο να τα σβήσει… Αλήθεια… Αναγνωρίζουµε όσα µας δίνονται ή κάποιες φορές τα προσπερνάµε; Και…είµαστε ευγνώµονες πραγµατικά γι’ αυτά ή νοµίζουµε πως είναι όλα προγραµµατισµένα να µας ανήκουν; Νοµίζω θα συµφωνήσεις ότι τη στιγµή που δε θα καµαρώνουµε πια όσα έχουµε, που η µόνιµη συµπαραστατική παρουσία δίπλα µας θα πάψει να µας συγκινεί και η προσφορά των άλλων δε θα µας ξαφνιάζει ευχάριστα, τότε, η αγνωµοσύνη θα τρυπώσει µέσα µας και θα γίνει µια συνήθεια, χωρίς να προλάβουµε να παρατηρήσουµε πότε γεννήθηκε! Για να το πω και ποιητικά… «‘Όσο το «φως» µας µοιάζει δεδοµένο, τόσο το σκοτάδι µεγαλώνει και µας καταπίνει».
Κι ωστόσο, η αγνωµοσύνη ποιους αφορά; Μόνο εκείνους που µας ξέχασαν πολύ εύκολα και δε µας είπαν «ευχαριστώ» για όσα τους προσφέραµε και που µας γύρισαν επιδεικτικά την πλάτη όταν τους χρειαστήκαµε, ενώ εµείς τους είχαµε προσφέρει πολλά; (Κι είναι κι άλλα που τώρα µπορεί να σκεφτείς…) Ή άραγε αφορά κι εµάς; Μήπως κάποτε δέχτηκες µια βοήθεια που δεν εκτίµησες, µια στήριξη στα δύσκολα που την ξέχασες, µια ευγενική παρουσία που δεν κοντοστάθηκες καν για να τη δεις; (Κι εδώ είναι κι άλλα που θα σκεφτείς…)
Είναι γενικά αποδεκτό ότι, όταν κάτι επαναλαµβάνεται χάνει τη λάµψη του ενδιαφέροντός του. Αλλιώς αυτό, το λένε εξοικείωση. Συχνά η αγνωµοσύνη γεννιέται από την εξοικείωση. Όταν κάποιος στέκεται δίπλα µας σταθερά, παύουµε να τον θαυµάζουµε. Αναρωτήθηκες ποτέ γιατί συµβαίνει αυτό; Γιατί το σταθερό δε µας προκαλεί συγκίνηση; Μα γιατί το σταθερό δε µας απειλεί µε απώλεια… ∆ε µας ταράζει… ∆ε µας ξυπνά φόβο… Κι έτσι, δεν ενεργοποιεί τη συνείδησή µας. Και… γιατί χρειάζεται η απουσία για να καταλάβουµε την αξία της παρουσίας; Μα γιατί η απουσία δηµιουργεί κενό και µέσα σ’ αυτό το κενό αναγνωρίζουµε τι χάσαµε. Και γιατί, όταν αυτή η απουσία έρθει, είναι πια αργά για ευχαριστίες; Μα γιατί οι ευχαριστίες χρειάζονται αποδέχτη. Κι όταν έρθει η απουσία, δεν υπάρχει πια εκείνος που θα τις ακούσει! Μόνο εµείς, που τις σκεφτόµαστε…
Όπως και να ‘χει όµως, υπάρχει και µια άλλη πιο άβολη εκδοχή της αγνωµοσύνης. Εκείνη που οφείλεται στην άρνηση. Το να αναγνωρίζεις ότι κάποιος σου πρόσφερε, σηµαίνει να παραδεχτείς ότι κάποτε είχες ανάγκη. Και πόσο εύκολο είναι αυτό; Κάποιοι µπορεί να αρνούνται να αποδεχτούν ότι βρέθηκαν σε ανάγκη και ότι τους βοήθησαν και να προτιµούν να πιστεύουν ότι τα κατάφεραν µόνοι τους και ότι δε χρωστούν τίποτα σε κανέναν… Κι αν είναι έτσι, µήπως τότε θα µπορούσαµε να πούµε ότι η αγνωµοσύνη είναι και µια µορφή άµυνας; Ένας τρόπος να προστατεύσουµε τον εγωισµό µας; Γιατί αν πούµε «σε χρειάστηκα», τότε απογυµνωνόµαστε. Αν πούµε «µου έδωσες», τότε αναλαµβάνουµε και την ευθύνη της αναγνώρισης. Και αυτή η ευθύνη δεσµεύει. Μας καλεί να σταθούµε µε ειλικρίνεια απέναντι στον άλλο και απέναντι στον εαυτό µας… Πόσο εύκολο (µας) είναι αυτό άραγε;
Από την άλλη, µπορεί η αγνωµοσύνη να µην είναι µόνο ελάττωµα χαρακτήρα, αλλά και ένδειξη ασυνειδησίας; Ένδειξη µιας ζωής που µόνο τρέχει; Που δε «βλέπει», δεν «ακούει», δε «νοιάζεται»; Που δε σταµατά πουθενά και για κανένα λόγο; Και αν είναι έτσι, τότε το ερώτηµα γίνεται πιο απαιτητικό. Θέλουµε να ζούµε µηχανικά ή συνειδητά; Θέλουµε να συναντάµε ουσιαστικά ανθρώπους ή απλώς να τους χρησιµοποιούµε ως φόντο στη δική µας πορεία; Και…το ζήτηµα, τελικά, είναι αν οι άλλοι είναι αγνώµονες απέναντί µας, ή αν εµείς είµαστε αγνώµονες απέναντι στη ζωή που µας δόθηκε; Κι επειδή η ευγνωµοσύνη δεν είναι µεγάλες δηλώσεις, παρά µόνο εσωτερικές διεργασίες, όπως εκείνο το… «σου χρωστάω χάρη» που νιώθουµε µέσα µας, µήπως να το καταλάβουµε αυτό (ειδικά τώρα που καθηµερινά γύρω µας, συµβαίνουν τροµακτικά γεγονότα) και να το πούµε, αν δεν το έχουµε πει, σε αυτούς που µας στάθηκαν όταν τους χρειαστήκαµε; Αλλά και σε αυτούς που στέκονται αυτήν τη χρονική στιγµή δίπλα µας µε όποιον τρόπο; «Σου χρωστάω χάρη!». Αυτό…
Πολλές οι αναρωτήσεις για το εν λόγω θέµα και σηκώνουν πολλή σκέψη και µεγάλη κουβέντα… Ο καθένας από εµάς έχει τις δικές του µοναδικές απαντήσεις…
*H Μαρία Σαρρή – Σαββάκη είναι ∆ασκάλα Ειδικής Αγωγής – Συγγραφέας
