Βιότοπος – περιγραφή
Η λατινική ονοµασία του βοτάνου είναι ANGELICA sylvestris (Αγγελική η αγρία) και ανήκει στην οικογένεια των Σκιαδοφόρων. Το συναντούµε µε τις ονοµασίες Νεροκάλαµο, Αγγελική, ρίζα του Αγίου Πνεύµατος, ρίζα του Αρχάγγελου
Φύεται σε όλη την Ευρώπη.
Το βρίσκουµε κοντά σε υγρά δάση, τις χαράδρες και ανάµεσα στα βράχια. Στη χώρα µας το βρίσκουµε ιδιαίτερα σε Πρέβεζα, Πήλιο, Παρνασσό, Οίτη και Μεσσήνη.
Είναι πολυετές φυτό. Έχει πιο λεπτή εµφάνιση από την A. archangelica. Στέλεχος κούφιο εσωτερικώς, ύψους 60 έως 150 εκατοστά. Φύλλα πολλά, δις ή τρις πτεροειδή, µε φυλλάρια πλατιά, µίσχους διογκωµένους που σχηµατίζουν κολεό. Ανθοταξία σε µεγάλα σκιάδια µε λευκά άνθη, πολλές φορές σε ρόδινη απόχρωση.
Τα άνθη του είναι ερµαφρόδιτα (έχουν αρσενικά και θηλυκά όργανα) και γονιµοποιούνται από τις µέλισσες. Ρίζα µακριά, κάθετη, σε πάχος δακτύλου.
Είναι φαρµακευτικό και µελισσοκοµικό φυτό και όλα τα µέρη του έχουν ένα ευχάριστο άρωµα.
Η άγρια Αγγελική είναι βρώσιµο βότανο. Οι σπόροι του χρησιµοποιούνται ως καρύκευµα και τα φύλλα και οι νεαροί βλαστοί ως αρωµατικό στις σαλάτες. Η γεύση τους είναι κάπως πικρή. Τα ψιλοκοµµένα φύλλα είναι καλή προσθήκη σε µαγειρεµένα φρούτα. Το στέλεχος και τα φύλλα χρησιµοποιούνται σε γλυκίσµατα και ζαχαρωτά. Ο σπόρος χρησιµοποιείται ως αρωµατική ουσία σε γλυκίσµατα και αρτοσκευάσµατα. Η ρίζα βράζεται και τρώγεται σε σαλάτα. Χρησιµοποιείται επίσης ως παρασιτοκτόνο (η σκόνη των καρπών του) και παράγει µία καλή κίτρινη χρωστική ουσία.
Ιστορικά στοιχεία
Λέγεται ότι οι αρχιτέκτονες της αρχαίας Ελλάδας εµπνεύστηκαν τις αυλακωτές κολώνες των ναών από το κοµψό, αυλακωτό στέλεχος της αγγελικής της αγρίας ή από κάποιο παραπλήσιο είδος σκιαδοφόρων. Αν παραβάλουµε το στέλεχος του φυτού µε µία δωρική κολώνα µένουµε κατάπληκτοι από την οµοιότητα.
Ο Αρχάγγελος Μιχαήλ υποτίθεται ότι είχε πει στους µοναχούς, να µασούν ρίζες αγγελικής για να προστατεύονται από την πανούκλα. Το φυτό δεν προστάτευσε τους ανθρώπους στον Μεσαίωνα, παρ’ ότι όντως περιέχει ενεργά συστατικά µε αντισηπτικές και µυκητοκτόνες ιδιότητες. Για αυτό µερικές φορές οι Λάπωνες συσκευάζουν τα ψάρια µέσα σε αγγελική. Επίσης οι Λάπωνες χρησιµοποιούν τις σαρκώδεις ρίζες της σαν τροφή και τα στελέχη ως φάρµακο. Η φυλή Σάµι της Λαπωνίας, χρησιµοποιούν το φυτό για να φτιάξουν ένα παραδοσιακό µουσικό όργανο το fadno.
Στη λαϊκή ιατρική χρησιµοποιούσαν αλοιφές από το βότανο ή έκαναν µπάνια µε το βότανο διαλυµένο για να ανακουφίζουν όσους υπέφεραν από ρευµατισµούς και ποδάγρα.
Συστατικά – χαρακτήρας
Ανήκει στα φυτά που περιέχουν αιθέρια έλαια και ρητίνες και είναι ολόκληρη αρωµατικότατη, µε δυνατή και επίµονη µυρωδιά. Όλα τα όργανα του φυτού περικλείουν αιθέριο έλαιο (και ιδιαίτερα η ρίζα του σε ποσότητα 1%), αποτελούµενο από φελλανδρίνη, οργανικά οξέα και µία κουµαρίνη, την αγγελικίνη. Οι σπόροι περιέχουν φουρανοκουµαρίνες (ιµπερατορίνη και βεργαπτένη). Η χηµική σύνθεση της ρίζας της αγγελικής είναι πτητικό λάδι, ανάµεικτο µε ένα οξύ πτητικό, κερί, ρετσίνι, τανίνη, µηλικό οξύ, ζάχαρη, κόµµι, άµυλο και πρωτεΐνες.
Άνθιση – χρησιµοποιούµενα µέρη – συλλογή
Το βότανο ανθίζει από Ιούλιο µέχρι Σεπτέµβριο. Οι σπόροι του ωριµάζουν από Αύγουστο µέχρι Οκτώβριο. Για θεραπευτικούς σκοπούς χρησιµοποιείται κύρια το ρίζωµα του φυτού το οποίο συλλέγουµε Μάρτιο – Απρίλιο και Σεπτέµβρη – Οκτώβρη. Αυτό γίνεται γιατί στις ρίζες τα ενεργά συστατικά του φυτού βρίσκονται σε µεγαλύτερη συγκέντρωση. Χρησιµοποιούνται όµως και τα σπέρµατα του µετά το δέσιµο των ανθέων του και τα µυρωδάτα φύλλα του.
Θεραπευτικές ιδιότητες και ενδείξεις
Η ρίζα και οι σπόροι του φυτού δρουν ως αντισπασµωδικό, αρωµατικό, άφυσο, εφιδρωτικό, διουρητικό, εµµηναγωγό, αποχρεµπτικό, διεγερτικό, στοµαχικό, τονωτικό. Γενικά δρα εναντίον όλων των φαινοµένων της ατονίας του πεπτικού συστήµατος και των νευρικών πονοκεφάλων. Έχει επίσης ιδιότητες αντιβακτηριακές και αντιµυκητιακές. Χρησιµοποιείται ακόµη ως καρδιοτονωτικό και ως ευεργετικό για τα µάτια. Το αφέψηµα του φυτού χρησιµοποιείται για θεραπεία βρογχικού άσθµατος, καταρροή, βήχα και δυσπεψία.
Σε εξωτερική χρήση το χρησιµοποιούν υπό µορφή ποµάδας για καταπραϋντικές εντριβές, σε περιπτώσεις ρευµατισµού, αρθρίτιδας και παθήσεων του δέρµατος.
Τα φύλλα του φυτού χρησιµοποιούνται υπό µορφή καταπλάσµατος σε περιπτώσεις µωλώπων αλλά όταν ξεραθεί το φυτό, τα φύλλα χάνουν την χρησιµότητά τους για καταπλάσµατα. Σε εσωτερική χρήση δίνουµε το αφέψηµα κατά της ξινίλας του στοµαχιού, κατά της δυσπεψίας, κατά του βήχα, σε περιπτώσεις ανορεξίας, ελκών του στοµάχου, ενώ συντελεί στην απόχρεµψη.
Είναι λιγότερο πλούσιο σε δραστικά συστατικά από την Α. Archangelica και είναι λιγότερο δραστική από αυτήν.
Παρασκευή και δοσολογία
Παρασκευάζεται ως †αφέψηµα. Ρίχνουµε µία κουταλιά του καφέ άνθη και φύλλα ή και σπέρµατα σε ένα φλιτζάνι νερό και βράζουµε για 10 λεπτά. Πίνουµε µέχρι δύο φορές την ηµέρα. Υπό µορφή σκόνης της ρίζας, χρησιµοποιείται δύο φορές την ηµέρα, σε ποσότητα µιας πρέζας, µε την ίδια ποσότητα νερού ως βραστάρι.
Προφυλάξεις
Μεγάλες δόσεις του φυτού µπορούν να επηρεάσουν αρνητικά το κεντρικό νευρικό σύστηµα και επιβαρύνουν την υπέρταση και τις λειτουργίες της καρδιάς και της αναπνοής. Το φυτό µοιάζει µε το δηλητηριώδες κώνειο η ρίζα του οποίου είναι βολβώδης και θέλει προσοχή να µην γίνει µπέρδεµα µεταξύ των δύο βοτάνων. ∆εν ενδείκνυται για τις εγκύους και τους διαβητικούς. Οι φουροκουµαρίνες που περιέχει το φυτό µπορούν να αυξήσουν την ευαισθησία του δέρµατος στον ήλιο. Όταν κάνουµε καταπλάσµατα το δέρµα γίνεται φωτοευαίσθητο και χρειάζεται προσοχή.
Υ.Σ. Όλα τα προηγούµενα άρθρα της στήλης µπορούµε να τα βρούµε στη διεύθυνση www.herb.gr.
Επίσης αν κάποιος φίλος αναγνώστης γνωρίζει οποιαδήποτε θεραπευτική ιδιότητα βοτάνου του τόπου µας που δεν είναι ευρέως γνωστή ή έχει κάποιο ερώτηµα µπορεί να το απευθύνει στην ηλεκτρονική διεύθυνση skouvatsos11@gmail.com
