Στις 27 του Σεπτέµβρη συµπληρώθηκαν 84 χρόνια από την ίδρυση του ΕΑΜ, του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου, που συσπείρωσε τη µεγάλη πλειοψηφία του ελληνικού λαού και µε την καθοδήγηση του ΚΚΕ οργάνωσε την αντίσταση του λαού µας ενάντια στο γερµανικό φασισµό.
Όταν τα στρατεύµατα της Γερµανίας, της Ιταλίας και της Βουλγαρίας κατέκτησαν την Ελλάδα και οι Γερµανοί µπήκαν στην Αθήνα (27 Απρίλη 1941), οι κοµµουνιστές που δραπέτευσαν από τους τόπους εξορίας, όπου τους κρατούσε η κυβέρνηση Μεταξά, καθώς και άλλοι, που δρούσαν στην παρανοµία, έσπευσαν να ανασυγκροτήσουν το ΚΚΕ και να οργανώσουν την Αντίσταση κατά των κατακτητών.
Στις 31 Οκτώβρη 1940 το (πρώτο) «ανοιχτό γράµµα προς τον ελληνικό λαό» του Νίκου Ζαχαριάδη, Γενικού Γραµµατέα της ΚΕ του ΚΚΕ, από τα µπουντρούµια της Κρατικής Ασφάλειας, χάραξε τη γραµµή της πάλης στον ελληνοϊταλικό πόλεµο. Το πρώτο ανοιχτό γράµµα δηµοσιεύτηκε στις 2 Νοέµβρη 1940 και ανάµεσα σε άλλα, καλούσε «(…) ∆ίπλα στο κύριο µέτωπο και Ο ΚΑΘΕ ΒΡΑΧΟΣ, Η ΚΑΘΕ ΡΕΜΑΤΙΑ, ΤΟ ΚΑΘΕ ΧΩΡΙΟ, ΚΑΛΥΒΑ ΜΕ ΚΑΛΥΒΑ, Η ΚΑΘΕ ΠΟΛΗ, ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΣΠΙΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΦΡΟΥΡΙΟ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟΥ ΑΓΩΝΑ. (…) Έπαθλο για τον εργαζόµενο λαό και επιστέγασµα για το σηµερινό του αγώνα, πρέπει να είναι και θα είναι, µια καινούργια Ελλάδα της δουλειάς, της λευτεριάς, λυτρωµένη από κάθε ξένη ιµπεριαλιστική εξάρτηση, µ’ έναν πραγµατικά παλλαϊκό πολιτισµό (…)».
Στη γραµµή του «ανοιχτού γράµµατος» κινήθηκε στη συνέχεια η δράση του ΕΑΜ.
Το ΚΚΕ είχε βγει βαριά χτυπηµένο από τη βασιλοµεταξική δικτατορία της 4ης Αυγούστου 1936. Η Κρατική Ασφάλεια µπόρεσε να συγκροτήσει τη χαφιέδικη «Προσωρινή ∆ιοίκηση» σε ρόλο καθοδηγητικού οργάνου του Κόµµατος, που εξέδιδε τον κατευθυνόµενο «Ριζοσπάστη».
Στο ίδιο διάστηµα, µε πρωτοβουλία στελεχών του ΚΚΕ, είχε συγκροτηθεί η «Παλιά Κεντρική Επιτροπή», που λειτουργούσε ως καθοδηγητικό όργανο του Κόµµατος.
Το ΚΚΕ είχε στερηθεί τις σηµαντικές υπηρεσίες εκατοντάδων στελεχών του, που η κυβέρνηση Μεταξά παρέδωσε στους Γερµανούς, καθώς και του Γενικού Γραµµατέα της ΚΕ Νίκου Ζαχαριάδη, που επίσης τον παρέδωσε στην Γκεστάπο και αυτή τον έστειλε στο στρατόπεδο Νταχάου. Μπόρεσε ωστόσο να ξεπεράσει τις δυσκολίες και σε πολύ λίγο χρόνο µετατράπηκε σε ισχυρό και µαζικό Κόµµα.
Την 1η του Ιούλη 1941, συγκροτείται η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ και συνέρχεται η 6η Ολοµέλειά της. Το θέµα της συζήτησης ήταν: «Η τρέχουσα στιγµή και τα καθήκοντα των Ελλήνων κοµµουνιστών – έκκληση προς τα µέλη του ΚΚΕ».
Πράγµατι, τα αποτελέσµατα της δράσης του ΚΚΕ µε βάση αυτήν την απόφαση δεν άργησαν να ‘ρθουν. Άλλωστε, η λαϊκή πάλη για την απελευθέρωση είχε ήδη αρχίσει να οργανώνεται πριν την Ολοµέλεια, µε πρωτοβουλίες που έπαιρναν κατά περιοχές οι κοµµουνιστές. Το ζητούµενο ήταν να πάρει πανελλαδικά χαρακτηριστικά, να καθοδηγηθεί κεντρικά, να αποκτήσει ενιαίο προσανατολισµό, να γίνει πιο αποτελεσµατική.
Ήδη, από το Μάη – Ιούνη, ακόµη, του ‘41, είχαν δηµιουργηθεί πλατιές εθνικοαπελευθερωτικές οργανώσεις: Στη Μακεδονία η οργάνωση «Ελευθερία», στην Ήπειρο το «Πατριωτικό Μέτωπο», στην Καλαµάτα η «Νέα Φιλική Εταιρεία», στον Πύργο το «Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο» κ.ο.κ. Η πρώτη, όµως, πανελλαδική εθνικοαπελευθερωτική οργάνωση ήταν η ΕΘΝΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ, που ιδρύθηκε στην Αθήνα στις 28 του Μάη του 1941.
Με πρωτοβουλία του ΚΚΕ αµέσως µετά την έναρξη της Κατοχής, δηµιουργήθηκαν το Εργατικό Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΕΑΜ – 16 Αυγούστου 1941).
Στις 27 Σεπτέµβρη του 1941 πραγµατοποιήθηκε η ιδρυτική σύσκεψη του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου µε τη συµµετοχή του ΚΚΕ, του Σοσιαλιστικού Κόµµατος Ελλάδας (ΣΚΕ), του κόµµατος της Ένωσης Λαϊκής ∆ηµοκρατίας (ΕΛ∆), του Αγροτικού Κόµµατος Ελλάδας (ΑΚΕ).
Το Νοέµβρη του 1941, ο Θανάσης Κλάρας (µετέπειτα Άρης Βελουχιώτης) φεύγει από την Αθήνα για τη Ρούµελη µε αποστολή της ΚΕ του ΚΚΕ να ερευνήσει τις δυνατότητες οργάνωσης του ένοπλου αγώνα. Το ∆εκέµβρη ο Κλάρας επέστρεψε και κατέθεσε θετική, ως προς το θέµα, έκθεση στην ΚΕ. Στις αρχές Γενάρη του 1942, συνήλθε η ΚΕ του ΚΚΕ και αποφάσισε την ίδρυση πανελλαδικού απελευθερωτικού στρατού. Στο πλαίσιο αυτής της απόφασης, στις 2 Φλεβάρη του 1942, πραγµατοποιήθηκε η ιδρυτική σύσκεψη του ΕΛΑΣ.
Στις 16 Φλεβάρη του 1942 ιδρύεται ο Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός (ΕΛΑΣ), το ένοπλο τµήµα του ΕΑΜ. Ήδη, από το καλοκαίρι του ‘41, κοµµουνιστές και άλλοι πατριώτες συγκροτούν ένοπλες αντιστασιακές οµάδες και αντάρτικα τµήµατα σε διάφορα µέρη της χώρας µε απόφαση του Κόµµατος, αλλά η ενοποίησή τους ήταν βασικό ζήτηµα για τη συγκρότηση λαϊκού στρατού ικανού να κατευθύνει ενιαία την ένοπλη πάλη κατά των Γερµανών κατακτητών και του ντόπιου καθεστώτος της άρχουσας τάξης.
Στις 23 Φλεβάρη 1943 ιδρύθηκε η Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων (ΕΠΟΝ), που συσπείρωσε στις γραµµές της την πλειοψηφία της νεολαίας. Τον ίδιο χρόνο συγκροτήθηκε το Εθνικό Λαϊκό Απελευθερωτικό Ναυτικό (ΕΛΑΝ). ∆ίπλα σε αυτές τις οργανώσεις έδρασαν η Εθνική Αλληλεγγύη, η Επιµελητεία του Αντάρτη και η Οργάνωση για την Προστασία του Λαϊκού Αγώνα (ΟΠΛΑ). Το Μάρτη του 1943 ιδρύθηκε στο Λονδίνο η Οµοσπονδία Ελληνικών Ναυτεργατικών Οργανώσεων (ΟΕΝΟ), µε πρωτοβουλία της Κοµµατικής Οργάνωσης Ναυτεργατών του ΚΚΕ (ΚΟΝ).
Με την ανάπτυξη της ένοπλης πάλης του ΕΛΑΣ δηµιουργήθηκαν γρήγορα ελεύθερες περιοχές στην Ελλάδα, οι οποίες εκ των πραγµάτων έπρεπε να διοικηθούν, για να µπορέσουν οι κάτοικοί τους να ζήσουν οργανωµένα, προσφέροντας στον εαυτό τους και στον αγώνα για την Εθνική Απελευθέρωση.
Στις 10 Μάρτη 1944 ορκίστηκε η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ), το κεντρικό πολιτικό όργανο διοίκησης των απελευθερωµένων περιοχών. Μετά από εκλογές (23 Απρίλη 1944), που έγιναν στις συνθήκες της Κατοχής, εκλέχτηκε το «Εθνικό Συµβούλιο» µε έδρα τις Κορυσχάδες (30 Απρίλη 1944). Στις εκλογές ψήφισαν για πρώτη φορά οι γυναίκες και οι νέοι από 18 χρόνων. Συµµετείχαν περίπου 1.800.000 ψηφοφόροι, δίχως να υπολογίζονται τα αποτελέσµατα της Κρήτης, της Ανατολικής Μακεδονίας – Θράκης και των νησιών του Αιγαίου. Σηµειώνεται ότι στις κοινοβουλευτικές εκλογές του 1936 είχαν πάρει µέρος 1.000.000 ψηφοφόροι.
Η δράση του ΕΑΜ περιλάµβανε όλες τις µορφές πάλης: Απεργίες, διαδηλώσεις, συλλαλητήρια, διαβήµατα, ένοπλη οργάνωση. Πλατιά και πολλές φορές πρωτότυπη ήταν η µαζική προπαγανδιστική δουλειά του. Ο ΕΛΑΣ καθήλωσε 8 έως και 12 εχθρικές µεραρχίες. Προξένησε στους κατακτητές απώλειες 30.000 νεκρούς και συνέλαβε 6.500 αιχµαλώτους. Κατέστρεψε 37 µεγάλες γέφυρες, 85 ατµοµηχανές, 1.000 περίπου βαγόνια και 1.000 αυτοκίνητα. Το σύνολο σχεδόν του οπλισµού του προερχόταν από τις επιχειρήσεις του εναντίον των Γερµανών και των Ιταλών. Την Άνοιξη του 1944 ο ΕΛΑΣ είχε υπό τον έλεγχό του τα 2/3 της χώρας και τη στιγµή της απελευθέρωσης περισσότερο από το 90% του εδάφους.
Το ΚΚΕ υπήρξε η ψυχή, η καθοδηγητική δύναµη και ο κύριος αιµοδότης της ΕΑΜικής Αντίστασης. Χιλιάδες κοµµουνιστές και άλλοι ΕΑΜίτες έδωσαν τη ζωή τους. Η Καισαριανή, το Κούρνοβο, το Χαϊδάρι, ο Αϊ-Στράτης, Αγιά είναι µερικοί µόνο από τους τόπους της θυσίας.
Το ΕΑΜ έσωσε το λαό από την πείνα. Χάρη στη δράση του ΕΑΜ δε στάλθηκε ούτε ένας εργάτης για να δουλέψει στα γερµανικά εργοστάσια, µε εξαίρεση αυτούς που είχαν συλλάβει οµήρους οι Γερµανοί. ∆ε στάλθηκε ούτε ένας για να πολεµήσει κατά της Σοβιετικής Ένωσης.
Το έπος του ΕΑΜ, εποµένως, δεν ήταν µόνο η εθνική απελευθέρωση, αλλά και η δηµιουργία φύτρων της λαϊκής εξουσίας στην Ελλάδα. Που µπορεί, βεβαίως, να µην αγκάλιαζε τα τότε αστικά κέντρα, αλλά στην υπόλοιπη Ελλάδα είχε ήδη τη δική της δράση µε τα όργανα λαϊκής αυτοδιοίκησης, τα λαϊκά δικαστήρια, αλλά και µε την κυβέρνηση, την Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ). Είχε ακόµη το δικό της λαϊκό στρατό τον ΕΛΑΣ και την πλειοψηφία του ελληνικού λαού συσπειρωµένη στο ΕΑΜ.
Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΡΑ
Βεβαίως, η εργατική τάξη, ο λαός, δεν κατάφεραν να κατακτήσουν την εξουσία. Ας δούµε πώς εξελίχτηκαν τα πράγµατα.
Στο διάστηµα 17 έως 20 Μάη 1944 συνήλθε στη Βηρυτό σύσκεψη των ελληνικών πολιτικών δυνάµεων και εθνικοαπελευθερωτικών οργανώσεων, που έµεινε στην ιστορία ως «Συνέδριο του Λιβάνου». Στο Συνέδριο, συµµετείχαν ουσιαστικά το ΕΑΜ και η ΠΕΕΑ που είχαν στα χέρια τους την πραγµατική εξουσία κι, από την άλλη, ήταν η κυβέρνηση του Γ. Παπανδρέου που δεν είχε κανένα λαϊκό έρεισµα στην Ελλάδα. Ήταν κυβέρνηση που είχε συγκροτηθεί στη Μέση Ανατολή, από τα τµήµατα της άρχουσας τάξης που είχαν µεταβεί στην περιοχή µετά την εισβολή των Γερµανών στην Ελλάδα εγκαταλείποντας το λαό. Βεβαίως, συµµετείχαν και ο Ε∆ΕΣ και η ΕΚΚΑ, αλλά επίσης χωρίς σηµαντικό λαϊκό έρεισµα στην Ελλάδα.
Με τη διοργάνωση του Συνεδρίου, οι Άγγλοι και η άρχουσα τάξη της Ελλάδας επιχειρούσαν να προλάβουν τις εξελίξεις στη χώρα, να φρενάρουν, δηλαδή, µια πιθανή διαγραφόµενη πορεία προς µια µεταπολεµική Ελλάδα του λαού της.
Από την άλλη, το ΕΑΜικό κίνηµα πήρε µέρος στο συνέδριο, στο όνοµα µιας ευρύτατης εθνικής ενότητας, την οποία θεωρούσε αναγκαία, παρά το γεγονός ότι η συντριπτική πλειοψηφία του λαού στην Ελλάδα ήταν συσπειρωµένη στο ΕΑΜ.
Στο Συνέδριο Λιβάνου έγιναν φανερές οι επιδιώξεις της άρχουσας τάξης. Ο Γ. Παπανδρέου ανέφερε τα εξής: «Κόλασις είναι σήµερον η κατάστασις της Πατρίδος µας… Σφάζουν οι Γερµανοί. Σφάζουν τα Τάγµατα Ασφαλείας. Σφάζουν και οι Αντάρται. Σφάζουν και καίουν… Η ευθύνη του ΕΑΜ είναι ότι δεν απέβλεψε µόνον εις τον απελευθερωτικόν αγώνα, αλλά ηθέλησε να προετοιµάση τη µεταπολεµικήν δυναµικήν του επικράτησιν… Με την τροµοκρατικήν αυτήν δράσιν του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ, είπε χαρακτηριστικά, εδηµιουργήθη δυστυχώς, το ψυχολογικόν κλίµα, το οποίον επέτρεψεν εις τους Γερµανούς να επιτύχουν εις το τρίτον έτος της δουλείας ό,τι δεν είχαν κατορθώσει κατά τα δύο πρώτα έτη – την κατασκευήν των Ταγµάτων Ασφαλείας…».
Έτσι εξίσωνε το ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ µε τους κατακτητές και τους ταγµατασφαλίτες. Ήξερε τι έκανε. Έπρεπε να βρει τρόπο, ώστε την απόφαση για επίθεση στο ΕΑΜ, ως µέσο για να ευοδωθούν οι επιδιώξεις της άρχουσας τάξης µετά την απελευθέρωση για επανεγκαθίδρυση της εξουσίας της να τη δροµολογήσει. Αυτό έκανε. Και γι’ αυτό θεωρούσε πως έπρεπε να χτυπήσει εκεί που ο συσχετισµός των δυνάµεων ήταν σε βάρος του αστικού πολιτικού κόσµου. Στο ένοπλο τµήµα του λαού, τον ΕΛΑΣ.
Έτσι, η λύση που επρότεινε ο Παπανδρέου για να εκλείψουν όσα περιέγραφε και για να επιτευχθεί η περιβόητη εθνική ενότητα ήταν να διαλυθεί ο ΕΛΑΣ.
Στις 2 Σεπτέµβρη του 1944, έναν περίπου µήνα πριν από την απελευθέρωση της Αθήνας, το ΕΑΜ προσχώρησε στην κυβέρνηση «Εθνικής Ενότητας» του Γ. Παπανδρέου, υποχωρώντας στους απαράδεχτους όρους αυτής της συµµετοχής που επέβαλε το Συνέδριο του Λιβάνου. «Πολιτικόν Πρόγραµµα της Κυβερνήσεως αποτελεί το Εθνικόν Συµβόλαιον του Λιβάνου», αυτή ήταν η πολιτική ουσία του προγράµµατος της κυβέρνησης Γ. Παπανδρέου, µε το οποίο άνοιγε το δρόµο για την εγκατάσταση της εξουσίας της αστικής τάξης στην Ελλάδα. Αυτή η εξέλιξη ήταν απαράδεκτη και επιζήµια υποχώρηση του ΕΑΜ έναντι του αστικού κόσµου, που δεν είχε κάνει το παραµικρό για την απελευθέρωση της χώρας, αλλά και έναντι των Άγγλων, που κατάφερναν για άλλη µια φορά να προωθήσουν τα ιµπεριαλιστικά τους σχέδια, βάζοντας σοβαρή παρακαταθήκη για τον έλεγχο των µεταπολεµικών κοινωνικοπολιτικών εξελίξεων στην Ελλάδα.
Το ΚΚΕ αποδέχτηκε τη Συµφωνία του Λιβάνου, περιορίζοντας το όλο πρόβληµα στο ζήτηµα της αντικατάστασης του Γ. Παπανδρέου, στη συνεδρίαση της ΚΕ του, που έγινε στις 2-3 Αυγούστου του 1944. Ο Γραµµατέας της ΚΕ του Κόµµατος, όµως, Γ. Σιάντος είχε εγκρίνει τη Συµφωνία του Λιβάνου για λογαριασµό του Κόµµατος, µε την οµιλία που έκανε στην ΠΕΕΑ, λίγες µέρες πριν από τη συνεδρίαση της ΚΕ του ΚΚΕ, στις 27 Ιούλη του 1944, λέγοντας µεταξύ άλλων: «Επειδή πιστεύουµε τόσο ειλικρινά στην ανάγκη της ενότητας, γι’ αυτό δηλώνω ότι η συµφωνία του Λιβάνου και η δράση της αντιπροσωπείας µας τόσο στο Λίβανο, όσο και στο Κάιρο, είναι µέσα στην πολιτική µας γραµµή»… Στην ίδια συνεδρίαση της ΠΕΕΑ, ο Σιάντος αποδέχτηκε και την πρόταση του Αλ. Σβώλου που περιόριζε το όλο πρόβληµα µε τη συµφωνία του Λιβάνου στο αίτηµα της αντικατάστασης του Γ. Παπανδρέου.
Το ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ δικαιολόγησε στις κοµµατικές οργανώσεις ως εξής αυτήν την εξέλιξη: «Το ΠΓ θεώρησε ότι το Κόµµα µας δεν επιτρέπεται να µείνει έξω από την κυβέρνηση. Μια τέτοια στάση θα ενίσχυε ακριβώς εκείνες τις ακραίες µερίδες που κάνουν το παν για να µαταιώσουν την ενότητα και να επιβάλουν αντιλαϊκό καθεστώς µε πρόκληση του ανοιχτού εµφυλίου πολέµου… Η είσοδός µας πείθει τα πλατιά στρώµατα του λαού για την ειλικρίνεια της πολιτικής της εθνικής ενότητας που ακολουθούµε σ’ όλη τη διάρκεια του εθνικού αγώνα. Αφοπλίζει την προπαγάνδα των πιο αντιδραστικών κύκλων. Βοηθάει στο σπάσιµο της διεθνούς αποµόνωσης και κατασυκοφάντησης του αγώνα µας. Μας δίνει νέες δυνατότητες πάλης για την ενίσχυσή του. Φέρει σύγχυση στο στρατόπεδο των τροµοκρατικών αντιπάλων οργανώσεων. Μας βοηθάει να ανασυγκροτήσουµε τις λαϊκές δυνάµεις σε νέα ανώτερη βάση».
Έτσι, οι ηγεσίες του ΚΚΕ και του ΕΑΜ είχαν µπει στη δίνη µιας σειράς απαράδεκτων υποχωρήσεων, απέναντι στους Άγγλους και στην αστική τάξη της Ελλάδας που συνεχίστηκε µε την υπογραφή τη Συµφωνίας της Καζέρτας στις 26 Σεπτέµβρη 1944.
Στις 12 του Οκτώβρη 1944 απελευθερώθηκε η Αθήνα από το γερµανικό ιµπεριαλιστικό ζυγό. Είχε προϋπάρξει βεβαίως συµφωνία Άγγλων – Γερµανών µε την ήττα και την υποχώρηση των τελευταίων να µη χτυπηθούν οι δυνάµεις τους. Προσέβλεπαν στο να αποτελέσουν ένα επιπλέον εµπόδιο κατά την υποχώρησή τους στην προέλαση του Κόκκινου Στρατού που απελευθέρωνε τα Βαλκάνια και την Ευρώπη, αλλά τους χρειαζόταν, όπως αποδείχτηκε µετά το 1945, ως εφεδρεία για τη διαµόρφωση της παγκόσµιας µεταπολεµικής εξέλιξης.
Στις 30 του Οκτώβρη, ο ΕΛΑΣ απελευθέρωσε τη Θεσσαλονίκη, ενώ στις 3 του Νοέµβρη 1944, τα τελευταία χιτλερικά τµήµατα εγκατέλειψαν οριστικά την Ελλάδα.
Στις 18 του Οκτώβρη είχε φτάσει στην Αθήνα η κυβέρνηση «Εθνικής Ενότητας» (συµµετείχαν ως υπουργοί και στελέχη του ΚΚΕ και του ΕΑΜ), συνοδευόµενη από τον Βρετανό στρατηγό Σκόµπι. Ο πρωθυπουργός, Γ. Παπανδρέου, στο λόγο που εκφώνησε κατά την άφιξή του µίλησε για «λαοκρατία», ενώ ο ίδιος είχε ζητήσει επίµονα από τον Τσόρτσιλ να «αποστείλει επιβλητικές δυνάµεις» στην Ελλάδα «διότι τα πολιτικά µέσα διά την αντιµετώπισιν της κρισίµου καταστάσεως δεν ήσαν πλέον επαρκή».
Ο συσχετισµός των δυνάµεων έως την απελευθέρωση ήταν υπέρ του λαού και σε βάρος της άρχουσας τάξης.
Με την έλευση της κυβέρνησης Γ. Παπανδρέου στην Ελλάδα, ο αστικός πολιτικός κόσµος, η άρχουσα τάξη και οι Άγγλοι ζητούσαν επίµονα τη διάλυση του ΕΛΑΣ και της Λαϊκής Πολιτοφυλακής και επέµειναν στη διατήρηση των ένοπλων σωµάτων της άρχουσας τάξης.
Την 1η του ∆εκέµβρη, ο Σκόµπι κοινοποίησε στον ΕΛΑΣ προκήρυξη, που καθόριζε ηµεροµηνία έναρξης της αποστράτευσης των ανταρτικών δυνάµεων την 10η του ∆εκέµβρη. Ταυτόχρονα, ο Γ. Παπανδρέου συγκαλούσε την κυβέρνηση, χωρίς τους υπουργούς του ΕΑΜ, κι αποφάσιζε την άµεση διάλυση της Λαϊκής Πολιτοφυλακής σε πολλές περιφέρειες της χώρας. Την ίδια µέρα, παραιτήθηκαν από την κυβέρνηση οι υπουργοί του ΚΚΕ και του ΕΑΜ.
Μπροστά σ’ αυτή την κατάσταση, το ΕΑΜ και το ΚΚΕ κάλεσαν το λαό της Αθήνας και του Πειραιά σε συλλαλητήριο στις 3 του ∆εκέµβρη. Πλατεία Συντάγµατος. Χιλιάδες λαού συµµετείχαν σε µια τεράστια ειρηνική πορεία, προκειµένου να παρεµποδίσουν τα σχέδια της ελληνικής πλουτοκρατίας που στηριζόταν στους Άγγλους ιµπεριαλιστές.
Η ειρηνική διαδήλωση χτυπήθηκε µε τα όπλα. 30 νεκροί και πάνω από 100 τραυµατίες ήταν ο αιµατηρός απολογισµός της εγκληµατικής αυτής ενέργειας της αντίδρασης.
Στις 4 του ∆εκέµβρη, η αδούλωτη Αθήνα και ο αδάµαστος Πειραιάς σηκώθηκαν στο πόδι, για να συνοδέψουν στην τελευταία τους κατοικία τα θύµατα της µονόπλευρης, από τη µεριά της άρχουσας τάξης, ένοπλης βίας και να απαιτήσουν την άµεση παραίτηση της µατοβαµµένης κυβέρνησης.
Τη νύχτα της 3ης προς την 4η ∆εκέµβρη βρετανικά τεθωρακισµένα κύκλωσαν και αφόπλισαν το 2ο Σύνταγµα της ΙΙης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ. Στη συνέχεια, η σύγκρουση επεκτάθηκε και γενικεύτηκε.
Στις 33 µέρες των µαχών της Αθήνας και του Πειραιά, το ΚΚΕ, το ΕΑΜ, ο ΕΛΑΣ έγραψαν λαµπρές σελίδες. ∆εν έγινε όµως δυνατόν να συγκεντρωθούν δυνάµεις του ΕΛΑΣ στο βασικό µέτωπο ενάντια στην κυβέρνηση, τα ένοπλα τµήµατά της και τους Άγγλους στην Αθήνα και σε άλλες µεγάλες πόλεις σε όλη την Ελλάδα. ∆εν υπήρχε τέτοιο σχέδιο και προετοιµασία µε πανστρατιά.
Το Κόµµα το ∆εκέµβρη και το λαϊκό κίνηµα δεν εξασφάλισαν τέτοιες προϋποθέσεις και σχέδιο. Η ένοπλη σύγκρουση δεν πήρε δηλαδή χαρακτηριστικά πάλης για την εξουσία. Ακόµα και στη διάρκειά της παρέµενε η θέση για κυβέρνηση εθνικής ενότητας και οµαλή δηµοκρατική εξέλιξη.
Στις 5 Γενάρη 1945 άρχισε η υποχώρηση του ΕΛΑΣ και χιλιάδων αγωνιστών. Ακολούθησε η απαράδεκτη συµφωνία της Βάρκιζας που αφοπλίστηκε ο λαός.
ΤΟ ΕΑΜ ΩΣ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΗ
Για τους κοµµουνιστές, η ΕΑΜική Αντίσταση και συνολικά η ταξική πάλη στη διάρκεια της κρίσιµης δεκαετίας του 1940 αποτελεί παρακαταθήκη για τους αγώνες του σήµερα και του αύριο, µε την προϋπόθεση ότι η ακριβοπληρωµένη σε αίµα και θυσίες πείρα χρησιµοποιείται για την εξαγωγή χρήσιµων ιστορικών διδαγµάτων, τα δύο σηµαντικότερα εκ των οποίων είναι:
1. Ότι ο µαζικά οργανωµένος και εξοπλισµένος λαός είναι σε θέση να ανατρέψει ακόµα και τον πιο αρνητικό συσχετισµό δυνάµεων. Όταν την επαύριον της Κατοχής, οι λίγοι κοµµουνιστές εξόριστοι απέδρασαν από τις φυλακές και τις εξορίες, κανείς δεν θα µπορούσε να υποθέσει ότι µόλις µέσα σε τρία χρόνια οι ανίκητες σιδερόφραχτες στρατιές του Χίτλερ και οι συνεργάτες τους θα αδυνατούσαν να ξεµυτίσουν έξω από µια µικρή περίµετρο στα µεγάλα αστικά κέντρα της χώρας.
2. Ο αγώνας της ΕΑΜικής Αντίστασης θα µπορούσε να δικαιωθεί µόνο αν βάδιζε ως το τέλος, αν οδηγούσε σε συνολική ανατροπή της αστικής εξουσίας, σε κατάκτηση και εδραίωση της σοσιαλιστικής εξουσίας.
*Ο Σπύρος ∆αράκης είναι
πρώην πρόεδρος µαρτυρικής ΜΑΛΑΘΥΡΟΥ
πρώην δήµαρχος Μηθύµνης και µέλος του
∆.Σ του ∆ικτύου Μαρτυρικών πόλεων και
χωριών της Ελλάδος περιόδου 40΄- 45΄
(ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑΤΑ)
ΠΗΓΕΣ
1. ∆ΟΚΙΜΙΟ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΟΥ Κ.Κ.Ε. 1918-1949
2. ∆ΟΚΙΜΙΟ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΟΥ Κ.Κ.Ε. 1950-1968
3. ∆ΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ: ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΤΙ ΘΕΛΕΙ ΤΟ Ε.Α.Μ.
4. ΑΡΗΣ ΒΕΛΟΥΧΙΩΤΗΣ: Ο ΛΟΓΟΣ ΣΤΗ ΛΑΜΙΑ 22-10-1944
5. Εφηµερίδα ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
