Ο Γοργοπόταµος στην Αλαµάνα
στέλνει περήφανο χαιρετισµό
νέας ανάστασης χτυπάει
καµπάνα
µηνάν τα όπλα µας το λυτρωµό.
Ο συµβολισµός του όµορφου αυτού αντάρτικου τραγουδιού δεν είναι τυχαίος. Τα σύµβολα στην ιστορία, αποτέλεσµα καταγραφής µεγάλων έστω και στιγµιαίων γεγονότων, έχουν επιδράσει στη λαϊκή ανάταση, έχουν συµβάλλει αποφασιστικά στη δηµιουργία ψυχολογίας και συνείδησης στις λαϊκές µάζες για να δηµιουργήσουν στη συνέχεια ηρωικά κατορθώµατα στον αγώνα µε σκοπό την επιβολή του δίκιου τους.
Και αν η γέφυρα της Αλαµάνας ήταν για την επανάσταση του 1821 ένα από τα ηρωικά κατορθώµατα στον εθνικοαπελευθερωτικό και κοινωνικό αγώνα των Ελλήνων για την ίδρυση δικού τους αστικού κράτους ενάντια στη φεουδαρχία της Οθωµανικής αυτοκρατορίας, η ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοπόταµου καθιέρωσε στις συνειδήσεις του ελληνικού λαού τον ένοπλο αντάρτικο αγώνα του ΕΛΑΣ συνολικά το λαϊκοαπελευθερωτικό αγώνα του ΕΑΜ µε ψυχή και αιµοδότη το ΚΚΕ, ως τη δύναµή τους για µια νέα λαοκρατούµενη Ελλάδα µετά την απελευθέρωση από τους Ιταλογερµανούς κατακτητές. Ήταν µε µια έννοια καταλύτης στην απελευθέρωση ανεξάντλητης λαϊκής δύναµης σ’ ένα αγώνα άνισο, µα πέρα για πέρα δίκαιο, που ως προς την απελευθέρωση οδήγησε το λαό µας στη νίκη. ∆εν είναι τυχαίο λοιπόν ότι ο λαϊκός ποιητής αποτύπωσε µια από τις κορυφαίες στιγµές της Αντίστασης µε το Γοργοπόταµο, συσχετίζοντάς τον µε την Αλαµάνα.
Τι ήταν λοιπόν ο Γοργοπόταµος; ‘Η -πιο σωστά- τι έγινε στο Γοργοπόταµο;
Τη νύχτα της 25ης προς 26η Νοέµβρη του 1942, οι αντάρτικες δυνάµεις του ΕΛΑΣ, µαζί µε δυνάµεις του Ε∆ΕΣ και µια οµάδα Άγγλων σαµποτέρ, ανατίναξαν τη σιδηροδροµική γέφυρα του Γοργοπόταµου. Η επιτυχία του εγχειρήµατος ήταν ως πράξη µια µεγάλη ηρωική, για τις τότε δυνάµεις του αντάρτικου, ενέργεια που φλόγισε το νου και τις καρδιές του ελληνικού λαού, δίνοντας ώθηση στην ένταση της απελευθερωτικής πάλης. Μα έκανε εντύπωση και σ’ όλους τους υπόδουλους λαούς της Ευρώπης.
Ας δούµε όµως πώς πραγµατοποιήθηκε η συγκεκριµένη επιχείρηση.
Τέλος Σεπτέµβρη αρχές Οκτώβρη του 1942, βρετανικά αεροπλάνα µετέφεραν οµάδες σαµποτέρ στην Ελλάδα. Οι οµάδες έπεσαν στην περιοχή της Γκιώνας και µια οµάδα στην περιοχή του Καρπενησίου.
Οι οµάδες των Βρετανών Σαµποτέρ είχαν έρθει στην Ελλάδα ύστερα από απόφαση του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής, µε άµεσο στόχο να εκτελέσουν µια αποστολή µε την κωδική ονοµασία «HARLING», να ανατινάξουν, δηλαδή, µία από τις τρεις γέφυρες της Παπαδιάς, του Ασωπού ή του Γοργοπόταµου. Αλλά δεν ήταν αυτή η µοναδική αποστολή τους. Στόχος τους βασικά ήταν να ανοίξουν το δρόµο της εδραίωσης της στρατιωτικής παρουσίας των Άγγλων στην Ελλάδα. Άλλωστε τα συµφέροντά τους διαπλέκονταν άµεσα µ’ αυτά της άρχουσας τάξης και ενδιαφέρονταν οι Αγγλοι για το µεταπελευθερωτικό καθεστώς, µε δεδοµένο µάλιστα ότι την ηγεσία του λαϊκού απελευθερωτικού κινήµατος είχε αναλάβει η εργατική τάξη µε το Κόµµα της, και η συµµαχία της, το ΕΑΜ, ήταν πραγµατικά η µόνη δύναµη αντίστασης που είχε ως στόχο µια άλλη Ελλάδα, του λαού της.
Αρχηγοί των Άγγλων σαµποτέρ ήταν οι Ε. Μάγιερς και Κρις Γουντχάουζ, δύο καθόλου τυχαίοι άνθρωποι, που διατέλεσαν αρχηγοί της αγγλικής στρατιωτικής αποστολής στο ελληνικό αντάρτικο, κάνοντας ό,τι ήταν δυνατό για την εδραίωση της βρετανικής κυριαρχίας πάνω στις ελληνικές υποθέσεις.
Οι Άγγλοι σαµποτέρ -και κυρίως οι αρχηγοί τους- από την πρώτη στιγµή που πάτησαν το πόδι τους στην Ελλάδα, έκαναν ό,τι ήταν δυνατό για να έρθουν σε επαφή µε τον δικό τους άνθρωπο, τον Ναπ. Ζέρβα, έχοντας την πεποίθηση ότι αυτός και οι ανταρτικές του δυνάµεις ήταν αρκετές για να την εκτέλεση της αποστολής Harling. Για το ΕΑΜ, όπως και τον ΕΛΑΣ, όχι µόνο δεν ήθελαν να έχουν ανάµειξη στην επιχείρηση ανατίναξης, αλλά αυτές τις λαϊκές οργανώσεις τις θεωρούσαν αντιπάλους των απώτερων σκοπών τους. Αναγκάστηκαν όµως να συνεργαστούν µαζί τους όταν διαπίστωσαν ότι ο Ζέρβας όχι µόνο δε διέθετε της απαραίτητες δυνάµεις για την ανατίναξη της γέφυρας, άρα δεν µπορούσε να αναλάβει το όλο εγχείρηµα, αλλά και οι δυνάµεις του ήταν πολύ µικρότερες απ’ αυτές που διέθετε ο ΕΛΑΣ
Η οργάνωση και εκτέλεση
της επιχείρησης
Η γέφυρα που τελικά επιλέχθηκε να ανατιναχτεί ήταν αυτή του Γοργοπόταµου. Την επιχείρηση εκτέλεσαν εκατόν πενήντα αντάρτες του ΕΛΑΣ, µε επικεφαλής τον Αρη Βελουχιώτη, εξήντα αντάρτες του Ε∆ΕΣ µε επικεφαλής τον Ναπολέοντα Ζέρβα και δώδεκα Αγγλοι σαµποτέρ, µε επικεφαλής το συνταγµατάρχη Εντι Μάγιερς και υπαρχηγό τον ταγµατάρχη Κρις Γουντχάουζ. Το σχέδιο ανατίναξης ήταν των Εγγλέζων και συγκεκριµένα του Ε. Μάγιερς, που ήταν ειδικός σ’ αυτού του είδους τα σαµποτάζ. Το σχέδιο όµως της επίθεσης για την κατάληψη της γέφυρας – έτσι ώστε να είναι δυνατή η ανατίναξή της – διατυπώθηκε από τον Αρη, που ο ίδιος υπαγόρευσε στον Κωστούλα Αγραφιώτη (Κώστα Καβρέτζο), στις 25 Νοέµβρηυ, λίγες ώρες πριν αρχίσει η αντίστροφη µέτρηση, αφού προηγούµενα είχε απορριφθεί σχέδιο του Ζέρβα.
Στη διαταγή – όπως διασώθηκε από ιστορικές µαρτυρίες – προβλέπονταν τα εξής:
Το νότιο βάθρο της γέφυρας µε φρουρά 80 Ιταλών και πλήρη οχύρωση ανέλαβε να καταλάβει τµήµα 60 ανταρτών του ΕΛΑΣ, µε αρχηγό τον Κωστούλα.
Το βόρειο βάθρο της γέφυρας που φυλασσόταν από 30 Ιταλούς και είχε εγκαταστηµένα δύο δίκαννα αντιαεροπορικά, ικανά να χρησιµοποιηθούν και κατά επίγειων στόχων, ανέλαβε τµήµα 20 ανταρτών του Ε∆ΕΣ µε επικεφαλής τους ανθυπολοχαγούς Παπαχρήστου και Πετροπουλάκη.
Την υπονόµευση και ανατίναξη της γέφυρας ανέλαβαν οι ειδικευµένοι Βρετανοί σαµποτέρ στους οποίους δόθηκε βοήθεια λίγων εκπαιδευµένων ανδρών του ΕΛΑΣ και του Ε∆ΕΣ. Επίσης, δυο οµάδες του ΕΛΑΣ, µε 15 άνδρες η κάθε µία και ένα Βρετανό σαµποτέρ, ανέλαβαν να υπονοµεύσουν τη σιδηροδροµική γραµµή ένα χιλιόµετρο περίπου προς το νότο κι ένα χιλιόµετρο προς το βορρά, έτσι ώστε να αποκλειστεί η δυνατότητα αποστολής ενισχύσεων στον εχθρό µε τρένο. Αρχηγός της µίας οµάδας τέθηκε ο ∆ιαµαντής (Γιάννης Αλεξάνδρου) και της άλλης ο Ηρακλής (Κώστας Σκαρµούτσος). Μια ακόµη οµάδα 15 ΕΛΑΣιτών, µε αρχηγό το Χρυσιώτη, ανέλαβε να καταστρέψει µε βενζίνη την ξύλινη οδική γέφυρα του ποταµού για την περίπτωση που θα έκαναν την εµφάνισή τους από κει εχθρικές ενισχύσεις.
Μια οµάδα από οκτώ άνδρες του Ε∆ΕΣ, µε επικεφαλής τον υπασπιστή του Ζέρβα Μ. Μυριδάκη, ανέλαβε να εξουδετερώσει το πολυβολείο, που πιθανόν να υπήρχε. Στην περίπτωση που δεν υπήρχε πολυβολείο αποστολή της ήταν να ενισχύσει την οµάδα Κωστούλα. Επίσης, µια ακόµη οµάδα από δέκα άνδρες του Ε∆ΕΣ ανέλαβε να πλευροκοπήσει τους Ιταλούς νοτιότερα της άµυνας του νότιου βάθρου.
Τέλος, γενική εφεδρεία ορίστηκε οµάδα 30 ανδρών του ΕΛΑΣ µε αρχηγό το ∆. ∆ηµητρίου – Νικηφόρο. Χρόνος έναρξης της επιχείρησης καθορίστηκε η 11η βραδινή και η γενική αρχηγία ανατέθηκε στο Ναπ. Ζέρβα.
∆υο µέρες µετά την ανατίναξη της γέφυρας οι Ιταλοί, σε αντίποινα, παίρνουν από τις φυλακές της Λαµίας 14 πατριώτες από τους οποίους 7 θα εκτελέσουν µπροστά στην γκρεµισµένη γέφυρα. Τους υπόλοιπους θα τους εκτελέσουν στα Καστέλλια της Παρνασίδας, µαζί µε άλλους 10 κατοίκους.
Προσπάθεια παραχάραξης
της Ιστορίας
Μεταπολεµικά σχετικά µε την επιχείρηση, ο Ζέρβας, σε διάφορα γραπτά του υποστηρίζει πως ούτε λίγο ούτε πολύ εκβίασε τον Άρη κι έτσι συµµετείχε ο ΕΛΑΣ στην επιχείρηση. Στο ίδιο περίπου µήκος κύµατος κινούνται και οι µαρτυρίες των Εγγλέζων, αν και ο Κρις Γουντχάουζ προσπαθεί να ευτελίσει τη συµµετοχή του ΕΛΑΣ στην επιχείρηση. «Όταν ο Άρης κατάλαβε -γράφει- ότι η επίθεση θα γινόταν, έστω και χωρίς τις δικές του δυνάµεις, δε διακινδύνευσε ν’ αφήσει το Ζέρβα να πάρει όλη τη δόξα: προσφέρθηκε αµέσως να συνεργαστεί».
Η πραγµατικότητα βεβαίως είναι εντελώς διαφορετική. Ο Σπ. Μπέκιος – Λάµπρος, που συµµετείχε στην ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοπόταµου, αναφέρει µε στοιχεία πως ο ΕΛΑΣ συνεργαζόταν µε τους Εγγλέζους για την επιτυχία της επιχείρησης πολύ πριν συναντηθεί ο Αρης µε τον Ζέρβα. Ετσι όλα αυτά που αναφέρουν οι αντίπαλοι του ΕΑΜ έγιναν για παραχάραξη της ιστορικής αλήθειας ότι ο ΕΛΑΣ σήκωσε το κύριο βάρος της επιχείρησης, γιατί αυτό αξίωνε η προπαγάνδα του κατεστηµένου, προκειµένου να ξεριζώσει από τις λαϊκές συνειδήσεις το ρόλο του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ στην απελευθέρωση. Αλλά η Ιστορία δεν παραγράφεται.
Χαρακτηριστική του διχαστικού ρόλου της Εγγλέζων ήταν ανακοίνωση που µεταδόθηκε από το ραδιόφωνο του Λονδίνου και δηµοσιεύτηκε στις αγγλικές εφηµερίδα στην οποία αποσιωπώταν ο ρόλος του ΕΛΑΣ και αναφερόταν ότι τη γέφυρα ανατίναξαν ‘’τµήµα Βρετανών σαµποτέρ σε συνεργασία µε αντάρτικο τµήµα του Ε∆ΕΣ’’. Μετά την επιχείρηση του Γοργοπόταµου φάνηκε σαφέστατα ότι ο σκοπός της βρετανικής αποστολής στα βουνά της Ελλάδας, στη διάρκεια της Κατοχής, δεν ήταν καθόλου στρατιωτικός αλλά καθαρά πολιτικός. Η πραγµατικότητα αυτή επιβεβαιώθηκε περίτρανα από τις µετέπειτα εξελίξεις, µε κορυφαία το ∆εκέµβρη του ΄44. Κύριά τους επιδίωξη ήταν η υπονόµευση του ΕΑΜ. Στην κατεύθυνση αυτή χρησιµοποίησαν µε τον πιο χυδαίο τρόπο ένα παραδοσιακό τους όπλο, που δεν ήταν άλλο από την πολιτική του ‘’διαίρει και βασίλευε’’.
‘’Η αστική τάξη και τα κόµµατά της, είτε σε περιόδους ειρήνης είτε σε περιόδους ιµπεριαλιστικού πολέµου είτε όταν ανοιχτά συµβιβάζεται είτε όταν διεξάγει ‘’αντίσταση’’, δεν έχει κριτήριο το λαϊκό συµφέρον’’, και σήµερα οι αναφορές στην ‘’εθνική ενότητα’’ και την ‘’εθνική οµοψυχία’’ αποτελούν ‘’µόνιµη επωδό σε κάθε κρίσιµη φάση που οι εξελίξεις απαιτούν να εξασφαλιστεί η σταθερότητα και η µακροηµέρευση του συστήµατος’’.
‘’Από τη µια επικαλούνται το ΕΑΜ, καπηλευόµενοι τον λαϊκό απελευθερωτικό αγώνα, και από την άλλη εκθειάζουν τις ΗΠΑ, την ΕΕ, που έχουν ως επίσηµη ιδεολογία τον αντικοµουνισµό, που εξισώνουν φασισµό – κοµµουνισµό, Χίτλερ – Στάλιν’’ τα αστικά κόµµατα χρησιµοποιούν την πάλη του ΕΑΜ ως µέσω στήριξης της πολιτικής τους της κοινωνικής συναίνεσης του λαού στην πολιτική που τσακίζει τα δικαιώµατά του, που δηµιουργεί φτώχεια, εξαθλίωση, προτρέποντάς τον να συνταχθεί στη σηµαία του κεφαλαίου και του ιµπεριαλισµού’’.
‘’Υποκλινόµαστε µπροστά τους αλύγιστους της ταξικής πάλης, όλους εκείνους που αγωνίστηκαν για να υπάρξει ένα λαϊκό αύριο στη χώρα µας. Κι αν σήµερα µπροστά µας ξεπροβάλλουν ζόρικοι, δύσκολοι, ζοφεροί και φρικτοί καιροί για τους λαούς, πρέπει να βάλουµε όλο το κουράγιο, τη γνώση που έχουµε αποκτήσει και τη µαστοριά που απαιτείται, για να τους κάνουµε αυτούς τους καιρούς, καιρούς ελπιδοφόρους. Γιατί ζούµε στην εποχή που άνοιξε πριν 108 χρόνια ο Λένιν µε την Οκτωβριανή Επανάσταση, την εποχή των κοινωνικών επαναστάσεων, της οικοδόµησης της νέας, της Σοσιαλιστικής κοινωνίας’’.
‘’Στις στρατιές των µαρτύρων της λευτεριάς ελάχιστοι αντιπροσφορά η προσφορά της µνήµης’’.
Πηγές
1. Σπ. Μπέκιου – Λάµπρου: «Γοργοπόταµος- η αλήθεια που καίει», εκδόσεις «Τελέθριον»
2. Θέµης Μαρίνος: «Αποστολή Harling – 1942 (Η Επιχείρηση του Γοργοπόταµου)», εκδόσεις «Παπαζήση»
3. Στρατηγού Ν. Ζέρβα: «Αποµνηµονεύµατα», εκδόσεις «Μέτρον», σελ. 32-35
4. Κρις Γουντχάουζ: «Το µήλον της Εριδος», εκδόσεις «Εξάντας»
* O Σπύρος ∆αράκης είναι πρώην πρόεδρος µαρτυρικής ΜΑΛΑΘΥΡΟΥ
πρώην ∆ήµαρχος Μηθύµνης και µέλος του ∆.Σ του ∆ικτύου Μαρτυρικών πόλεων και χωριών της Ελλάδος περιόδου 40΄- 45΄ (ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑΤΑ)
