Χρόνια πολλά και καλά στο Σπύρο και στη Σπυριδούλα!
Χρόνια πολλά και καλά επίσης σε όποιο Στράτο γιορτάζει τώρα!
Αλλά και στον Ορέστη και στον Ευγένιο και στον Αυξέντη!
Και στη Λουκία επίσης!
Στσι 12 του ∆εκεβριού, γιορτάζει ο Άη-Σπυρίδωνας ο θαµατουργός. Αυτός ο Άης ήτανε Κυπριώτης, δεσπότης τση Τριµυθούντας(τση τωρινής Τρεµετουσιάς, µαθές), µέγας και τρανός, µα τώρα είναι ο προστάτης τση Κέρκυρας, από τότες που ηκουβανήσανε στα κρουφά το λείψανό του από την Πόλη στο νησί, µετά την κατάχτησή τσης από τσι Τούρκοι, εδώ και σκεδόν εξακόσα τόσα χρόνια.
Κι ο Άη-Σπυρίδωνας ήσωσε πολλές φορές τσι Κερκυραίοι από θανατικά κι από πείνα κι από πολλές καταστροφές, ακόµας κι από τσι Τούρκοι, που κάποτες ηπήανε να πάρουνε για δικό ντως το νησί και να ντο ρηµάξουνε.
Τον έχουνε για προστάτη ντως οι κουγιουµτζήδες κι οι ασηµιτζήδες, επειδής σ’ ένα θάµα του ηχρύσωσε ένα φαρµακερό φίδι, αλλά και οι τσουκαλάδες, οι µπαρδαξήδες, οι τσανακτσήδες κι οι κερχανατζήδες που σιάχνουνε από χώµα και νερό στάµνες, κουµάρια, µπαρδακοτσούκαλα, αγγειά και χίλια δυο χρειαζούµενα τσουµπλέκια χωµατένια, αλλά και κεραµίδια και τούγλα. Τον καιρό του Μέγα-Κωσταντίνου, ο Άης µ’ έναν τρόπο πολύ σοφόνε ήδειξε σε ούλοι εκείνοι που ηκοροϊδεύανε την Αγιά Τριάδα πως ετούτη δα είναι µια κι αξεχώριστη (αδιαίρετη τριάδα οµοούσιος), όπως αξεχώριστο είναι ένα χωµατένιο τσουµπλέκι καµωµένο από χώµα, νερό και φωτιά.
Ηπροστάτευε και τσι παπουτσήδες και τσι παν-τουφλάδες (καβάφηδοι τσι λέανε οι Μικρασιάτες), γιατίς ο Άης ήλιωνε –λέει– τα παπούτσια ντου τσι νύχτες που ήβγαινε όξω απ’ το κιβούρι ντου κι ησεργιάναε να κάνει τα θάµατά ντου. Για ταύτος και οι πιστοί τού ητάζανε καινούργιες παν-τούφλες και παπούτσια στη χάρη ντου.
Στη Σµύρνη τόνε τιµούσανε πολύ κι ας µην είχε δικιά του εκκλησιά, αµά σ’ ένα ρωµαίικο σπίτι του Απάνω Μαχαλά, σ’ ένα µέρος που το ηλέανε Ντουµπέκι, κοντά στον Άη-Γιάννη τον Απάνω, ύπαρχε ένα θαµατουργό κόνισµα κι ήτρεχε ούλη η Σµύρνη να το προσκυνήσει στη γιορτή του. Ακόµας κι οι Τούρκοι ηφέρνανε τάµατα –κεριά, λάδια, παν-τούφλες–, επειδής είδανε κάνα καλό κι αυτοί απ’ τον Άη-Σπυρίδωνα.
Στα Βουρλά ηλέανε και την ιστορία που σας ξιστορώ εδωνά, όπως µας την ήσωσε ο Νίκος Μηλιώρης στα πολύτιµα βιβλία του «Τα Βουρλά της Μικράς Ασίας»:
«Ο Άη-Σπυρίδωνας ήτανε πολύ αγαναχτισµένος για τσι γελασές και τσι απάτες του κόσµου ούλου στσι δουλειές του. Ο γαλατάς ήβανε νερό στο γάλα, ο κρασάς στο κρασί, ο καρβουνιάρης στα κάρβουνα, για να βαραίνουνε στο ζύγι, κι άλλοι ηζυγιάζανε ξίκικα τα πράµατα που ηπουλούσανε κι ηκλέβγανε τσι µουστερήδες. Πάει ο Άης και σ’ ένα ζεµπιλά και τόνε βλέπει κι αυτόνανε να βρέχει µε νερό τα καλάµια και τσι βέργες που ήπλεκε τα ζεµπίλια του. Και δεν ηβάσταξε πια από τη µεγάλη του αγανάχτηση, ηάρπαξε ένα ζεµπίλι και το ηφόρεσε στο κεφάλι του! Κι έτσι, µε το ζεµπίλι στην κεφαλή είναι ζουγραφισµένος στα κονίσµατα και στσ’ εκκλησές.»
Ο Άη-Σπυρίδωνας (ο Άη-Σφυρίδος, που ηλέανε στα µέρη τση θάλασσας του Μαρµαρά) ηγιάτρευε τα κακά σπυριά κι ούλες τσι αρρώστιες που ήβγανε σπυριά γιά στο κορµί γιά στα µούτρα ντου ο άρρωστος. Ακόµας και για τσι πόνοι των αφτιώνε τον είχανε θαµατουργό, επειδής ηκαταλάγιαζε –λέει– το βουητιό και τα σφυρίγµατα των αφτιώνε.
Σε πολλά µέρη ηλέανε και τούτονε δα το λό’ο: «Απ’ τ’ Άη Σπυριδώνου σπυρί-σπυρί µεγαλώνει η µέρα».
Μου φαίνεται όµως πως κι εδωνάς ηπαίζανε µε τα λόγια: Σπυρίδωνας – σπυρί και Σπυρίδωνας, Σφυρίδος – σφυρίζω. Αυτό δα το κάνουνε, όπως το ‘χοµε λεηµένο κι άλλη βολά, και µε πολλοί άλλοι αγιοί, που αναλοής µε τ’ όνοµά ντως, τσι δίνουνε και λογιώ λογιώ σουσούµια και χάρες.
Και αύριο, στσι 13 του ∆εκεβριού, γιορτάζει ο Άη-Στράτης. Κανονικά, οι περισσότεροι Μικρασιάτες, που τσι λένε Στράτοι, γιορτάζουνε των Ταξιαρχώνε, των Άη-Στράτηγων, µαθές. Τούτος εδωνά ο σηµερινός Άη-Στράτης δεν είναι από τσι µεγάλοι αγιοί, µα οι Βουρλιώτες του ‘χανε και µιαν εκκλησίτσα µικρή, πολύ παλιά, αφιερωµένη στη χάρη ντου –ποιος ξέρει από πότε κι από ποιόνανε– κοντά στα Σπιτάλια, στο νοσοκοµείο τ’ Άη-Χαραλάµπη, προς του Μπαµπατζάνη.
Στη µεγάλη αυλογύριση τ’ Άη-Στρατιού είχενε κι ένα νηπιαγωγείο τση Αναξαγορείου Σκολής κι από το 1921 αυτουδά ηύρε στέγη το Ορφανοτροφείο των Βουρλών ίσαµε την Καταστροφή.
Ο Άη-Στράτης ήτανε απ’ την Καππαδοκία, αξιωµατικός τον καιρό του Ρωµαίου αυτοκράτορα ∆ιοκλητιανού και ηύρε µαρτυρικό θάνατο µατζί µε τσι συντρόφοι που ηλεγούντοστε Ευγένιος, Αυξέντιος, Ορέστης και Μαρδάριος. Ούλοι µατζί γιορτάζουνε και είναι φουµισµένοι και ξακουστοί στη Μικρασία σαν «Οι Πέντε Μάρτυρες». Τ’ άγια λείψανά ντως τα φυλούσανε ευλαβικά στο χωριό Σεµέντρα τση Νίγδης και τώρα τα ‘χουνε φερµένα στο προσφυγίτικο χωριό Πολύστυλο τση Καβάλας. Μια µεγάλη παράξενη εκκλησιά είχε και στον Πόρο (Μπορ) τση Καππαδοκίας, που σώζεται ίσαµε τσι µέρες µας. Εκεί ηγενούντανε µεγάλο παναΰρι στη χάρη ντως. Και πολλές εκκλησιές έχουνε τσι ζουγραφιές των Αγιώνε τούτων µε τα παράξενα ονόµατα.
Τα µαρτύρια των Πέντε Μαρτύρων.
Από το Μηνολόγιο του Βασιλείου Β’ του Μακεδόνος (965). Βατικανή Βιβλιοθήκη.
∆ιαβάζουµε στην επικεφαλίδα:
Μηνί τω αυτώ ΙΓ΄άθλησις των Αγίων Μαρτύρων Ευστρατίου, Αυξεντίου, Ευγενίου, Μαρδαρίου και Ορέστου
Επί της βασιλείας Μαξιµιανού και ∆ιοκλητιανού…
Κι από χρόνου τέτοιες µέρες και καλύτερες!
Πηγή: Θοδωρής Κοντάρας,
φιλόλογος
