Μουσείο Τυπογραφείας

ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΧΑΝΙΩΝ

Παλιά σχολεία με καινούρια ζωή

Λίγο πριν την έναρξη της νέας σχολικής περιόδου οι “διαδρομές” επισκέφθηκαν παλιά σχολεία που απέκτησαν καινούρια ζωή χάρη στις ιδέες και τις προσπάθειες των τοπικών κοινωνιών.
Σχολεία που παρότι κάποια στιγμή έκλεισαν, το κουδούνι τους συνέχισε να χτυπάει καλώντας παιδιά και μεγάλους για να ζήσουν νέες εμπειρίες. Σχολεία που εξακολουθούν να διδάσκουν ιστορία, λαογραφία, πολιτισμό, περιβαλλοντική εκπαίδευση και τέχνες, δίνοντας νέα πνοή στην ενδοχώρα του Νομού Χανίων και αποτελώντας πόλο έλξης για ντόπιους και ξένους επισκέπτες. Οι περιπτώσεις που παρουσιάζουμε είναι ενδεικτικές καθώς υπάρχουν και αρκετά ακόμα άξια λόγου παραδείγματα που θα αποτελέσουν αντικείμενο ενός επόμενου ρεπορτάζ.

  • Η Δημοτική Σχολή Κεφαλά αποτελεί ένα εντυπωσιακό κτίριο που δεσπόζει στην πλατεία του χωριού.
  • Στο πλαίσιο των δράσεων που αναπτύσσονται γίνονται επιμορφωτικά σεμινάρια και ημερίδες για εκπαιδευτικούς και κάθε ενδιαφερόμενο.
  • Ο υπεύθυνος του Κέντρου Φώτης Ποντικάκης.

Eνα σχολείο για το περιβάλλον
Η Δημοτική Σχολή Κεφαλά Αποκορώνου, που δεσπόζει στην πλατεία του χωριού, χτίστηκε το 1910 επί Κρητικής Πολιτείας και καταλαμβάνει μια έκταση 760 τ.μ. Μέσα στη δεκαετία του ‘80 το σχολείο έκλεισε και οι λιγοστοί μαθητές πήγαν στον Βάμο. Για αρκετά χρόνια το κτήριο εγκαταλείφθηκε έως ότου την περίοδο 2002 – 2007 ανακαινίστηκε από την Αρχαιολογία και το 2008 μεταστεγάστηκε εκεί το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Βάμου (ΚΠΕ) που είχε ιδρυθεί λίγα χρόνια νωρίτερα έπειτα από το επίμονο ενδιαφέρον του τότε δημάρχου Βάμου Γιάννη Χατζηδάκη.
Το σχολείο απέκτησε νέα ζωή και έκτοτε, μέχρι και σήμερα, χιλιάδες μαθητές και εκπαιδευτικοί πέρασαν την πόρτα του προκειμένου να ενημερωθούν και να παρακολουθήσουν προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.
«Περίπου 4.000 με 4.500 παιδιά από όλη την Ελλάδα περνάνε κάθε χρόνο από το ΚΠΕ και άλλοι περίπου 500 εκπαιδευτικοί», σημείωσε ο υπεύθυνος του Κέντρου Φώτης Ποντικάκης. Στο πλαίσιο της εκπαίδευσης που προσφέρεται εκπονούνται προγράμματα εντός των χώρων του Κέντρου αλλά και εκτός σε γειτονικές δασικές εκτάσεις, σπήλαια και σημεία και πλούσιο υδάτινο δυναμικό. «Ολα τα προγράμματα έχουν ένα κομμάτι εκπαίδευσης που γίνεται στο πεδίο, ένα κομμάτι που γίνεται στο Κέντρο και ένα εργαστηριακό κομμάτι», εξήγησε ο κ. Ποντικάκης και πρόσθεσε ότι κατά τη διάρκεια των εκπαιδευτικών προγραμμάτων οργανώνονται εκδρομές σε ελαιουργεία, λίμνες μέχρι και την παλιά πόλη ανάλογα με το αντικείμενο της.
Το προσωπικό του Κέντρου είναι εκπαιδευτικοί της Α’/βαθμιας και Β’/βάθμιας Εκπαίδευσης καθώς το Κέντρο, όπως και τα υπόλοιπα που λειτουργούν στην Ελλάδα, υπάγεται στο Υπουργείο Παιδείας.
Τα πρώτα χρόνια της οικονομικής κρίσης, το 2010-2011, η τότε κυβέρνηση είχε αποφασίσει την αναστολή της λειτουργίας του Κέντρου, ωστόσο, έπειτα από τις αντιδράσεις της τοπικής κοινωνίας του Αποκόρωνα συνέχισε τη λειτουργία του με αποσπάσεις περιορισμένου αριθμού εκπαιδευτικών.
Ευτυχώς, η προοπτική του “λουκέτου” αποφεύχθηκε και το Κέντρο συνέχισε το δημιουργικό του έργο παρέχοντας εκπαιδευτικά προγράμματα για παιδιά, διάρκειας 1, 2 ή και 3 ημερών, και επιμορφωτικά σεμινάρια για εκπαιδευτικούς.
Συγχρόνως παράγει εκπαιδευτικό υλικό (τα τελευταία χρόνια έχει προχωρήσει στην έκδοση 5 εκπαιδευτικών βιβλίων), ενώ από το 2015 υλοποιεί προγράμματα επιμόρφωσης εκπαιδευτικών σε χώρες του εξωτερικού καθώς και ευρωπαϊκά προγράμματα σε συνεργασία με εκπαιδευτικά ιδρύματα άλλων χωρών. Στο πλαίσιο αυτό, σχεδιάζει και τη δημιουργία ενός ηλεκτρονικού εκπαιδευτικού παιχνιδιού κι ενός βιβλίου που θα κυκλοφορήσει σε 5 γλώσσες με θέμα το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή.

  • Το παλιό σχολείο Παλαιών Ρουμάτων που φιλοξενεί μια πλούσια ιστορική και λαογραφική συλλογή.
  • Από αριστερά ο γραμματέας της «Λαϊκής Βιβλιοθήκης» Μανώλης Μπομπολάκης, ο οποίος μαζί με τον συνονόματό του κ. Μανώλη Μπομπολάκη μάς ξενάγησαν στη συλλογή, επισημαίνοντας, μεταξύ άλλων, το πρόβλημα της στενότητας του χώρου που φιλοξενεί την Ιστορική και Λαογραφική Συλλογή.
  • Πάνω από 1.500 παλιά αντικείμενα και κειμήλια περιλαμβάνει η συλλογή που εκτίθεται στο παλιό σχολείο.
  • Οι κ. Ανδρονίκη, Δέσποινα, Αμαλία και Μαρία από τον Γυναικείο Συνεταιρισμό «Η Αρχόντισσα».

Ιστορία, λαογραφία και γεύσεις παράδοσης
Το παλιό Δημοτικό Σχολείο στα Παλιά Ρούματα του Δήμου Πλατανιά, που έχει χαρακτηριστεί ως διατηρητέο κτήριο από την Εφορεία Αρχαιοτήτων, λειτούργησε ως σχολείο από το 1932 έως το 1998. Πλέον, αποτελεί ένα σημείο αναφοράς για την τοπική ιστορία και τη λαογραφία. Φιλοξενώντας πάνω από 1.500 παλιά αντικείμενα δίνει μια πλήρη εικόνα της ζωής στην ύπαιθρο, ενώ παράλληλα, μέσα από φωτογραφίες και πολύτιμα κειμήλια μπορεί να γνωρίσει κανείς τη συμβολή της περιοχής στους απελευθερωτικούς αγώνες από την Τουρκοκρατία μέχρι τη Γερμανική Κατοχή.
Δεν είναι τυχαίο ότι η ιστορική και λαογραφική συλλογή αφιερώθηκε πρόσφατα στον Επονίτη Λούλη Παναγιωτάκη που συνέλαβαν μετά από προδοσία οι Γερμανοί και τον σκότωσαν το 1944.
Καθώς μπαίνει ο επισκέπτης στον χώρο αντιλαμβάνεται αμέσως ότι η αίθουσα είναι πολύ μικρή για να χωρέσει ένα τόσο μεγάλο θησαυρό. Ξεναγός μας ο γραμματέας του σωματείου της “Λαϊκής Βιβλιοθήκης Παλαιών Ρουμάτων”, γιατρός, Μανώλης Μπομπολάκης. Οπως μας ανέφερε ξεχωριστή θέση μέσα στη Συλλογή κατέχει το αιματοβαμμένο λάβαρο της επανάστασης του 1866 που είναι διάτρητο από βόλια και τα λάφυρα που είχαν αποσπάσει Ρουμαθιανοί από την κατάληψη του Πύργου των Βουκολιών. Κοντά σ’ αυτά φωτογραφίες από σημαντικές προσωπικότητες της περιοχής που πολέμησαν για την ελευθερία.
Πέρα από τα κειμήλια των επαναστατικών αγώνων στη συλλογή περιλαμβάνονται δεκάδες αντικείμενα και εργαλεία της ζωής της υπαίθρου. Μεταξύ αυτών μια κουβέρτα που έχει υφανθεί με ίνες από αθάνατο, παλιές ζυγαριές, λαξευτές ξύλινες σκάφες, πέτρινες γούρνες δουλεμένες στο χέρι, παλιά εργαλεία από το ντερμιτζίδικο που λειτουργούσε στην περιοχή, παραδοσιακά αγροτικά εργαλεία και οικιακές συσκευές περασμένων δεκαετιών, όπως ψυγεία που λειτουργούσαν με πάγο, μύλοι του καφέ κ.ά. «Ολα τα αντικείμενα αυτά έχουν δοθεί από τους ανθρώπους της περιοχής στη “Λαϊκή Βιβλιοθήκη” με συμφωνητικό. Τα πήραμε τα συντηρήσαμε όπως μπορούσαμε και με ό,τι οικονομικές δυνατότητες έχουμε», επεσήμανε ο κ. Μπομπολάκης ο οποίος τόνισε ότι η συλλογή που έχει συγκεντρωθεί αποτελεί ένα ζωντανό εργαστήριο που μπορεί να φέρει τους νέους σε επαφή με το παρελθόν και την τοπική ιστορία.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο χώρος στο σχολείο που είναι αφιερωμένος στην τέχνη του αργαλειού και της υφαντικής ο οποίος δημιουργήθηκε σε συνεργασία με το “Πανεπιστήμιο των Ορέων”. Ο επισκέπτης του χώρου μπορεί να δει όλη τη διαδικασία από την δημιουργία του νήματος μέχρι την ύφανση, ενώ αξίζει να σημειωθεί ότι λειτουργεί και εκπαιδευτικά καθώς παραδίδονται μαθήματα υφαντικής.
Τις δράσεις που αναπτύσσονται στο παλιό σχολείο συμπληρώνει ο Γυναικείος Συνεταιρισμός “Η Αρχόντισσα” που έχει στήσει το εργαστήρι της στον χώρο του παλιού νηπιαγωγείου που βρίσκεται δίπλα στο σχολείο. Η δράση του Συνεταιρισμού ξεκίνησε το 2007 και σήμερα αριθμεί 13 μέλη. Τα προϊόντα του, όπως μας ανέφεραν οι κ. Ανδρονίκη Νύκταρη, Δέσποινα Μπιτζανάκη, Αμαλία Κατζάκη και Μαρία Κατζάκη, ταξιδεύουν πέρα από τα Χανιά, στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη μέχρι και τη Κύπρο. Η παραγωγή του συνεταιρισμού περιλαμβάνει προϊόντα όπως κρασοκούλουρα, λαδοκούλουρα, παστέλι, ξεροτήγανα, χυλοπίτες, τραχανά, χόνδρο κ.ά. που βασίζονται όλα σε αγνά υλικά που προέρχονται από την περιοχή. «Η προσπάθεια ξεκίνησε σιγά σιγά με πολύ αγώνα και με εξοπλισμό που φέραμε από το σπίτι. Σήμερα πλέον είναι ένα βιώσιμο εγχείρημα καθώς τα προϊόντα μας γίνονται γνωστά και έχουμε κίνηση», ανέφεραν οι γυναίκες που συναντήσαμε επί το έργον.

  • Το Μουσείο Σχολικής Ζωής Χανίων στεγάζεται στο παλιό Δημοτικό Σχολείο Νεροκούρου.
  • Δεκάδες παιδιά έχουν συμμετάσχει στις δράσεις του που οργανώνονται κατά καιρούς στο Μουσείο Σχολικής Ζωής στα Νεροκούρου.
  • Η πρόεδρος του Συλλόγου Φίλων του Μουσείου Σχολικής Ζωής Μαρία Δρακάκη.

«Παντρεύοντας» την εκπαίδευση του χθες με του σήμερα
Το παλιό Δημοτικό Σχολείο Νεροκούρου Χανίων κτίστηκε το 1929 σε έκταση που παραχωρήθηκε από την Μονή Αγίου Γεωργίου Νεροκούρου. Πρόεδρος της Σχολικής Εφορείας ήταν τότε ο Ιωάννης Ανδρονικάκης ο οποίος προσέφερε πολλές υπηρεσίες και χρηματική βοήθεια για να ολοκληρωθεί το κτήριο. Η ίδρυση και η λειτουργία του Δημοτικού Σχολείου ξεκίνησε το σχολικό έτος 1899-1900 με την παραχώρηση από την Μονή 32.000 τ.μ. για την ανέγερση του διδακτηρίου.
Το νέο διδακτήριο άρχισε να χτίζεται το 1996 και οι εργασίες αποπερατώθηκαν το 2001. Το 2003 ο Δήμος Ελευθερίου Βενιζέλου και εφόσον λειτουργούσε το νέο Δημοτικό Σχολείο Νεροκούρου, παραχώρησε την έκταση των 4 στρεμμάτων στη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Χανίων προκειμένου να στεγάσει το Μουσείο Σχολικής Ζωής μετά από πρόταση των εκπαιδευτικών Δημητρίου Καρτσάκη και Μαρίας Δρακάκη. Την ιδέα υιοθέτησε ο τότε νομάρχης Χανίων Γεώργιος Κατσανεβάκης και η Νομαρχία χρηματοδότησε την αναπαλαίωση του παλαιού διδακτηρίου και τη μουσειολογική μελέτη προκειμένου να δημιουργηθεί το Μουσείο Σχολικής Ζωής. Το Μουσείο άνοιξε τις πύλες του στο κοινό τον Μάιο του 2006 και από τότε έως σήμερα λειτουργεί με προσωρινά διοικητικά σχήματα χωρίς να έχει αποκατασταθεί η νομική του μορφή.
Με τον «Καλλικράτη» και την κατάργηση της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης το Μουσείο Σχολικής Ζωής παρά το ότι δεν είχε νομική μορφή περιήλθε στο Δήμο Χανίων. Με εισήγηση της τότε αντιδημάρχου κας Χρυσούλας Χατζιδάκη στις 5 Ιουνίου 2012 προς το Δημοτικό Συμβούλιο αποφασίστηκε ομόφωνα η μεταβίβαση του στο Δήμο Χανίων.
«Βασικός σκοπός του Μουσείου Σχολικής είναι η αναζήτηση του εκπαιδευτικού και σχολικού παρελθόντος σε όλες τις περιόδους της τοπικής και γενικότερα της Κρητικής Ιστορίας, η επιστημονική ανάλυση, καταγραφή και διαφύλαξή του, η σύνδεση του με τη σημερινή εκπαιδευτική πραγματικότητα και τις ανάγκες της, καθώς και η προβολή του ως μια σημαντική παράμετρο επιρροής στο αύριο της Εκπαίδευσης», σημείωσε η πρόεδρος του Συλλόγου Φίλων του Μουσείου Μαρία Δρακάκη.
Όπως εξήγησε η κα Δρακάκη παρά τις συνεχείς δυσκολίες και τη δυσλειτουργία του Μουσείου, λόγω της ανύπαρκτης νομικής υπόστασης, όλα αυτά τα χρόνια έχει αναπτύξει 3 επιτυχείς περιοδικές εκθέσεις, πολλές πρωτότυπες εκπαιδευτικές δράσεις για διάφορες ομάδες κοινού, γόνιμες συνεργασίες με μουσεία της Ελλάδας και της Ευρώπης και έχει δεχθεί πολλές επισκέψεις από το μαθητικό πληθυσμό της Κρήτης που το βάζει πρώτη επιλογή κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους.
Ο Σύλλογος Φίλων του Μουσείου από το 2005 αποτελεί σημαντικό αρωγό της επιστημονικής του λειτουργίας με ποικίλες δράσεις που σχεδιάζει και εμψυχώνει συστηματικά και με συνεχή παραγωγή πρωτότυπου εκπαιδευτικού υλικού στο πλαίσιο υλοποίησης προγραμμάτων “Erasmus” προκειμένου να ενδυναμώσει την επικοινωνιακή πολιτική του Μουσείου και να διατηρήσει ζωντανή τη σχέση του κοινού με την αποστολή και το έργο του.

  • ο παλιό Δημοτικό Σχολείο Ποταμίδας Κισσάμου έχει αποκτήσει νέα ζωή έπειτα από τη μετατροπή του μουσείο όπου διασώζονται σπάνιο εκπαιδευτικό υλικό και αντικείμενα από τις αρχές του 20ου αιώνα.
  • Η κεντρική αίθουσα του μουσείου παραπέμπει σε άλλες σχολικές εποχές.
  • Δεκάδες υπηρεσιακά έγγραφα, μαθητικοί έλεγχοι, παλιό εκπαιδευτικό υλικό, εκθέσεις κ.ά., έχουν τοποθετηθεί περιμετρικά της αίθουσας ταξιδεύοντας τον επισκέπτη στο παρελθόν.

Ταξίδι στα θρανία άλλων εποχών
Στο παλιό Δημοτικό Σχολείο στην Ποταμίδα Κισσάμου ο επισκέπτης ταξιδεύει στα θρανία άλλων εποχών. Υπηρεσιακά έγγραφα, βιβλία, μαθητικοί έλεγχοι και αντικείμενα της σχολικής ζωής του παρελθόντος ξαναζωντανεύουν στο μουσείο που έχει δημιουργηθεί, διασώζοντας σπάνιο υλικό και αντικείμενα από το σχολείο που λειτουργούσε στην περιοχή.
Το σχολείο της Ποταμίδας έχει μακρά ιστορία όπως μας εξήγησε η συνταξούχος δασκάλα και υπεύθυνη για το μουσείο εκ μέρους του Πολιτιστικού Συλλόγου Ποταμίδας κα Κατερίνα Ψαράκη. Το Αρρένων ιδρύθηκε στο το 1899 επί Κρητικής Πολιτείας με αρμόδιο επί των θεμάτων Παιδείας τον Ελευθέριο Βενιζέλο, ενώ το Παρθεναγωγείο λειτούργησε από το 1910 μέχρι το 1925. Το κτήριο που στεγάζεται σήμερα το μουσείο κατασκευάστηκε το 1929 και λειτούργησε ως σχολείο μέχρι το 1994 όταν συγχωνεύτηκαν όλα τα δημοτικά της ευρύτερης περιοχής για να συστεγαστούν στον Δραπανιά.
Αφότου έκλεισε το σχολείο ο Πολιτιστικός Σύλλογος της περιοχής ξεκίνησε να συγκεντρώνει για να διασώσει το υλικό που υπήρχε και το μουσείο απέκτησε τη σημερινή του μορφή το 2007. «Η προσπάθεια έγινε εθελοντικά, χωρίς χρήματα, και καταφέραμε να διασώσουμε ένα αξιόλογο υλικό πέρα από τα διδακτικά βιβλία, όπου περιλαμβάνει πάνω από 800 παλιές εκδόσεις, ενδεικτικά μαθητών, διαγωνίσματα, τα αρχεία του σχολείου και πολλά ακόμα υπηρεσιακά έγγραφα που χρονολογούνται ακόμα και από το 1913.
«Μέσα από το υλικό που έχει διασωθεί δίνεται ανάγλυφα η εικόνα της κάθε εποχής με τα ιστορικά γεγονότα που τη σημάδεψαν», επεσήμανε η κα Ψαράκη. Ενδεικτική η επιστολή που είχε στείλει μια παλιά δασκάλα στον επιθεωρητή ζητώντας απεγνωσμένα τη βοήθειά του για να βρει κινίνο καθώς τα παιδιά ήταν άρρωστα. Αντίστοιχα σε άλλη επιστολή γίνεται λόγος για ψώρα ή για την ανάγκη μιας θερμάστρας καθώς η Ποταμίδα έχει υψηλή υγρασία. «Διαπιστώνουμε ακόμα από τα παλιά έγγραφα ότι ο δάσκαλος στα παλιά τα χρόνια εκτελούσε και χρέη γραμματέα της Κοινότητας ή και προέδρου. Εχουμε για παράδειγμα μια επιστολή του 1929 που ο επιθεωρητής εγκαλεί τον δάσκαλο επειδή δεν έστειλε την τριμηνιαία έκθεση λειτουργίας του σχολείου κι ο δάσκαλος απαντά ότι βρισκόταν στην Κοινότητα για να καταγράψει τα κτήνη και τα υποζύγια!», ανέφερε η κα Ψαράκη. Παρότι πρόκειται για ένα μουσείο που βασίζεται στην εθελοντική εργασία των μελών του Πολιτιστικού Συλλόγου στον χώρο έχει αναπτυχθεί έντονη δραστηριότητα αφού αποτελεί σημείο αναφοράς για δεκάδες μαθητές που έρχονται από την ευρύτερη περιοχή αλλά και τα Χανιά, το Ακρωτήρι, το Ηράκλειο κ.α. προκειμένου να το επισκεφθούν και να ταξιδέψουν πίσω στον χρόνο. Παράλληλα, οργανώνονται εκπαιδευτικές δραστηριότητες με αντικείμενο την παραδοσιακή κρητική κουζίνα, τα παλιά παιχνίδια κ.ά., ενώ ξεχωριστές πάντα είναι οι στιγμές που τα εγγόνια και τα δισέγγονα κάποιων παλιών μαθητών ανακαλύπτουν σε φωτογραφίες, εκθέσεις και ενδεικτικά συγγενικά τους πρόσωπα…

Maria Orfanoudaki

Νο Comments