Μουσείο Τυπογραφείας

Χηνοπόδιον το αμβροσιοειδές

Βιότοπος – περιγραφή:
Η λατινική ονομασία του βοτάνου είναι CHENOPODIUM ambrosiodes (Χηνοπόδιον το αμβροσιοειδές). Ανήκει στην οικογένεια των Χηνοποδιειδών. Το συναντούμε με τις κοινές ονομασίες άγριο σπανάκι, βρωμόχορτο, βρωμούσες, στριγγλόχορτο, λαμποτιά.
Στην χώρα μας υπάρχουν 11 είδη του φυτού. Από αυτά θεραπευτικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν το Βότρυς, ο καλός Ερρίκος (κοινώς αγριοσπανάκι) και το Αμβροσιοειδές (κοινώς Λαμποτιά).
Η καταγωγή του φυτού είναι από την Αμερική, αλλά έχει διαδοθεί και σε άλλες χώρες, ιδιαίτερα στη Γαλλία, όπου και καλλιεργείται.
Πολύ κοινό στις άκρες των δρόμων, κοντά σε αγροικίες και σε καλλιεργούμενους αγρούς, ιδίως στις ορεινές περιοχές.
Είναι φυτό ετήσιο ή και πολυετές ανάλογα με τις κλιματικές συνθήκες του τόπου. Το ύψος του φτάνει τα 50 έως 70 εκατοστά, με στελέχη όρθια και κλαδωτά. Τα φύλλα του είναι μισχοφόρα και όρθια, μακρουλά, λεπτυνόμενα στα δύο άκρα, οδοντωτά ή ολόκληρα, λεπτά, αδενώδη και με χρώμα ανοιχτό πράσινο. Μπορεί όμως να τα συναντήσουμε και λευκωπά όταν είναι νεαρά ή κοκκινωπά στη συνέχεια. Τα άνθη του είναι ενωμένα σαν στάχια. Ο κάλυκας είναι κλειστός. Τα σπέρματα γυαλιστερά, λεία με άκρα μυτερά. Είναι είδος ερμαφρόδιτο και επικονιάζεται από τον άνεμο.
Το Χηνοπόδιο πολλαπλασιάζεται με σπορά, που γίνεται την άνοιξη. Μπορούμε να το σπείρουμε σε σπορείο αλλά και απ’ ευθείας στο έδαφος. Πρέπει πάντοτε να προτιμούμε το σπορείο, γιατί τα φυτά από σπόρο είναι εύρωστα.

Ιστορικά στοιχεία:
Το είδος περιγράφηκε για πρώτη φορά από τον Κάρλ Λινναίο το 1753.
Είναι βότανο της Κεντρικής Αμερικής και για αιώνες οι κάτοικοι εκεί το χρησιμοποιούσαν για την αποβολή των παρασίτων από το σώμα.
Εξωτερικά το χρησιμοποιούσαν για το πλύσιμο των αιμορροΐδων, υπό μορφή καταπλάσματος για την αποτοξίνωση σε δαγκώματα φιδιών ή άλλων δηλητηρίων και πίστευαν ότι έχει επουλωτικές ιδιότητες.
Το 1912, δύο ολλανδοί γιατροί, οι οποίοι εργάστηκαν στο Δελχί (Ολλανδικές Ανατολικές Ινδίες), δήλωσαν ότι αυτό το αιθέριο έλαιο είναι το πιο αποτελεσματικό φάρμακο κατά της αγκυλοστομίας, της νόσου Hookworm . Αρχικά, αυτή η ασθένεια ήταν αποκλειστικά τροπική και υποτροπική, αλλά πριν από αρκετά  χρόνια εμφανίστηκε στους εργάτες ορυχείων στην Ευρώπη βόρεια των Άλπεων.
Παλαιότερα οι κηπουροί καλλιεργούσαν το φυτό σπέρνοντας σπόρους την άνοιξη. Το φυτό αφηνόταν να αναπτυχθεί έναν χρόνο και τον επόμενο τα νέα βλαστάρια λευκαίνονταν, χώνοντας τα στο χώμα ή σκεπάζοντας τα με ένα δοχείο. Οι αποχρωματισμένοι βλαστοί μαγειρεύονταν όπως το σπανάκι ή στον ατμό μέχρι να μαλακώσουν. Η άφιξη του κινέζικου τηγανίσματος στη Δύση, αναβίωσε τη χρήση του φυτού. Τα νεαρά φύλλα είναι ιδανικά για σύντομο μαγείρεμα στο γουόκ, όπου κρατούσαν τις θρεπτικές του ιδιότητες. Τα φύλλα επίσης τα προσέθεταν ωμά στις σαλάτες. Παραδοσιακά το μαγείρευαν μαζί με τα μαύρα φασόλια λόγω των άφυσων ιδιοτήτων του φυτού.
Στη λαϊκή ιατρική τα φύλλα του έχουν χρησιμοποιηθεί σε καταπλάσματα, σαν μαλακτικά.

Συστατικά-χαρακτήρας:
Το φυτό είναι πλούσιο σε σαπωνίνες και σε ανόργανα άλατα. Τα φύλλα του βοτάνου είναι πλούσια σε βιταμίνες και σίδηρο. Το αιθέριο έλαιο του φυτού περιέχει τερπενικές ενώσεις κάποιες εκ των οποίων έχουν τις ιδιότητες των φυτοφαρμάκων. Αναλυτικότερα περιέχει ασκαριδόλη (μέχρι 70%), λιμονένιο , π-κυμένιο και μικρότερες ποσότητες πολυάριθμων άλλων μονοτερπενίων και μονοτερπενικών παραγώγων ( α-πινένιο, μυρσένιο, τερπινένιο, θυμόλη, καμφορά και trans-ισοκαρβέλη).

Άνθιση – χρησιμοποιούμενα μέρη – συλλογή:
Το φυτό ανθίζει Ιούλιο και Αύγουστο. Οι σπόροι του ωριμάζουν τον Αύγουστο. Για θεραπευτικούς σκοπούς χρησιμοποιείται ολόκληρο το φυτό εκτός από την ρίζα και τα χοντρά στελέχη. Χρησιμοποιούνται επίσης και τα σπέρματα.
Συλλέγεται κατά τα τέλη Σεπτεμβρίου και αποξηραίνεται υπό σκιάν.

Θεραπευτικές ιδιότητες και ενδείξεις:
Το βότανο δρα ως αναλγητικό, αντιασθματικό, αντιμυκητιασικό, άφυσο, στομαχικό και ανθελμινθικό. Η κύρια δράση του είναι ανθελμινθική, λόγω της ιδιότητάς του να αφαιρεί τα σκουλήκια από τον οργανισμό.
Οι καρποί του ρίχνουν τα σκουλήκια. Συνίσταται κατά των σκωλήκων των εντοσθίων Αγκυλόστομον και Ασκαρίδη ομβριεκοειδή.
Είναι βότανο εξαιρετικά αποτελεσματικό αλλά καλό είναι να το χρησιμοποιούμε κάτω από τις οδηγίες του ιατρού μας.

Παρασκευή και δοσολογία:
Για την αντιμετώπιση των σκωλήκων των εντοσθίων χρησιμοποιείται το αιθέριο έλαιο σε κάψουλες (οι οποίες περιέχουν 15 σταγόνες αιθέριου ελαίου). Η δοσολογία για παιδιά είναι 2 σταγόνες για κάθε έτος ηλικίας. Η ημερήσια δοσολογία είναι τρεις κάψουλες που παίρνουμε νηστικοί το πρωί λαμβάνοντας μία κάψουλα ανά μία ώρα. Μετά την λήψη της τρίτης κάψουλας και την παρέλευση δύο ακόμη ωρών, χρησιμοποιούμε ένα δραστικό καθαρτικό (π.χ. καστορέλαιο).

Προφυλάξεις:
Είναι φυτό τοξικό. Η τοξικότητά του οφείλεται κύρια στις σαπωνίνες και το οξαλικό οξύ που περιέχει. Οι ουσίες αυτές εξουδετερώνονται στο μεγαλύτερο μέρος τους με το μαγείρεμα. Τέτοιες ουσίες υπάρχουν σε αρκετά τρόφιμα, όπως π.χ. σε διάφορα είδη φασολιών.
Έχουν αναφερθεί θανατηφόρα κρούσματα από την υπερβολική χρήση του αιθέριου ελαίου, τα οποία οφείλοντο στο συστατικό ασκαριδόλη που περιέχει. Σε περίπτωση υπερδοσολογίας τα συμπτώματα που παρουσιάζονται είναι ζάλη, έμετο, σπασμούς ακόμη και θάνατος. Το φυτό μπορεί ακόμη να προκαλέσει δερματίτιδα ή άλλες αλλεργικές αντιδράσεις. Δεν το χρησιμοποιούμε κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Υ.Σ.
Όλα τα προηγούμενα άρθρα της στήλης μπορούμε να τα βρούμε στη διεύθυνση www.herb.gr.
Επίσης αν κάποιος φίλος αναγνώστης γνωρίζει  οποιαδήποτε  θεραπευτική ιδιότητα βοτάνου του τόπου μας που δεν είναι ευρέως γνωστή ή  έχει κάποιο ερώτημα μπορεί να το απευθύνει στην ηλεκτρονική διεύθυνση skouvatsos11@gmail.com

Γράψτε το σχόλιό σας

Συμπληρώστε την παρακάτω φόρμα με τα στοιχεία και το μήνυμά σας:
Όλα τα πεδία είναι υποχρεωτικα.

Σχόλια με υβριστικό, απειλητικό, ρατσιστικό ή άλλο περιεχόμενο που η συντακτική ομάδα κρίνει πως δεν προσφέρουν στο γόνιμο διάλογο, δεν θα δημοσιεύονται. Παρακαλούμε να αποφεύγετε τα greeklish.