Toυ: ΜΑΝΩΛΗ ΜΑΝΟΥΣΑΚΑ
Mικρός οικισμός ανατολικά των Κουνουπιδιανών, με τα οποία έχει σήμερα ενωθεί, με τη δική του ιδιαίτερη φυσιογνωμία και ιστορία. Μια ιστορία που συνδέεται στενά με την τελευταία φάση του 'Κρητικού ζητήματος' και την απελευθέρωση του νησιού μας από τον Τουρκικό ζυγό. Πρώτη φορά αναφέρεται από το Χουρμούζη Βυζάντιο το 1842, ενώ το 1900 στην πρώτη απογραφή της Κρητικής Πολιτείας αναφέρεται με 20 κατοίκους. Ως χωριστός οικισμός αναφέρεται και στις απογραφές του 1920 και 1928, στην απογραφή όμως του 1881 καθώς και στις μετά το 1928 δεν αναφέρεται, θεωρούμενο ως τμήμα των Κουνουπιδιανών. Η μεγάλη παλιά αγροικία που αποτελεί και τον οικιστικό πυρήνα του οικισμού, χρονολογείται στα τέλη της βενετοκρατίας ή το πιθανότερο στις πρώτες δεκαετίες της τουρκοκρατίας, όπως δείχνουν τα σωζόμενα μέρη της. Αυτή δίνει και το χρονολογικό στίγμα της ίδρυσης του οικισμού, που πιθανά σχετίζεται με την καταστροφή του γειτονικού Βόθωνα από επιδημία πανούκλας στα τέλη του 17ου αιώνα. Η ονομασία Πλακούρες σχετίζεται με τη φυσική διαμόρφωση του εδάφους, που σ’ ένα βαθμό αποτελείται από μεγάλες ασβεστολιθικές πλάκες. Στον 19ο αιώνα ο οικισμός ονομαζόταν και Ματσιμιανά. Η παλιά διώροφη αγροικία, που σήμερα έχει διασπαστεί σε μικρότερες κατοικίες, έχει τα τυπικά χαρακτηριστικά της βενετσιάνικης αρχιτεκτονικής παράδοσης, δοσμένης μ’ ένα σχετικά απλουστευτικό τρόπο: Καλοκτισμένες γωνιές με διευρυμένη βάση ('καντονάδες'), μικρά ανοίγματα (που σήμερα έχουν διευρυνθεί) στο ισόγειο και μεγαλύτερα στον όροφο, που αποτελούσε και τους κύριους χώρους κατοικίας (οντάς). Τα ανοίγματα του ορόφου κοσμούνται με λίθινα πλαίσια (πίλαστρα) χωρίς γείσο. Σε μεταγενέστερη εποχή προσκολλήθηκαν και άλλα κτίσματα στις τρεις πλευρές του (εκτός από την ανατολική) διευρύνοντας τις διαστάσεις του. Το συγκρότημα έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού το 1990, ως δείγμα αγροικίας της όψιμης βενετοκρατίας ή της πρώτης περιόδου της τουρκοκρατίας (η αρχιτεκτονική παράδοση ήταν κοινή), στενά συνδεδεμένο με την τοπική ιστορία. Στο ισόγειο σώζεται και σήμερα μεγάλος χώρος στεγασμένος με οξυκόρυφα τόξα, που στέγαζε παλιότερα φάμπρικα, σύνηθες στοιχείο σ’ αυτά τα συγκροτήματα. Υπάρχει μια μεγαλύτερη και τρεις μικρότερες εσωτερικές αυλές, στις οποίες βρίσκονται και δύο στέρνες. Η μεγαλύτερη, με θολωτή οροφή και 2 στόμια, χρησιμοποιούνταν για τις δουλειές του σπιτιού (ονομάζεται 'Λούτρα') και η μικρότερη, στην οποία το νερό καταλήγει μέσα από περιποιημένες υδρορροές, ήταν για το πόσιμο νερό. Υπάρχει μια εξωτερική σκάλα που οδηγεί στον οντά και εδράζεται σε τόξο -κατά τα βενετσιάνικα πρότυπα- στην οποία διασώζεται κι ένα αξιόλογο και ασυνήθιστο στοιχείο. Μία λίθινη ανάγλυφη βάση για την τοποθέτηση κάγκελου στήριξης, ή ίσως ιστού. Στα δώματα και προς το εσωτερικό και προς το εξωτερικό υπάρχουν πολεμίστρες, ενώ ισχυρή ένδειξη για την ταυτότητα του αρχικού ιδιοκτήτη αποτελεί το θολωτό χαμάμ στο εσωτερικό του κτηρίου. Προφανώς ανήκε σε κάποιο ευκατάστατο μουσουλμάνο (όπως άλλωστε και όλες οι μεγάλες αγροικίες και γενικά οι αξιολογότερες ιδιοκτησίες την περίοδο προ του 1830). Πιθανότατα και η ονομασία Ματσιμιανά σχετίζεται με τον παλιό αυτό ιδιοκτήτη. Εξω απ’ το συγκρότημα σώζονται οι απαραίτητες εγκαταστάσεις της αγροτικής παραγωγής (πατητήρι, αλώνι, στέρνες) καθώς κι ένα ξεχωριστό διώροφο κτίσμα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής. Η αγροικία, προφανώς θα έγινε στόχος των επαναστατών στον ξεσηκωμό του 1821, όπως άλλωστε κι ο γειτονικός πύργος των Κουνουπιδιανών αλλά και των Στερνών. Το 1860 αγοράστηκε 'για ένα σακούλι γρόσια'από τον τότε ηγούμενο της μονής Αγ. Τριάδας Γεράσιμο Στρατηγάκη, ο οποίος καταγόταν απ’ το Σηρικάρι Κισσάμου και είχε εκλεγεί την ίδια χρονιά Επίσκοπος Κισσάμου και Σελίνου. Στις Πλακούρες εγκαταστάθηκε μαζί με την οικογένεια του αδελφού του, Νικόλαου. Ο Γεράσιμος Στρατηγάκης υπήρξε μια από τις επιφανέστερες εκκλησιαστικές μορφές της Κρήτης, ο μόνος ίσως Επίσκοπος που έλαβε ενεργά μέρος στην επανάσταση του 1866 κι αυτό το πλήρωσε με εξορία. Γεννήθηκε το 1805 στο Σηρικάρι και πέθανε το 1886, αφήνοντας 30.000 'μετζίτια' για την πραγματοποίηση της ίδρυσης Ιερατικής Σχολής στην Αγ. Τριάδα. Οταν επέστρεψε από τον εκτοπισμό του στην Αθήνα, έκτισε με δικά του έξοδα το παλιό δημοτικό σχολείο στο Καμπάνι. Από τους ανηψιούς του επιφανέστεροι ήταν ο Γεώργιος και ο Εμμανουήλ. Ο Γεώργιος, επιφανής νομικός και αγωνιστής σπούδασε στην Αθήνα και εργάστηκε εκεί μέχρι το 1891 οπότε και επέστρεψε. Στενός φίλος του Ελευθ. Βενιζέλου, ήταν απ’ τα πλέον δραστήρια μέλη της Επιτροπής υπέρ του αγώνος των Κρητών, φροντίζοντας για τον εξοπλισμό και την αποστολή εθελοντών κι εφοδίων στους αγωνιζόμενους Κρήτες. Ο Μανώλης, ήρωας της επανάστασης του 1866 κατά την οποία τραυματίστηκε, τιμήθηκε με το βαθμό του εκατόνταρχου. Στην επανάσταση του 1878
αναγνωρίστηκε ως οπλαρχηγός β’ τάξεως και τμηματικός Υπαρχηγός τμήματος Κυδωνίας. Στα γεγονότα του 1896 - 98 έλαβε ενεργό μέρος και ήταν από τους πρωτεργάτες της δημιουργίας του στρατοπέδου Ακρωτηρίου. Το 1901 ορίστηκε τιμητικά δήμαρχος Σούδας-Ακρωτηρίου. Σώζεται μικρό ημερολόγιο στα χέρια των απογόνων του, στο οποίο κρατούσε ο ίδιος σημειώσεις με τα σπουδαιότερα γεγονότα της ζωής του.
Οι Πλακούρες λοιπόν συνδέονται στενά με την επανάσταση του 1895 - 98, κυρίως μετά τον Ιανουάριο του 1898, όταν ορίστηκαν έδρα της Επαναστατικής Επιτροπής μετά τη μεταφορά της απ’ το Μελιδόνι Μυλοποτάμου (πρόεδρος ήταν ο Ι. Σφακιανάκης). Εκεί (καθώς και στις Κορακιές) ο Ελευθέριος Βενιζέλος συνέτασσε ως Γραμματέας τα περίφημα υπομνήματα και τις απαντήσεις της Επιτροπής στους Ναυάρχους και τους Προξένους των Ευρωπαϊκών δυνάμεων. Να θυμίσουμε ότι το επαναστατικό στρατόπεδο Ακρωτηρίου αγωνιζόταν για την Ενωση και είχε υψώσει την Ελληνική σημαία σε αντίθεση με την πολιτική του άλλου σκέλους των επαναστατών (Μανούσος Κούνδουρος) που αγωνιζόταν για την Αυτονομία, την έκφραση της 'ρεάλ πολιτίκ' της εποχής.
Στα μετερίζια που έκτιζαν από ξερολιθιές οι επαναστάτες για να οχυρώσουν το στρατόπεδο, εργάστηκε χειρωνακτικά και ο Ε. Βενιζέλος. Εκεί, η δυναμική αδελφή των Στρατηγάκηδων Χαρίκλεια, έσπευδε με προθυμία να εφοδιάζει τους επαναστάτες με νερό και πυρομαχικά. Οταν τα πράγματα έδειξαν να ησυχάζουν, ο Βενιζέλος βρήκε το χρόνο για να τελειοποιήσει εκεί τα Αγγλικά του, που είχε αρχίσει να μαθαίνει όταν βρισκόταν στην Αθήνα.
Το ρόλο του δασκάλου του ανέλαβε ξανά ο Γεώργιος Στρατηγάκης ο οποίος και τον εκπαίδευε γι’ αυτό το σκοπό στην Αθήνα.
Αρκετά από τα παραπάνω στοιχεία, τα άντλησα από τον ιστότοπο του δραστήριου πολιτιστικού συλλόγου του οικισμού, που με πρόεδρο τον κ. Μιχάλη Στρατηγάκη έχει μαζέψει πλήθος ιστορικά στοιχεία και ντοκουμέντα και τα έχει δημοσιεύσει μαζί με σημαντικό φωτογραφικό υλικό στο διαδίκτυο. Εύγε, γιατί η προσπάθειά τους δεν ήταν εύκολη, είχε και αντιδράσεις...
Στην περίοδο του εμφυλίου (1946 - 1949) μεταξύ των χωριανών υπήρξαν θύματα, εκεί άλλωστε βρήκαν καταφύγιο (κρυβόταν σ’ ένα στάβλο) η τετραμελής ομάδα Κοκοβλή - Λιονάκη (Νίκος, Αργυρώ, Παγώνα, Γιάννης) πριν καταφέρουν να δραπετεύσουν στην Ιταλία.
Ο οικισμός, που βρίσκεται σε ηλιόλουστη και ωραία τοποθεσία, διατηρεί σήμερα αρκετά καλά τα παραδοσιακά χαρακτηριστικά του, αν και υπάρχουν κι εδώ οι γνωστές 'ανορθογραφίες' που χαλούν την εικόνα των κρητικών χωριών.
Οι πρώτες 3 φωτογραφίες, προέρχονται από τη συλλογή μου, δεν είναι όμως αποκλειστικές.
Οι πρώτη δείχνει την παλιά αγροικία από τη βόρεια πλευρά, στη διάρκεια μιας συνέλευσης το χειμώνα του 1898. Διακρίνονται οι επαναστάτες, ένας από τους οποίους βρίσκεται στο δώμα κρατώντας τη σημαία. (Μαύρος σταυρός σε λευκό φόντο και λευκός σταυρός σε γαλάζιο φόντο στο άνω αριστερό τεταρτιμόριο)
Η δεύτερη δείχνει το ίδιο συγκρότημα από τα δυτικά την ίδια εποχή. Σήμερα, νέα κτήρια εμποδίζουν αυτή την άποψη.
Η τρίτη, δείχνει τους αρχηγούς (διακρίνονται οι περισσότεροι) μαζί με τα παλικάρια τους.
Οι επόμενες 2 τραβήχτηκαν από μένα πρόσφατα.
Η τέταρτη, δείχνει το κτηριακό συγκρότημα από τα ανατολικά, τη μόνη προσιτή εξωτερική όψη του.
Παρά τις προσθήκες και τις επιμέρους αλλοιώσεις, διακρίνονται η αρχική μορφή κι ο όγκος του, ξεχωρίζουν μάλιστα οι επιμελημένες γωνιές του με τις 'καντονάδες'.
Η πέμπτη, δείχνει μια παραδοσιακή κατοικία (περίοδος τουρκοκρατίας) έξω απ’ το συγκρότημα. Ο χαρακτήρας του κτίσματος (κλασικό παράδειγμα 'κρητικού σπιτιού') δεν έχει αλλοιωθεί.
Η επόμενη (έκτη) προέρχεται από τον ιστότοπο του Συλλόγου. Δείχνει τη θαυμάσια αποκαταστημένη κεντρική αίθουσα, Τα οξυκόρυφα τόξα της φέρουν επίκρανα. Εδώ υπήρχε κάποτε η φάμπρικα.
VIDEO 
ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ
Συμπληρώστε την παρακάτω φόρμα με τα στοιχεία και το μήνυμά σας:
Όλα τα πεδία είναι υποχρεωτικα.