Γράφει ο Ευάγγελος Γιδαράκος*
'Οι συνέπειες θα είναι ολέθριες' δηλώνουν οι εμπειρογνώμονες του εξωτερικού, αν οι 2.380 τόνοι μαζούτ, που παραμένουν στις δεξαμενές του μισοβυθισμένου 'Costa Condcordia', διαρρεύσουν, απειλώντας έτσι το μεγαλύτερο θαλάσσιο πάρκο της Ευρώπης, μια από τις πλουσιότερες περιοχές βιοποικιλότητας 777 τετραγωνικών χιλιομέτρων στην Ευρώπη. Οταν μάλιστα οι διαρροές αυτές συνδεθούν και με την περίπτωση ολίσθησης του ναυαγίου σε μεγαλύτερα βάθη ή με τη χειρότερη δυνατή περίπτωση («Worst Case Scenario») 'σπάσιμο του κουφαριού', θα επέλθει με σιγουριά οικολογική καταστροφή με ανεξέλεγκτες διαρροές τοξικών και ρυπογόνων ουσιών και κατά συνέπεια ζημιές στην αλιεία και στον τουρισμό του νησιού.
Το ναυάγιο αυτό έφερε ξανά στην επικαιρότητα την ανεπανόρθωτη οικολογική καταστροφή που μπορεί να δημιουργήσει π.χ. ένα καύσιμο χαμηλής ποιότητας, όπως αυτό που χρησιμοποιείται σε τέτοιου είδους κρουαζιερόπλοια, με μεγάλη περιεκτικότητα σε πισσούχες ενώσεις, οι οποίες καταλογίζονται ως εν δυνάμει τοξικές και επικίνδυνες. Μάλιστα είναι γνωστό ότι από ένα και μόνο κυβικό εκατοστό πετρελαίου μπορεί να μολυνθεί ένα κυβικό μέτρο θαλασσινού νερού, εξαφανίζοντας συγχρόνως όλες τις μορφές ζωής, όπως αυτές στο φυτο- και ζωοπλαγκτόν, στα αβγά και προνύμφες ψαριών που διαβιούν κοντά στην επιφάνεια της θάλασσα καθώς και σε βενθικούς οργανισμούς μέσω αύξησης της αναισθησίας των σε ασθένειες, δυσλειτουργίες στην κυτταρική μεμβράνη των ιστών ους και όχι μόνο.
Στην περίπτωση βέβαια που λάβει χώρα διαρροή και ο ρυθμός απελευθέρωσης πετρελαιοειδών συνεχισθεί, είναι βέβαιο ότι θα λάβει χώρα συσσώρευση πετρελαϊκών ρύπων, όσο και άλλων τοξικών ουσιών, πολλώ δε μάλλον εφόσον ο ρυθμός διαρροής καταστεί εντονότερος ή το πλοίο κοπεί π.χ. στα δυο, όπως εξάλλου έδειξε η μελέτη της Ομάδας του Πολυτεχνείου Κρήτης στην περίπτωση του ναυαγίου του 'Sea Diamond' στην Καλντέρα της Σαντορίνης.
Βέβαια, τα καύσιμα αποτελούν μόνο ένα μέρος των επικίνδυνων ουσιών. Ανάμεσα στις πιο σημαντικές εν δυνάμει τοξικές και επικίνδυνες ουσίες αυτού του είδους συμπεριλαμβάνονται επίσης οι παρακάτω:
• Το μίγμα ελαιωδών υγρών αποβλήτων που σωρεύεται στα ύφαλα του πλοίου, γνωστό με την ονομασία σεντινόνερα.
• Τα παραγόμενα εν πλω επικίνδυνα απόβλητα.
• Τα λιπαντικά και υδραυλικά λάδια.
• Η παραγόμενη ιλύς από τη διεργασία αφαίρεσης προσμίξεων και ακαθαρσιών των καυσίμων και λιπαντικών.
• Οι φορητές ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές του πλοίου και φυσικά των επιβατών, μεγάλος αριθμός εκ των οποίων εγκαταλείφθηκαν μέσα στο πλοίο.
Και βέβαια όλα αυτά αποτελούν μόνο ένα μέρος των επικινδύνων ουσιών, αλλά ένα όμως σημαντικό μέρος. Τα απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού, όπως και οι απόβλητες ηλεκτρικές στήλες και συσσωρευτές, κατηγοριοποιούνται ως επικίνδυνα υλικά και προσδιορίζονται σύμφωνα με το αναθεωρημένο Ευρωπαϊκό Κατάλογο Αποβλήτων.
Επικίνδυνα κατασκευαστικά στοιχεία μόνο περιλαμβάνουν συσσωρευτές και κάθε είδους μπαταρίες, διακόπτες υδραργύρου, γυαλιά από καθοδικούς σωλήνες, ανιχνευτές καπνού ιονισμού (ραδιενεργό Αμερίκιο-241 με τον χρόνο ημίσειας ζωής του να ανέρχεται σε 432 έτη και να μεταστοιχειώνεται εκπέμποντας σωματίδια και ακτινοβολία γ σε Ποσειδώνειο-237), λαμπτήρες και σωλήνες φθορισμού με υδράργυρο ως την κύρια επικίνδυνη ουσία, τεράστιες ποσότητες πλαστικών υλικών που περιέχουν τους άκρως επικίνδυνους βρωμιούχους επιβραδυντές φλόγας. Επίσης, αξίζει στην κατηγορία αυτή να αναφερθούν οι καθοδικές λυχνίες φωσφόρου, οι οθόνες υγρών κρυστάλλων, τα κατασκευαστικά στοιχεία με πυρίμαχες κεραμικές ίνες και ραδιενεργές ουσίας.
Φυσικά πρέπει να γίνει αναφορά και στην τεράστια χρήση καλωδιώσεων. Στο 'Sea Diamond', π.χ. χρησιμοποιούνταν συνολικά 17.000 - 20.00 μέτρα καλωδιώσεων χαλκού. Η κύρια ανησυχία σχετικά με τις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις των έγκειται στο Πολυβινυλοχλωρίδιο (PVC) της επένδυσης καθώς και στην επικινδυνότητα των χρησιμοποιούμενων ως πλαστικοποιητών, εστέρων του φθαλικού οξέος, όπως και των σταθεροποιητών βαρέων μετάλλων.
Πολλαπλάσιες επίσης ποσότητες ρυπογόνων ουσιών προέρχονται και από τον μεταλλικό σκελετό του πλοίου, τα μονωτικά υλικά και τα λοιπά δομικά/λειτουργικά στοιχεία του πλοίου.
Ταξινόμηση επικινδυνότητας
Το 60 - 70% των πετρελαιοειδών που εισέρχονται στην επιφάνεια της θάλασσας σχηματίζουν ένα λεπτό, «μονομοριακό» όπως λέγεται, στρώμα πετρελαίου το οποίο εμποδίζει τις φυσικές ανταλλαγές που συμβαίνουν μεταξύ νερού και ατμοσφαιρικού αέρα, και οι οποίες είναι απαραίτητες για το βιολογικό κύκλο της θαλάσσιας ζωής.
Το στρώμα αυτό του πετρελαίου, με άλλα λόγια:
• μειώνει στο ελάχιστο την ανανέωση του νερού με το οξυγόνο του αέρα,
• εμποδίζει τις ακτίνες του ήλιου να εισχωρήσουν βαθιά στη θάλασσα για τη φωτοσύνθεση,
• προκαλεί αύξηση της θερμοκρασίας του νερού και
• υπερβολική ανάπτυξη μικροοργανισμών που καταναλώνουν οξυγόνο.
Τα μαλάκια, αλλά και τα φυτά, είναι ιδιαίτερα ευπαθή σε αυτή τη ρύπανση γιατί δηλητηριάζονται και πεθαίνουν από ασφυξία. Με άλλα λόγια προκαλούνται διαταραχές στη φυσιολογία και συμπεριφορά των οργανισμών, ανωμαλίες στην ανάπτυξη των ψαριών, οδηγώντας τα τελικά σε πρόωρο θάνατο. Το πλαγκτόν πάντως δηλητηριάζεται και έτσι πολλοί θαλάσσιοι οργανισμοί που ζουν σε αυτό ή από αυτό, οδηγούνται σε θάνατο.
Η αντίστοιχη αναφορά σε πετρέλαιο μαζούτ στο 'Costa Concordia' ανέρχεται σε 2.380 τόνους.
Ακόμη και ίχνη πετρελαίου στο νερό επηρεάζουν τη δυνατότητα προσανατολισμού θαλάσσιων οργανισμών και τους ρυθμούς αφομοίωσης της τροφής τους. Κάποιες μάλιστα από τις συνέπειες αυτές ενισχύονται από την υγρή αλατότητα και τις ψηλές θερμοκρασίες της θάλασσας, αφού οι τελευταίες δίνουν στο πετρέλαιο τη μορφή ιδιαίτερα ρευστής πίσσας που είναι δύσκολο να απομακρυνθεί.
Συγκεκριμένα πάντως συστατικά του πετρελαίου και πολλά βαρέα μέταλλα ενδέχεται να περάσουν στην τροφική αλυσίδα μέσω των βενθικών οργανισμών και καταλήξουν κάποια στιγμή στον άνθρωπο.
SEA DIAMOND: Η διάβρωση θα φέρει την οικολογική καταστροφή
Τα πετρελαιοειδή, εφ’ όσον απελευθερωθούν στο θαλάσσιο περιβάλλον (όπως αυτό που εδώ και περίπου 5 χρόνια συμβαίνει στον κόλπο της Σαντορίνης από το 'Sea Diamond'), θα εντοπίζονται με την πάροδο του χρόνου ως «παγιδευμένα» στρώματα σε νανοσωματίδια, γεγονός που ήδη απεδείχθη στα ναυάγια του 'Prestige' και 'Exxon Valdez', αλλά και πρόσφατα στο κόλπο του Μεξικού μετά το καταστροφικό ατύχημα της ΒΡ (2010).
Και μια και γίνεται αναφορά στο 'Sea Diamond' αξίζει να αναρωτηθεί κάθε πολίτης αυτής της χώρας σε ποιο στάδιο βρίσκεται η ανέλκυση και απομάκρυνση από την περιοχή της Καλντέρας ή τουλάχιστον η απάντληση των πετρελαιοειδών. Δυστυχώς τίποτα από όλα αυτά δεν έχει γίνει. Η κοινωνία σιωπά και προφανώς κοροϊδεύει τους πολίτες. Η μελέτη του Πολυτεχνείου Κρήτης για τις τωρινές και μελλοντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις στην περιοχή της Καλντέρας κατέληξε σε πολύ 'βαθιά' συρτάρια.
Η διάβρωση των μεταλλικών μερών του ναυαγίου του 'Sea Diamond' είναι σίγουρο ότι έχει ξεκινήσει και θα συνεχιστεί με γοργότερους ρυθμούς, ενώ η συνακόλουθη αποδέσμευση πληθώρας μετάλλων στο περιβάλλον είναι μια βραδεία διαδικασία. Μια πρώτη άκρως ενδιαφέρουσα πληροφορία, η οποία έχει αναλόγως εκτιμηθεί από την Ομάδα Έρευνας του Πολυτεχνείου Κρήτης, αφορά τον ρυθμό διάβρωσης του κελύφους του σκάφους και κατά συνέπεια τον πιθανό χρόνο κατάρρευσής του. Το πάχος του ελάσματος συναρτήσει του χρόνου θα γίνεται μικρότερο και υπό τις συνθήκες αυτές, μέρη του σκάφους δεν θα αντέξουν στις υψηλές πιέσεις που θα τους ασκούνται, με λογική συνέπεια την τοπική κατάρρευσή των.
Εν συνέχεια, αυξανόμενη απώλεια πάχους του ελάσματος λόγω διάβρωσης αναμένεται πιθανότητα να επιφέρει την γενική κατάρρευσή του. Στην περίπτωση αυτή θα λάβουν χώρα έντονες και ανεξέλεγκτες διαρροές πετρελαιοειδών, βαρέων ελαίων, χημικών, βαρέων μετάλλων και άλλων επικίνδυνων ουσιών στο θαλάσσιο περιβάλλον της Καλντέρας.
*καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης
VIDEO 
ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ
Συμπληρώστε την παρακάτω φόρμα με τα στοιχεία και το μήνυμά σας:
Όλα τα πεδία είναι υποχρεωτικα.